Sayt test holatida ishlamoqda!
05 Fevral, 2026   |   17 Sha`bon, 1447

Toshkent shahri
Tong
06:10
Quyosh
07:30
Peshin
12:42
Asr
16:02
Shom
17:48
Xufton
19:02
Bismillah
05 Fevral, 2026, 17 Sha`bon, 1447

ENG GO'ZAL ISMLAR ALLOHNIKIDIR (1-maqola)

24.02.2021   2673   13 min.
ENG GO'ZAL ISMLAR ALLOHNIKIDIR  (1-maqola)

 

 

Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “Allohning chiroyli ismlari bor. U bilan duo qilinglar” (A'rof surasi, 180-oyat).

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:“Alloh taoloning to'qson to'qqizta – bir kam yuzta ismi bor. Kim ularni ixso qilsa (yod olsa), jannatga kiradi. Alloh toqdir, toqni yaxshi ko'radi”, dedilar (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).

Ulamolarimiz ushbu xadisda kelgan “ixso” kalimasini fakatgina yodlash emas, balki “uning ma'nolarini bilib, tafakkur kilish va unga muvofiq go'zal xulq bilan xulqlanish lozim”, deganlar.

Lekin bu ism-sifatlar arab tilida bo'lgani uchun ma'nolarini anglab, tafakkur kilish bizga kiyinchilik tug'diradi. Shuning uchun xam ularning ma'nolarini bilish va uni siz azizlarga etkazish maksadida ma'rifat gulshaniga safar kilishga karor kildik.

 

ALLOH TAOLONING GO'ZAL ISMLARI:

اللهُ

  1. Alloh.

Butun olamlarni yaratgan Holiq, barcha maxluqot va mavjudot sig'inadigan yagona ma'bud Ismi Zotidir. U Zotdan boshqaga nisbatan bu ism ishlatilmaydi.

 

الرَّحْمَنُ

  1. Ar-Rahmon.

Bu sifat faqat Allohga xos bo'lib, barchaga kofirga ham, mo'minga ham mehribon va ne'mat beruvchi ma'nosini anglatadi. Rahmon sifatini Alloh taolodan boshqa hech kimga nisbatan ishlatib bo'lmaydi.

 

الرَّحِيمُ

  1. Ar-Rahiym.

Bu sifat xosroq bo'lib, qiyomat kuni faqat mo'minlarga rahm qiluvchi ma'nosini anglatadi.

 

المَلِكُ

  1. Al-Malik.

Mulk (haqiqiy podsholik) Unikidir. Undan o'zga ega yo'q. Shuning uchun bandalar faqat Unga ibodat qilishlari lozim.

 

القُدُّوسُ

  1. Al-Quddus.

Barcha ayblardan xoli, noloyiq sifatlardan pok. Mutlaq poklik Allohning o'zigagina xosdir.

 

السَّلَامُ

  1. As-Salom

Barcha nuqsonlardan salomat. Shuningdek, tinchlik, xotirjamlik va rohat beruvchi.

 

المُؤْمِنُ

  1. Al-Mo'min.

Iymon va omonlik beruvchi.

 

المُهَيمِنُ

  1. Al-Muhaymin.

Hamma narsani qamrab oluvchi. Alloh bandalarning barcha holatlariga guvoh bo'lib turadi. Undan hech narsa maxfiy qolmaydi.

 

العَزِيز

  1. Al-Aziz.

Barchaning ustidan g'olib. Undan biror narsa g'olib kelolmaydi.

 

الْجَبَّارُ

  1. Al-Jabbor.

Yaratganlarining ishlarini isloh etuvchi, nuqsonlarini tuzatuvchi.

 

المُتَكَبِّرُ

  1. Al-Mutakabbir.

Kibriyosi va ulug'ligi behad. Hamma narsadan ulug'.

 

الخَالِقُ

  1. Al-Holiq.

Olamdagi hamma narsani o'z xohishiga ko'ra yaratuvchi, mutlaq vujudga keltiruvchi.

الْبَارِئُ

  1. Al-Bori'.

Yo'qdan paydo qiluvchi, vujudga keltiruvchi.

 

المُصَوِّرُ

  1. Al-Musavvir.

Mahluqotlarning suvratini shakllantiruvchi, har bir narsaga o'ziga xos suvrat beruvchi.

 

الغَفَّارُ

  1. Al-G'affor.

Bandalarining aybini o'z fazli ila kechib yuboruvchi, mag'firat qiluvchi.

القَهَّارُ

  1. Al-Qahhor.

Barcha maxluqotlarini o'z hukmiga yuritib va qudrati ila bo'ysundirib turuvchi.

الوَهَّابُ

  1. Al-Vahhob.

Ne'matlarni behisob beruvchi.

 

الرَزَّاقُ

  1. Ar-Razzoq.

Ko'plab rizq beruvchi.

الفَتَّاحُ

  1. Al-Fattoh.

Ko'plab narsalarni ochuvchi. O'z rahmati xazinasini bandalarga ochuvchi.

العَلِيمُ

  1. Al-Aliym.

Har bir narsani biluvchi. Bo'lgan va bo'ladigan, avvalgi va oxirgi, zohir va botin narsalarning barchasini biluvchi.

 

القَابِض

  1. Al-Qobiz.

Ruhlarni qabz qiluvchi. Hohlagan kishisining rizqini qabz qiluvchi. Qalblarni qabz qiluvchi.

البَاسِط

  1. Al-Bosit.

Hohlagan bandasining rizqini, (ruhini) qalbini keng qiluvchi.

الخَافِض

  1. Al-Hofiz.

Pasaytiruvchi. Kofir va fosiqlarning martabasini xor-zor qilib pasaytiradi.

