Sayt test holatida ishlamoqda!
19 Fevral, 2026   |   2 Ramazon, 1447

Toshkent shahri
Tong
05:54
Quyosh
07:13
Peshin
12:42
Asr
16:19
Shom
18:05
Xufton
19:18
Bismillah
19 Fevral, 2026, 2 Ramazon, 1447

Mulohaza: Ko'cha e'lonlaridagi tushunarsiz so'zlar...

22.10.2020   2199   4 min.
Mulohaza: Ko'cha e'lonlaridagi tushunarsiz so'zlar...

 

Qadimda elchilar tili va gapirish ohangiga razm solib, o'sha xalq madaniyati, dini va urf-odatlarini ilg'ab olishgan. Hadisi sharifda: “She'rda sehr, bayonda hikmat bor”, deyiladi.

Yahyo ibn Maoz aytadi: “Qalblar ham qozon kabi ichidagi bor narsa bilan qaynaydi, tillar esa uning cho'michidir. Biron kishi gapirayotganida unga nazar solib tursang, uning tili qalbida bor narsani olib chiqayotganini ko'rasan. Ya'ni, u dilning ta'mini bayon qiladi”.

Qur'oni karim sahifalarini jamlashga kirishgan hazrat Usmon roziyallohu anhu eng sof va chiroyli Quraysh lahjasini tadbiq etishga jiddiy e'tibor bergan. Yusuf Hos Hojib: “Tilingni avayla, omondir boshing, so'zingni avayla, uzayar yoshing”, deya ta'kidlaydi.

Qariyb 31 yildan buyon 21 oktyabrni o'zbek tiliga davlat tili maqomi berilgan kun sifatida nishonlaymiz. Biroq hamon ko'cha e'lonlari, do'kon va oshxonalar peshtoqiga aksar kishilar tushunarsiz, chet so'zlarni yozadi. Ayniqsa, lotin alifbosiga asoslangan yozuvimizda “x” va “h” harflarining farqiga borilmaydi.  

Aslida ona zaminga xizmat qilish shu kabi narsalardan boshlanmaydimi? Tilimizni davlat tili darajasiga ko'tarishga ko'p mashaqqatlar bilan erishilgan. Ajdodlarimiz bundan 40 yil oldin ham tilimizning davlat tili bo'lishini orzu qilib o'tib ketishgan...

Bugun ushbu ne'mat qadriga etmay, tilimizni buzish, xato talaffuz qilish kabi holatlarga befarqmiz. Qadimdan davlatchiligi shakllangan bir millatligimiz va unga bo'lgan hurmat va bu yurtni, millatni kelajak avlodlarga sof holda etkazish hissi hayolimizga ham kelmayotgandek... Faqat moddiyatni o'ylayapmizmi?

Azim Toshkentning maktablaridan birida ta'lim bergan og'aynimiz hikoya qiladi: “O'quvchilarning ona tili qoidalarini o'rganishga, ya'ni so'z qurilishi, birikmasi, imlo, tinish belgilari haqidagi bilimi etarli emas. Hatto ettinchi-sakkizinchi sinfda o'qiyotgan bolaning diktant, insho yozishda no'noqligi seziladi. Achinarlisi, ular hali etarli bilimga egamasligini tan olishmaydi. Shu maktabda atigi bir yuz yigirmata so'zdan etmish ikkita xato qilgan sakkizinchi sinf o'quvchisi oldida maktabning direktor o'rinbosari, tinish belgilarni xato hisoblamang, deganida afsusdan yoqamni ushladim. Maktab kutubxonalari esa, haligacha etarli adabiyotlar bilan boyitilmayapti...”.

Ko'chada yo'l harakatini buzgan haydovcha yoki yo'lovchi jarimaga tortiladi. Yoki jamoa joylarda hurmatsizlik qilgan qonunbuzar jazodan xoli qolmaydi...

