Johilga itoat qilma, salomat bo‘lasan, oqilga itoat qil, o‘ljali bo‘lasan.

Izoh. Johil sizni eshitmasdan turib javobga shoshiladi, sizni tushunmasdan oldin bahsga kirishadi, bilmagan narsasi bilan hukm qiladi, foidasiz gapiradi, noloyiq joyga sarflab, sarflash kerak bo‘lgan o‘rinda xasislik qiladi, egasidan boshqaga sirni ochadi, noo‘rin g‘azablanadi, do‘st bilan dushmanni ajratmasdan do‘stini yo‘qotadi, dushmanini ko‘paytiradi, faqat o‘zini mutlaq haq deb biladi, o‘z xatolari uchun o‘zgani malomat qiladi, uzundan-uzoq orzu-havaslar bilan tavba umidida bo‘ladi, amal qilmasdan amalning savobini ko‘zlaydi. Endi ayting, bunday kimsaga itoat qilgan kishi salomat qolishi mumkinmi?!

Oqil kishi tajriba va foydali ilm bilan ziynatlanadi, haqni gapiradi yoki sukut saqlaydi, ahdiga vafo qiladi, amali iymoniga guvoh bo‘ladi, xolislik uning yashash tarzi, riyo uning tabiatiga yot, u aldamaydi ham, aldanmaydi ham, haromdan qochadi, shukr va qanoat uning doimiy hamrohi, qadami mudom rozilikda, muvaffaqiyat bilan muvaffaqiyatsizlik uning uchun barobar, balki hamisha sergak va hushyor! Bunday insonga itoat qilgan kishi adashadimi? Zinhor unday emas! Unda baraka bor, baraka bor joyda esa foyda ko‘pdir.

Aql, adab, fikr, tajriba va nasab egalari bilan hamsuhbat bo‘l. Chunki oqil bilan hamsuhbat bo‘lish – ulug‘lanish, johil bilan kelishuvga borish esa sharmandalikdir.

Izoh. Oqil bilan hamsuhbat bo‘lsang, muhimni nomuhimdan ajratishni o‘rganasan. Adab egasi bilan bo‘lgan suhbating narsalarga munosabatingni o‘zgartiradi. Mutafakkir insonning suhbati seni yuksaklarga chorlaydi. Suhbatdoshing tajribali bo‘lsa, muammolardan chiqish yo‘li osonlashadi. Nasabi ulug‘ kishilar bilan suhbatlashsang, qalbing yorishadi. Oqil inson bilan qancha ko‘p suhbat qursang, shunchalik manfaat topasan. Johilning aytganiga ko‘nsang, xaloyiq oldida uyatga qolasan. Oxiratda Alloh huzurida sharmanda bo‘lasan.

Qancha hazillar bor, so‘ngida jiddiy bo‘lib qaytadi.

Izoh. Umar ibn Abdulaziz rahimahulloh aytadi: “Allohdan qo‘rqinglar, hazil-huzuldan saqlaninglar! Chunki hazilning tagi zil, undan kek va gina paydo bo‘ladi. Qur’ondan gapiringlar, Qur’on bilan majlislaringizni bezanglar. Agar og‘irlik qilsa, hadis bilan mashg‘ul bo‘linglar”.

Kim zamonga ishonsa, zamon unga xiyonat qiladi. Kim zamondan o‘zini ulug‘ tutsa, zamon uni xor qiladi.

Izoh. Umr – ulug‘ ne’mat. Bu ne’mat tug‘ilganimizdan to vafotimizgacha davom etadi. Zamon ichida yashaymiz, uning havosidan nafas olamiz, rangidan rang olamiz, lekin unga suyanib qolmaymiz.

Mazax qilishni tashlang, chunki u ginayu adovatlarni meros qoldiradi.

Izoh. Umar roziyallohu anhu aytdi:

– “Mazax” so‘zining nima uchun “mazax” deya nomlanishini bilasizmi?

– Yo‘q, – deyishdi hamrohlari.

– Chunki mazax kishini haqdan azah qiladi (ya’ni haqdan chalg‘itadi), – dedi Umar roziyallohu anhu.

Muhammad ibn Omir SHIBRAVIYning “Unvonul bayon” asaridan Rashid ZOHID tarjimasi

“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 12-sonidan

http://hidoyatuz.taplink.ws