 

الرَافِع

  1. Ar-Rofi'.

Ko'taruvchi. Mo'min va taqvodorlarning martabasini azizu mukarram qilib ko'taradi.

المُعِزُّ

  1. Al-Mu'izz.

Aziz qiluvchi. Kimni xohlasa to'g'ri yo'lga solib aziz qiladi.

 

المُذِلُّ

  1. Al-Muzill.

Hor qiluvchi. Kimni xohlasa xor qiladi.

السَّمِيعُ

  1. As-Samiy'.

Har bir narsani eshituvchi.

البَصِيرُ

  1. Al-Basiyr.

Har bir narsani ko'ruvchi.

 

الحَكَم

  1. Al-Hakam.

Adolatli hukm qiluvchi.

العَدْل

  1. Al-Adl.

Mutlaq adolat qiluvchi.

 

اللَّطِيفُ

  1. Al-Latiyf.

O'ta lutf ko'rsatuvchi. Barcha narsalarning nozik va daqiq joylarigacha biluvchi.

 

الخَبِيرُ

  1. Al-Hobiyr.

Hamma narsadan o'ta xabardor.

 

الحَلِيمُ

  1. Haliym.

G'azabi qo'zimaydigan va iqob qilishga shoshilmaydigan.

 

 

 

Davron NURMUHAMMAD

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Allohning borligiga aqliy dalillar - 2 qism

04.02.2026   1700   3 min.
Allohning borligiga aqliy dalillar - 2 qism

Bismillahir Rohmanir Rohiym

BORLIQ… INSON

Aqliy dalillar haqida gap ketar ekan, avvalo borliq haqida tafakkur qilishimiz kerak. Chunki osmon va yulduzlar, oy-u quyoshni har kuni ko‘ramiz, ularning borligini hech kim inkor qilmaydi.

Ma’lumki, borliq insoniyat yaralishidan oldin paydo bo‘lgan. Buni hech kim inkor qilmasa kerak. Dunyoda koinotdan oldin inson paydo bo‘lgan degan gapni aytadiganlar yo‘q.

Aksincha, borliq insoniyat paydo bo‘lishidan ancha oldin ham bor bo‘lganini, uning insoniyat uchun qulay bir sharoitga keltirilganini hamma biladi. Nafaqat qulay qilib qo‘yilgan, balki insonga nisbatan ancha kuchli qudratga ega yaralmishlar ham aynan insoniyat xizmatiga bo‘ysundirib qo‘yilgan. Yana shunday narsalar borki, inson o‘z mehnati, kuch-g‘ayratini sarflagandagina ulardan unumli foydalana oladi.

Demak, bu dunyo biz uchun oldindan tayyorlab qo‘yilgan ekan. Alloh taolo bunday marhamat qiladi:

﴿هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ﴾

“U yerdagi barcha narsalarni sizlar uchun yaratgan Zotdir. So‘ngra osmonga nazar soldi va uni yettita osmon qilib qo‘ydi. U barcha narsani bilur” (Baqara surasi, 29-oyat).

Bu masalada biror kimsa qarshi fikr bildira olmaydi. Aniq bo‘ldiki, borliq insoniyat paydo bo‘lishidan oldin bor bo‘lgan va bu sharoitlar boshqa bir Kuch tomonidan tayyorlangan. Chunki inson dunyoga kelmay turib o‘zi uchun sharoit yarata olmaydi. Alloh taolo bunday marhamat qiladi:

﴿وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً﴾

“Va Robbing farishtalarga “Men yerda xalifa qilmoqchiman” deganini esla” (Baqara surasi, 30-oyat).

Ushbu oyatdan ma’lum bo‘ladiki, borliq inson paydo bo‘lishidan oldin bashariyat uchun tayyorlab qo‘yilgan. Zotan Alloh taolo insonni yaratishdan oldin “yerda” demoqda. Bundan yer yuzi insoniyat paydo bo‘lishidan oldin bor bo‘lgani oydinlashdi.

Demak, dastlabki xulosamiz bunday bo‘lishi kerak: Alloh taolo O‘z qudrati ila bu borliqni yaratgan va uni yartishda biror kimsaning yordamiga muhtoj bo‘lmagan, bo‘lmaydi ham. Aksincha, biz U zotga muhtoj bo‘lganimiz uchun paydo bo‘lishimizdan oldin yer yuzi bizga qulay holda tayyor qilib qo‘yilgan.

Bilamizki koinotdagi ulkan sayyora va jismlarni boshqarishga kuchimiz yetmaydi. Barcha insonlar birlashib ham ularni o‘z izmlariga sololmaydilar. Birgina quyoshni boshqarish ham qo‘llaridan kelmaydi. Yer, tog‘lar, dengizlar ham shunday. Ularni boshqara olmaymiz.

Demak, bu narsalar ham biz uchun tayyorlangan. Hech kim oldindan insoniyat uchun ularni qulaylashtirib qo‘ymagan. Quyosh o‘z holicha harakatlana olmaydi. Havo ham o‘zi xohlagan tomonga esa olmaydi. Yomg‘ir ham o‘zi xohlab yog‘a olmaydi. Yer ham o‘zi xohlagan yerda nabototlarni undirib, xohlagan joydan buni man qila olmaydi.

Shuningdek, birorta inson bu narsalarni boshqarishni o‘zining daxli borligini da’vo qila olmaydi. O‘zi haqida fikr yuritgan inson ham bunday xilqat o‘zicha paydo bo‘lmaganini, balki buyuk Yaratuvchi tomonidan ijod qilinganini anglaydi.
 

Shayx Muhammad Mutavalli Sha’roviy rahimahullohning
"Allohning borligiga aqliy dalillar" kitobidan

Maqolalar