Ko'cha afishalari, reklama taxta yozuvlari, do'konlar tepasidagi yozuvlardagi xatoliklar, ajnabiy yozuvlarning ko'payib ketganini ko'rib, achinib ketadi kishi.  

Yaqinda olti yoshli jiyanim “meni salon krasotaga oboring”, deb qoldi. G'alati eshitilgan bu so'zni tushunmaganday opamga qaradim: “Tog'asi, bu sartaroshxonani aytayapti”, deydi.  

Ha, ahamiyat bersangiz, ko'p joylarda har besh-olti erdan to'rttasi “salon krasotie” ekan. Yo do'kon peshtaxtasidagi: “2000 hildagi oboylar” degan yozuvga e'tibor bering. Birinchi so'zda “x” harfi o'rniga "h"ni, ikkinchisida ruscha “oboy” so'ziga o'zbekcha “lar” qo'shimchasini qo'llagan. Ushbu iborani chiroyli qilib, sof ona tilimizda “2000 xildagi gulqog’ozlar” deb yozish ham mumkin ediku!

Shunga o'xshash yo'lovchi tashish mashinalaridagi “Litsenziyasiz yo'lovchilarni tashish qonunga xilof” kabi iboralarga diqqat qiling. Bu yozuvni o'qigan kishi yo'lovchilarga ham litsenziya beriladimi, deb hayron bo'lmaydimi?

“Salon krasotie” atamasiga ancha ko'nikib qolgandirmiz balki. Ammo o'qishni endi o'rganayotgan bog'cha bolasi yo maktabga borayotgan uka-singillarimiz, o'g'il-qizlarimiz salon krasotie, deb gapirishi tabiiy hol bo'lib qoldi.  

Hulosa o'rnida, har kimning insoniyligi tiliga qay darajada e'tibor berishiga bog'liq. Zero, Haq taolo O'zining “mutakallim”, ya'ni so'zlaguvchi deb atalmish sifatidan bashariyatga ulush qilib bergan katta ne'matni qadrlab, undan xayrli maqsadda foydalanaylik.

Abduvohid O'ROZOV,

Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy xodimi

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

O‘zbekiston xalqiga Ramazon tabrigi

19.02.2026   5631   4 min.
O‘zbekiston xalqiga Ramazon tabrigi

Qadrli vatandoshlar!

Avvalo, siz, azizlarni, butun xalqimizni yurtimizga mehr-oqibat, xayru saxovat va shukronalik timsoli bo‘lgan muqaddas Ramazon oyining kirib kelishi bilan chin qalbimdan samimiy muborakbod etaman.

Albatta, ushbu qutlug‘ ayyomda barchamizni Ramazoni sharifga mana shunday sog‘-omon, birlik va hamjihatlikda yetkazgani uchun Parvardigori olamga cheksiz shukronalar aytamiz.

El-yurtimizning ijtimoiy-ma’naviy hayotida alohida o‘rin tutadigan, insonni ezgu va savob ishlarga da’vat etadigan ushbu oyni munosib tarzda o‘tkazish maqsadida bu yil ham mamlakatimizda katta tayyorgarlik ishlari amalga oshirilmoqda. Jumladan, mahalla va uy-joylar, masjid va madrasalarni obod qilish, keksa, nogiron va yordamga muhtoj shaxslarning holidan xabar olish, qo‘shnilar, yaqin qarindoshlarga mehr va e’tibor ko‘rsatish, ibodat va iftor marosimlarini tartibli o‘tkazishga xonadon va mahalla ahllari, jamoatchilik vakillari tarafidan alohida ahamiyat berilmoqda.

Bularning barchasi bebaho boyligimiz bo‘lgan tinchlik-osoyishtalik, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik muhitini, insonparvarlik tamoyillarini mustahkamlash, yurtimiz taraqqiyoti, xalqimiz farovonligini oshirishga xizmat qilishi tabiiy, albatta.

Ramazon oyining ulug‘ fazilatlari, axloqiy-ma’naviy ahamiyati aynan ana shunday olijanob ishlarda yaqqol namoyon bo‘ladi, desak, haqiqatni aytgan bo‘lamiz.

