Bismillahir Rohmanir Rohiym
Arab tabibi Horis ibn Kildadan “Dardsiz darmon nima?” – deya so‘rashdi. Tabib: “To‘q qoringa ovqat yemaslik”, deb javob berdi. Zero, ustma-ust ovqat yeyishlik kasalliklarga sabab bo‘lar ekan.
Bir hakimdan eng yaxshi dori haqida so‘rashganida, u: “Eng yaxshi dori bu – oldingga ovqat qo‘yilganda unga ishtaha qilib turishing va ovqat dasturxondan olinayotganda ham undan yeging kelishidir”, deb javob bergan ekan. Bu dori barchamizning uyimizda bor. Biz bu dorini dorixonadan topa olmaymiz. Buning yagona chorasi ochqamasdan turib taom yemaslik va yeganda ham to‘yib ketmaslikdir.
Ovqatga asosiy muammo sifatida qaramang. Aliy roziyallohu anhu aytadilar: “Kimning g‘ami qorniga tushadigan narsa bo‘lsa, ortidan chiqadigan narsa uning qadri, qimmati bo‘ladi”.
Rivoyat qilinishicha, Aliy roziyallohu anhu biror joyga taklif qilinsalar, aytilgan joyga borishdan avval uyda biroz tamaddi qilib olar ekanlar. Buning sababini so‘rashganida, u zot roziyallohu anhu: “Odamning eng jirkanch ko‘rinishi birovning taomida o‘zining ochko‘zligini ko‘rsatishidir”, deb javob bergan ekanlar.
Bu satrlar zora to‘y-tadbirlarga, mehmonga taklif qilinsa, xuddi hamma narsani yeb tashlaydiganday dasturxonni turli taomlar bilan to‘ldirib yuboradigan va dasturxondagilarning loaqal to‘rtdan birini ham yeb tugata olmaydiganlarga eslatma bo‘lsa. Dasturxondagi nozu ne’matlarning o‘ndan biri ham yeyilmaydi. Bundayin ochiq-oydin isrofga yo‘l qo‘yish, savobdan mahrum bo‘lish emasmi?!
Hozirgi kunda dunyoning turli nuqtalarida bir luqma oshga, bir burda nonga zor odamlar bor. Ularni ko‘z oldingizga keltirib, hech fikr yuritasizmi?!
Rivoyatlarda kelishicha, Yusuf alayhissalom Misr xazinasiga mas’ul bo‘lganlarida, ko‘pincha och yurar va arpa non yer ekanlar. U zotga “Nima uchun qo‘lingizda shuncha davlat turib, och-nahor yurasiz?" – deyishganida, “Men qornim to‘yib, qorni ochlarni unutib qo‘yishdan xavfsirayman”, degan ekanlar.
Xulosa qilib aytganda, yuqoridagi fikrlarni tafakkur qilib, sunnatga amal qilgan holda sog‘lig‘imizga e’tiborli bo‘laylik, zero har bir narsaning isrofi bor.
Hasson Shamsiy Poshoning
“Jannat bo‘stonidagi oilaviy oqshomlar” nomli kitobidan
G‘iyosiddin Habibulloh, Ilhom Ohund, Abdulbosit Abdulvohid tarjimasi.
Qohirada o‘tkazilgan xalqaro anjumanda O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari ilmiy ma’ruza qilib, anjumanning mavzusi va muhokama etilayotgan masalalar yuzasidan nutq so‘zladilar.
Muftiy hazratlari o‘z chiqishida bugungi kunda sun’iy intellekt juda tez rivojlanib, uning imkoniyatlaridan iqtisodiyot, ta’lim, madaniyat, xizmat ko‘rsatish va media sohalarida samarali foydalanilayotgani, o‘z navbatida uning afzalliklari bilan birga zararli tomonlari ham borligini, shu bois sun’iy idrokni boshqarish, tartibga solish va nazorat qilish hozirgi kunda juda ham muhimligiga urg‘u qaratdilar.
Ma’ruzada sun’iy intellekt inson hayotiga o‘zining ijobiy va salbiy ta’sirini ko‘rsatayotgani, jumladan, diniy suhbatlar va mav’izalarni ta’sirli roliklar orqali namoyish etish va kerakli ma’lumotlarni topishda juda qo‘l kelayotganini bayon qildilar. Biroq ba’zi insonlar shar’iy savol-javob, fatvo olishda ham sun’iy idrokdan foydalanayotgani, holbuki, bunday masalalarda undan olingan javoblarga dinimizga ko‘ra, tayanib bo‘lmasligini hujjat-dalillar bilan keltirib o‘tdilar. Zero, shariatga ko‘ra, fatvo chiqarish faqihning bevosita ishtirokini talab etishi, qolaversa, masala so‘rovchining holatiga, zamoniga, makoniga, urf-odatlariga hamda ijtimoiy va iqtisodiy sharoitlarga qarab javob berilishi, bunday jihatlarni sun’iy intellekt mustaqil ravishda to‘liq bajara olmasligi kabilar bilan izohlandi.
Shuningdek, nutqda sun’iy intellektdan foydanish mumkin bo‘lgan sohalarga alohida to‘xtalindi, xususan, savol-javoblarni tahlil qilish, zarur ma’lumotlarni topish, jamoat xavfsizligini mustahkamlash, “aqlli shahar”, “xavfsiz shahar” va “raqamli shahar” kabi bir qator yo‘nalishlarda unumli foydalanish zamonaviy taraqqiyot talabi ekani misollar bilan qayd etildi.
Anjuman ishtirokchilari Muftiy hazratlarining sun’iy idrok borasidagi xulosalari har jihatdan asosli ekanini e’tirof etib, taqdim etilgan ma’lumotlarni yuqori baholadilar. Misr tomoni iltimosiga ko‘ra, Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari anjuman tafsilotlari haqida intervyu berdilar.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati