Imon va iqror bayoni

Imon chin ko‘ngil bilan e’tiqod qilmak, ya’ni, ishonmak va inonmakdir. Bugun dunyo va olamni, yerda va osmondagi barcha maxluqotni yaratgan Alloh taoloning borligiga, birligiga va xamma sifatlariga va Muhammadning, alayhissalom, bandalarga Islomni yetkazish uchun Alloh taolo tarafidan buyurilgan haq payg‘ambar ekaniga, Qur’oni karim Muhammadga, alayhissalom, Alloh taolo yuborgan haq kitob ekaniga Alloh taoloning amri birla Muhammad, alayhissalom, bayon qilgan shariat hukmlarining haq ekaniga imon keltirmak va e’tiqod qilmak lozimdir. Chinakam mo‘min bo‘lmoq uchun faqat dilda ishonmoq kifoya qilmaydi, balki iqror qilmoq, ya’ni til bilan aytmak ham shart. Til bilan iqror qilmagan kishi dilida ishonsa ham, dunyoda mo‘min xisoblanmaydi, oxiratda uning imoni maqbul va yo mardudligi Alloh taologa havola qilinadi.

Til bilan iqror qilish shunday: "Ashhadu alla ilaha illallohu va ashhadu anna Muhammadan ’abduhu va rosuluh".

Imon kalimasi

Amantu billahi va malaikatahi va kutubihi va rusulihi val yavmil axiri val qodari xoyrihi va sharrihi minallohi ta’ala val ba’si ba’dal mavt.

Alloh taologa imon keltirish

Alloh taoloning borligiga, birlishga va barcha sifatlariga imon keltirmoq lozim. Alloh taoloni tanish Uning ism va sifatlari bilan bo‘ladi. Alloh taoloning 99 ismi va sifati bordir.

Farishtalar

Farishtalar ham bizlardek Alloh taoloning maxluqlaridir. Ular doimo Alloh taologa ibodat qilib va buyurilgan barcha xizmatlarni ado qilib turadilar. Ular hech gunoh ish qilmaydilar, yeb-ichmaydilar, uxlamaydilar. Ularda erkaklik va xotinlik yo‘qdir.

Ular nurdan yaratilgan, jismlari shamoldek latif va yumshoqdir. Bizlarning ko‘zlarimizga ko‘rinmaydilar. Agar ko‘rinishni xohlasalar, har turli suratlarda ko‘rinishga ham qodirdirlar.

Har bir bandaning qilgan amallarini yozib turadigan farishtalar bor. Ular bandalarning yaxshi va yomon amallarini nomai amallariga yozadilar, qiyomat kunida xisob uchun shu daftarlar taftish qilinadi. Yana bandalarni Alloh amri bilan zarar va ziyondan, ofatlardan saqlab yuradigan farishtalar ham bor.

Jabroil, Mikoil, Azroil va Isrofil, alayhimussalom, farishtalarning ulug‘laridandir. Hazrat Jabroil Alloh taolodan payg‘ambarlarga vahiy keltiradigan elchidir. Hazrat Mikoil bandalarning rizqlarini tayin qilmoq uchun va bulut va yomg‘irlarga hukm qilmoq uchun mas’uldir. Hazrat Azroil bandalarning jonlarini oladigan farishtadir. Hazrat Isrofil bandalarning jonlari turadigan surga muakkil farishtadir.

Payg‘ambarlar

Payg‘ambarlar ham bizlardek Alloh taoloning bandalari. Ular ham Odamning, alayhissalom, farzandlaridir. Lekin ular Alloh taologa xos bandalari. Yoshliklaridan g‘oyatda aqlli va ziyrak, to‘g‘ri, parhezkor bo‘lganlar. Ularda hech bir zamonda nuqson va kamchilik bo‘lmagan.

Eng birinchi payg‘ambar Odam alayhissalom bo‘lib, oxirgisi Muhammad alayhissalomdir. Qiyomat kunigacha endi hech payg‘ambar chiqmaydi. Muhammad, alayhissalom, oxirzamon payg‘ambaridir. U zotning dini, ya’ni Islom, to qiyomat kunigacha boqiydir.