Bu haqda so‘z yuritganda, keyingi yillarda inson qadrini, har bir fuqaroning huquq va qonuniy manfaatlarini ta’minlash, ijtimoiy adolat O‘zbekistonda davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgani, shu asosda amalga oshirayotgan keng ko‘lamli islohotlarimiz xalqimiz hayotini tubdan o‘zgartirayotganini ta’kidlash o‘rinlidir.

Joriy yilni mamlakatimizda “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili” deb e’lon qilganimiz va bu borada tegishli amaliy ishlarni boshlab yuborganimiz zamirida ham ana shunday buyuk intilishlar mujassamdir.

Jamiyatni yuksaltirish asosi mahalladir. Chunki mahallada o‘sish va o‘zgarish bo‘lsa, butun jamiyat rivojlanadi. Mahallalarimizning yutug‘i va farovonligi pirovard natijada butun jamiyatning yutug‘i va farovonligi sifatida namoyon bo‘ladi.

Aziz do‘stlar!

Qutlug‘ zaminimiz uzra Alloh taoloning marhamati yog‘ilib turgan mana shunday saodatli kunlarda ajdodlar xotirasini, ularning
ezgu ishlari, xayrli amallarini eslash va davom ettirish barchamiz uchun ham qarz, ham farzdir.

So‘nggi yillarda mamlakatimizda islom dini va madaniyati ravnaqiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk allomalarimizning muqaddas qadamjolarini obod qilish, ilmiy merosini tiklash va o‘rganish, xalqimiz, ayniqsa yoshlarimiz o‘rtasida targ‘ib etish bo‘yicha ko‘pgina ishlarni amalga oshirayotganimiz sizlarga yaxshi ma’lum, albatta.

Ulug‘ ajdodlarimizning shonli an’analariga sadoqat bilan yashab kelayotgan xalqimizning azmu shijoati bilan noyob me’moriy loyihalar asosida Toshkent shahrida – Islom sivilizatsiyasi markazi, Samarqandda esa buyuk muhaddis bobomiz Imom Buxoriy majmuasini bunyod etish ishlari yakuniga yetkazilganini faxr bilan aytib o‘tmoqchiman.

Ramazoni sharif kunlarida muhtaram ulamolarimiz, ilm-fan va ijod ahli, keng jamoatchilik vakillari ishtirokida ana shu tabarruk maskanlarda buyuk aziz-avliyo va allomalarimiz xotirasiga ehson dasturxonlari yozib, bu muqaddas ziyoratgohlar eshiklarini xalqimiz uchun keng ochishni reja qilganmiz va bu ishlarni albatta amalga oshiramiz.

Afsuski, hozirgi vaqtda jahonning turli mintaqalarida urush va janjallar davom etmoqda. Pok niyatlar qabul bo‘ladigan ushbu muborak ayyomda nizo va adovatlar barham topib, tinchlik, o‘zaro ishonch va hamkorlik aloqalari qaror topishini chin dildan istab qolamiz.

Fursatdan foydalanib, uzoq va yaqin mamlakatlardagi vatandoshlarimizga, butun musulmon ummatiga ham samimiy tabrik va tilaklarimizni yo‘llaymiz.

Muhtaram yurtdoshlar!

Sizlarni ezgulik, mehr-muruvvat va baraka oyi – mohi Ramazonning boshlanishi bilan yana bir bor tabriklayman.

Ushbu shukuhli kunlarda barchangizga sihat-salomatlik, oilaviy baxt-saodat, xonadonlaringizga tinchlik va farovonlik tilayman.

Ro‘za kunlarida qilinadigan barcha ibodatlar, ezgu niyat va amallar ijobat bo‘lsin!

Xalqimizni, Vatanimizni Yaratganning o‘zi panohida asrasin!

Ramazon oyi barchamizga muborak bo‘lsin!

 

Shavkat Mirziyoyev,

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti

Maqolalar