25 Июн, 2026, 10 Муҳаррам, 1448
25 Июн, 2026, 10 Муҳаррам, 1448
“Каъб ибн Иёз (р.а.) ривоят қилади: «Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг бундай деб айтаётганларини эшитдим: “Ҳар бир уммат учун фитна бор, менинг умматим фитнаси мол-дунёдир” (Имом Термизий).
Шарҳ. Имом Термизий саҳиҳлигини айтган ушбу ҳадисда Пайғамбаримиз (а.с.) мол-дунё мавзусига эътибор қаратганлар. Шарҳчилар ҳадисдаги “фитна”ни залолат ва маъсият, яъни адашиш ва Ҳаққа осийлик деб изоҳлашган. Яъни, бу умматни ҳақ йўлдан оздириб, диндан узоқлаштирадиган энг муҳим омил моддият ва молдир. Ислом душманларининг ошкора ва махфий ташкилотлари мусулмонларни йўлдан тойдириш учун кўпинча моддият ва мол-дунёдан тузоқ сифатида фойдаланишмоқда. Буни кузатиб туриб, Аллоҳ таолонинг: “Кофир бўлганлар мол-мулкларини Аллоҳ йўлидан тўсиш учун сарфлайдилар” (Анфол, 36), деган огоҳлантирувининг амалдаги исботини кўрамиз. Пайғамбаримиз (а.с.)нинг юқоридаги ҳадислари билан ғайбдан хабар беришларига яна бир карра имон келтирамиз.
Айни пайтда, бу ҳадисни нотўғри талқин қилмаслик керак. Ислом дини аслида бойлик ва моддий куч-қудратга қарши эмас. Аксинча, мусулмонларни меҳнат қилишга ва пул топишга тарғиб этадиган кўплаб ҳадислар бор. Динимизнинг муҳим қисми бўлмиш закот, ҳаж, садақа каби фарз ва мандуб амалларни бажариш учун, албатта, мол-дунёга эга бўлиш керак. Шунингдек, “Берувчи қўл олувчи қўлдан яхшидир”, “Аллоҳнинг наздида кучли мўмин кучсиз мўминдан яхшироқ ва суюклироқдир”, “Тақводор кишига бойликнинг ҳеч бир зарари йўқдир” каби ҳадислар мусулмонларни меҳнатга, моддий жиҳатдан бақувват бўлишга ундайди.
Шундай экан, мол ва моддиятни ёмонлашдан мақсад, агар ҳушёр, сергак бўлинмаса, ахлоқий ва диний жиҳатдан тубанлашишга олиб келиши мумкинлигидан огоҳлантиришдир. Унутмайликки, тараққиёт, ривожланиш йўқчилик ва эҳтиёждан келиб чиққани каби, қолоқлик ва танбаллик ҳам бойлик келтирган тўкинлик, исроф сабабли юзага келади. Бунга энг ёрқин мисол Саодат асри ва ундан кейинги саҳобалар давридир. Ўша пайтда очликдан силласи қуриб, қорнига тош боғлаб юрган одамлар қисқа муддатда дунёнинг уч қитъасига Аллоҳнинг ҳақ динини етказишди. Замонлар ўтиб, бутун дунё хазиналари мусулмонларга қараб оқа бошлаганида эса, одамлар бамайлихотирликка ва дангасаликка берилишди. Оқибатда илм-фан, давлат бошқаруви ва бошқа соҳаларда дунёга устозлик қилган мусулмон олами тараққиётдан орқада қолган, қарам ва боқиманда ҳолга тушиб қолди.
Шундай экан, азалий ва абадий ҳақиқатларни етказувчи бўлган Пайғамбаримиз (а.с.)нинг мол-дунё борасидаги тутумларини ушбу ҳадисдан билиб олсак бўлади: «Одамлар мол-дунё борасида тўрт қисмдир: бир банда бор, Аллоҳ унга мол ва илм берган, у моли хусусида Аллоҳдан қўрқади ва уни силаи раҳм учун сарфлайди. Молидаги Аллоҳнинг ҳаққини билади ва уни адо этади. Мана шу одам энг юксак мартабага эришади.
Яна бир банда бор, Аллоҳ унга илм бергану аммо мол бермаган. У яхши ниятда: “Агар молим бўлса эди, фалончига ўхшаб хайрли йўлларга сарфлардим”, деб орзу қилади. Аллоҳ унинг ниятини қабул қилади ва олдингилар билан тенг ажр беради.
Учинчи (хил) банда бор, моли етарли, лекин Аллоҳ унга илм бермаган. У молини шаҳват ва бузуқлик-фитна йўлларига сарфлайди. На Раббидан қўрқади ва на силаи раҳм қилади. Молидаги Аллоҳнинг ҳаққини ҳам билмайди. Бу энг ёмон мартабадир.