Muqaddas kitoblar

Alloh taolo din va shariat hukmlarini qavmlariga o‘rgatsinlar deb payg‘ambarlarga kitoblar nozil qilgan. Odam alayhissalomga o‘n varaq, Shis alayhissalomga ellik varaq, Idris alayhissalomga o‘ttiz varaq, Ibrohim alayhissalomga o‘n varaq nozil bo‘lgan. Muso alayhissalomga Tavrot, Dovud alayhissalomga Zabur, Iso alayhissalomga Injil, Muhammad alayhissalomga esa Qur’oni karim nozil bo‘lgan.

Qazo va qadar

Taqdir olamda bo‘ladigan barcha narsalarni va har bir qilinadigan ishlarni Alloh taoloning azalda tayin va muqarrar qilib qo‘yishidir. Alloh taoloning olamda bo‘ladigan narsalarni taqdir qilingan holatda xalq va paydo qilishidir. Har bir narsa va har bir ishning qachon bo‘lishi va nima sabab bilan bo‘lishi hamda qanday bo‘lishi bayon etilib, Lavhul Mahfuzda yozib qo‘yilgan.

Bandaning Lavhul Mahfuzda yozilgan ekan, taqdirda bor bo‘lsa, shu ish ro‘yobga chiqmasdan qolmaydi, deb dunyoviy ishlarni va oxirat amallarini qilmasdan, kohil bo‘lib yotishi hamda gunoh ishlarni qilishi aslo durust emas. Bandalar uchun jiddu jahd bilan ilm olib, ma’rifat hosil qilib, diniy ilm o‘rganish, halol mol kasb qilish va ixlos bilan yaxshi amallarni bajarish, shuningdek, har bir gunoh ishlardan saqlanish shartdir. O‘z ixtiyorida bo‘lgan ishlarni taqdirga tashlab, ishyoqmas bo‘lib yotish nihoyatda ahmoq va behimmat kishilarning ishidir.

Bandalarning fe’llari

Bandalar o‘z fe’llarini o‘zlari kasb va hosil qiladilar. Ammo bo‘ldirguvchi va yaratuvchi Alloh taolodir. Bandalarning qilmoqchi bo‘lgan fe’llarini Alloh taolo qudrat va quvvat berib, xalq qilmasa, bandalar faqat o‘zlari hech bir ishni qilmoqka qodir bo‘lmaydilar. Alloh taolo bandalarga iroda va ixtiyor, ya’ni xohish uchun kifoya qilgudek bir oz quvvat beradi, banda bir ishni qilmak uchun ixtiyor bilan o‘sha quvvatni sarf qiladi. Shundan so‘ng Alloh taolo banda xohlagan fe’lni xohishiga muvofiq xalq qiladi. Demak, banda o‘z fe’lini o‘zi kasb qiluvchidir. Alloh taolo esa yaratuvchidir. Masalan, banda yurmoqni ixtiyor qiladi. O‘sha holda Alloh taolo unga kuvvat beradi va yurmagini xalq qiladi, banda yurishni kasb va hosil qiladi. Bas, Alloh taoloning xalq qilishi bilan banda yurishga qodir bo‘ladi. Bandalarning yaxshi fe’llariga ham, yomon fe’llariga ham Alloh taolo xoliqdir. Ammo bandalar o‘z fe’llariga kosibdirlar.

Banda qanday fe’lni kasb qilmoqni ixtiyor qilsa, Alloh taolo niyatiga ko‘ra o‘sha fe’lni xalq qiladi. Agar banda ixtiyori birla yaxshi va savob fe’l kasb qilmoqchi bo‘lsa, Alloh taolo istasa, rozi bo‘lib xalq qiladi. Ammo banda gunoh fe’lni kasb qilmoqchi bo‘lsa, Alloh taolo istasa, rozi bo‘lmay xalq qiladi.

Bandalar qilgan fe’llari uchun savobli yoki gunohli bo‘ladilar. Agar banda o‘z ixtiyori bilan yaxshi fe’lni kasb qilsa, savob oladi va agar yomon fe’lni kasb qilsa, gunohkor bo‘ladi.

Oxirzamon

Oxirzamon – bu dunyoning oxiri va tamom bo‘lgan kuni degan ma’noni bildiradi. Oxirzamonda butun yer yuzidagi odamlar va hayvonlar yerda va osmonda bo‘lgan farishtalar o‘lib tamom bo‘ladi. Oxirzamonning qachon va qaysi kun bo‘lishi faqat Alloh taoloning o‘ziga ma’lumdir. Buni Alloh taolodan boshqa hech kim bilmaydi, har kun va har zamon oxirzamon bo‘lishi ehtimoldir.

Alloh taoloning hikmati bilan oftobning yurishi teskari bo‘lib, mag‘rib tarafdan chiqadi. Ushbu kun dunyoning oxirgi kuni alomatlaridandir. Butun yer yuzini dud-tutun bosib, barchani behush qiladi. Isrofil farishta sur chaladi. Shundan so‘ng yer yuzidagi jami jondor o‘lib, tamom bo‘ladi.

Diyomat kuni

Qiyomat kuni Alloh taolo odamlarni qaytadan tiriltiradi. Qabrlarda va boshqa yerlarda chirigan va har tarafga tarqalgan jasadlar Alloh taoloning qudrati bilan tiriklik vaqtidagidek bo‘ladi. Alloh taolo hammadan ilgari Isrofilni, alayhissalom, tiriltirib, unga ikkinchi marta sur chalmoqni amr qiladi. So‘ngra har bir jasadga o‘zining joni kiradi. Shundan so‘ng qabrlarning usti ochilib, hamma go‘yo uyqudan uyg‘onandek bo‘lib, tiriladi. Qabrlardan yer ustiga chiqadi. Hammalari Mahshar maydoniga jam bo‘ladi. Mahshar maydoni bandalarning dunyoda qilgan ishla-ri hisob va taftish qilinadigan joydir. Har bandaga nomai a’mollari berilib, dunyoda qilgan amallari o‘zlariga ma’lum qilinadi. Har kimning amallari adolat va to‘g‘rilik mezoni va tarozusi bilan o‘lchanib, hisob qilinadi.

Kimning jannatga va kimning do‘zaxga kirishi tayin qilinadi. Mahsharda bandalarning amallarini Alloh taolo tarafidan buyurilgan farishtalar hisob va taftish qiladilar. Hamma jahannam ustiga qurilgan sirot ko‘prigidan jannat tarafga o‘tmoqni orzu qiladi. Imonli, solih kishilar va gunohlari afv qilingan mo‘min bandalar g‘oyatda osonlik bilan o‘tib jannatga kiradilar. Sirot ko‘prigidan o‘tolmagan kishilar jahannamga tushadilar.

Jannat va do‘zax

Jannat ne’matlarini til bilan aytib va qalam bilan yozib tamom qilib bo‘lmaydi. Jannatga tushgan har bir mo‘min bandaga eng katta baxt Alloh taoloni ko‘rmoqdir.

Alloh taoloning bandalarga qanday ko‘rinmagi bizlarga ma’lum emas. Ammo Alloh taoloni jannatda ko‘rishga inonmoq lozim va vojibdir.

Jahannam g‘oyatda qabohatli va mashaqqatli yerdir. Unga kirgan odamlar o‘t-olov bilan va boshqa har xil narsalar bilan azoblanadi.

Gunohkor banda

Islom dinining xaqligiga va mo‘minlar ishonishi lozim bo‘lgan masalalarga dil bilan e’tiqod qilgan, lekin o‘zini saqlayolmay gunoh amallar qilgan kishi mo‘minlik va musulmonlikdan chiqmaydi, ammo fosiq va gunohkor bo‘ladi. Alloh taolo xohlasa, fazl aylab har gunohni afv qilishi mumkish. Ammo zolimning zulmini mazlum bo‘lgan kishi rozi bo‘lsa, xohlasagina, Alloh afv qilishi mumkin.

Alloh taolo dunyoda tavba maqbul bo‘ladigan vaqtda, chin ixlos bilan tavba qilgan kishining gunohlarini kechirmoqni va’da qilgan. Payg‘ambarimizning, alayhissalom, va boshqa solih kishilarning shafoatlari sabab bo‘lib, ko‘p kishilarning gunohlari afv qilinmog‘i ham ehtimoldir. Payg‘ambarimiz Muhammad, alayhissalom, gunohlarni shafoat qiluvchidirlar.

Sahobalar

Sahobalar mo‘min va musulmonlik holida Payg‘ambarimiz Muhammadni, alayhissalom, ko‘rib va u kishiga uchrashib mo‘minlik holida vafot qilgan kishilardir.

Sahobalarning afzali avval hazrat Abu Bakr Siddiq, so‘ng hazrat Umar ibn Xattob, so‘ng hazrat Usmon ibn Affon, keyin Hazrat Alidir, roziyallohu anhum. Shuning uchun ular Rasullulohning, alayhissalom, chahoryorlari deb ataladilar.

Ahli sunna val-jamoa

Rasulullohning, sollallohu alayhi va sallam, barcha sahobalari vafot etganlaridan so‘ng, Islom ahli e’tiqodda 73 firqaga bo‘lingan. Ammo mashhurlari uch firqadir.

Ular quyidagalar: ahli sunna val-jamoa, shi’alar va mo‘tazila firqasi.

Ahli sunna val-jamoaning e’taqodi haqdir. Bizlar ahli sunna val-jamoa e’tiqodidamiz. Payg‘ambarimiz Muhammad, alayhissalom, o‘zlari va sahobalari din va shariat hukmlariga qanday e’tiqod qilgan bo‘lsalar, ahli sunna val-jamoa ham shunday e’tiqod qiladilar.

Ahkomi sharif

Qur’on oyatlari va hadisi sharifdagi shariat hukmlarining ba’zilarini arabchani komil bilgan kishigina bilishi mumkin. Ammo shariatning barcha hukmlarini to‘g‘ri bilish uchun mujtahid bo‘lish kerak. Mujtahid bo‘lmagan kishilarning oyatlardan va hadislardan hukmlar chiqarshlari mumkin emas.

Mujtahid mazhab

Arabiy tilning ma’no va sirlarini chuqur bilib, g‘oyatda komil olim bo‘lib, oyat va hadislarning hikmat va sirlarini yaxshi bilgandan so‘ng komil ijtihod bilan din masalalarining har qaysisini fikr va andisha qilgan kishi mujtahid bo‘ladi. Mujtaxid bo‘lmagan va mujtahidlik martabasiga yetmagan kishilar maishatda ham, ibodatda ham bir mujtahidning mazhabiga tobe bo‘ladi. Har masalada shu mujtahidning mazhabi bilan amal qiladi.

"Mazhab" so‘zi istilohda mujtahid olimning shariat hukmlarida oyat va hadislardan ijtihod bilan fikr qilib, anglagan yo‘li degan ma’noni anglatadi. Mashhur mujtahidlar to‘rt kishidir. Birinchisi, Imomi A’zam Abu Hanifa No‘mon ibn Sobit, rahmatullohi alayh; ikkinchisi, Imomi Shofe’iy Muhammad ibn Idris, rahmatullohi alayh; uchinchisi, Imomi Molik ibn Anas, rahmatullohi alayh; to‘rtinchisi, Imomi Ahmad ibn Hanbal, rahmatullohi alayh. Ushbu mujtahidlarning mazhablari ko‘p masalalarda bir-biriga muvofiqdir. Muxolif bo‘lgan sunnatga oid masalalari ham bor, lekin ko‘p emas.

Bizlar Imomi A’zam Abu Hanifa hazratlarining mazhablaridamiz. Maishat va ibodat xukmlarining har qaysisida shu mazhabga ko‘ra amal qilamiz. Musulmonlarning salkam yarmi Imomi A’zam Abu Hanifa mazhablarida bo‘lsa ham, qolgan uch imomning mazhablarida bo‘lgan musulmonlar ham bor.

Imomi A’zamdan boshqa bu uch imomning mazhablarida bo‘lganlarning musulmonliklarida kamlik yo‘q. Har mazhab ahli ikkinchi mazhab ahlini o‘ziga do‘st va yaqin tutmog‘i lozim. Bir-birlarini dushman tutmaklari aslo durust emas. Chunki musulmonlar bir-birlariga qarindosh va birodardirlar.

«Ibodati islomiya» kitobidan qisqartirib olindi.

KЕYINGI MAVZULAR:

NIKOH VA TALOQQA OID HUKMLAR:

Uylanishning shar’iy hukmi;

Nikoh marosimi;

Uylanish mumkin bo‘lmagan ayollar;

Uylanish vaqtincha mumkin bo‘lmagan ayollar;

Taloq turlari.

IMOMI A’ZAM ABU HANIFA NO‘MON IBN SOBIT