Тўртинчи (хил) кимса бор, Аллоҳ унга мол ҳам, илм ҳам бермаган. Аммо у исрофчиларга ҳасад қилиб: “Қанийди, менинг ҳам пулим бўлсайди, фалончига ўхшаб сарфлаб, унга ўхшаб яшардим”, дейди. У ҳам нияти сабаб ўша исрофгарлар билан гуноҳда тенг шерик бўлади».
Манба:irfon.uz
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази билан ҳамкорликда “Учинчи Ренессанс чорраҳаси” мавзусида илмий-маърифий тадбир ташкил этилди.
Мазкур тадбир мамлакатимизда амалга оширилаётган маънавий-маърифий ислоҳотлар, миллий меросни ўрганиш ва кенг тарғиб қилиш, шунингдек, Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегиясида белгиланган Учинчи Ренессанс ғоясининг мазмун-моҳиятини кенг жамоатчиликка етказиш мақсадида ташкил этилди.
Унда Андижон, Самарқанд ва Хоразм вилоятлари ҳамда Тошкент шаҳридан ташриф буюрган 200 га яқин имом-хатиб ва имом ноиблар, Дин ишлари бўйича қўмита ҳузуридаги Диний-маърифий соҳада қайта тайёрлаш ва малака ошириш институти тингловчилари ҳамда Ўзбекистон халқаро исломшунослик академияси талабалари иштирок этди.
Тадбир доирасида меҳмонлар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг бой экспозициялари, замонавий кутубхонаси, нодир қўлёзмалар фонди ва рақамли технологиялар асосида ташкил этилган илмий-маърифий платформаси билан яқиндан танишдилар.
Экскурсия давомида иштирокчиларга мамлакатимиз ҳудудида шаклланган қадимги цивилизациялар тарихи, ислом динининг Марказий Осиёдаги тараққиёт босқичлари, буюк муҳаддислар, мутафаккирлар ва алломаларнинг жаҳон илм-фани ва маданияти ривожига қўшган улкан ҳиссаси ҳақида батафсил маълумот берилди.
Шунингдек, Биринчи ва Иккинчи Ренессанс даврларининг бой илмий-маънавий мероси, уларнинг инсоният цивилизацияси тараққиётидаги аҳамияти ҳамда Янги Ўзбекистонда Учинчи Ренессанс пойдеворини яратиш борасида амалга оширилаётган кенг кўламли ишлар тақдим этилди.
Тадбир иштирокчилари Марказда яратилган замонавий инфратузилма, бой илмий муҳит ва тадқиқотчилар учун тақдим этилаётган имкониятлар ҳақида юқори фикр билдирдилар.
Хоразм вилояти Гурлан туманидаги жоме масжиди имом-хатиби Музаффар Авезовнинг таъкидлашича, Марказ қурилишининг дастлабки босқичлариданоқ мазкур лойиҳа диний ва илмий жамоатчилик диққат марказида бўлиб келган.
“Бу марказ қурилаётган пайтларда ҳам бир неча бор ташриф буюриб, жараёнларни кузатганмиз. Бугун унинг тўлиқ шаклланган ҳолатини кўриб, катта таассурот олдик. Айниқса, қадимги цивилизациялар тарихи, ислом маданияти тараққиёти, Ренессанс даврлари мероси ва Янги Ўзбекистон ислоҳотларининг ягона концепция асосида намоён этилгани таҳсинга сазовор. Бу ердаги ҳар бир экспозиция инсонни илмга, изланишга ва тафаккурга чорлайди”, — деди у.
Музаффар Авезов, айниқса, Марказ кутубхонаси имкониятларини юқори баҳолаб, бой китоб фонди, нодир манбалар ҳамда рақамли технологиялар асосида яратилган қулайликлар илмий тадқиқотлар учун кенг имкониятлар очиб бераётганини таъкидлади.
Андижон вилояти Асака туманидаги “Ҳазрати Усмон” жоме масжиди имом-хатиби Хурсандбек Камолов ҳам Марказнинг халқаро аҳамиятга эга илмий-маърифий майдон сифатида шаклланаётганига эътибор қаратди.
“Илгари машҳур хорижий кутубхоналар ва илмий марказлар ҳақида эшитар эдик. Бугун эса шундай имкониятлар ўз юртимизда яратилганига гувоҳ бўлдик. Нодир қўлёзмаларнинг рақамлаштирилган шаклда тақдим этилиши, улардан эркин фойдаланиш имкониятлари тадқиқотчилар учун жуда муҳим. Бу марказ ёшларда илмга муҳаббат, миллий ғурур ва тарихий хотирани мустаҳкамлашга хизмат қилади”, — деди у.
Тадбир якунида иштирокчилар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида яратилган илмий-маърифий муҳит, бой китоб фонди, нодир қўлёзмалар хазинаси ва инновацион технологиялар мамлакатимизда илм-фанни ривожлантириш, маънавий меросни чуқур ўрганиш ҳамда уни келажак авлодларга етказиш йўлида муҳим аҳамият касб этаётганини алоҳида таъкидладилар.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа