Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
03 Феврал, 2026   |   15 Шаъбон, 1447

Тошкент шаҳри
Бомдод
06:12
Қуёш
07:33
Пешин
12:42
Аср
16:00
Шом
17:46
Хуфтон
19:00
Bismillah
03 Феврал, 2026, 15 Шаъбон, 1447
Мақолалар

Ахборот оламида ижтимоий одобларга риоя қилиш инсоний бурчдир

12.11.2025   4589   4 min.
Ахборот оламида ижтимоий одобларга риоя қилиш инсоний бурчдир

Ҳар бир шахсда қадриятга бўлган тушунча ҳар хил бўлиши мумкин. Қадрият – бу инсон ёки бирор гуруҳ томонидан муҳим деб ҳисобланган тушунчадир, у одамларни бир-биридан фарқлашга ёрдам беради. Бошқа бир таърифга кўра, қадрият – бу абстракт тушунча бўлиб, ҳар бир инсоннинг ички дунёсига сингиб кетган, ҳаётдаги хатти-ҳаракатларига мезон бўлувчи, ўзгармас асосдир.

 

Ватанга садоқат – бу ҳар қандай инсон учун конституциявий бурчдир. Намунали фуқаро сифатида биз Ватанпарварлик туйғусига эга бўлишимиз шарт. Шу боисдан, биз давлатимизни ҳимоя қилишга тайёр бўлишимиз ва у йўлда фидокорлик кўрсатишимиз керак. Ватанга садоқат деганда бизнинг юртимизга бўлган муҳаббатимиз ҳамда жамият ва давлат йўлида фидокорона хизмат қилиш руҳияти тушунилади. Бу тушунча маънавий жиҳатдан фуқароларнинг мамлакат тараққиётига фаол ҳисса қўшиши, ижтимоий ва маданий ҳаётда иштирок этиши орқали ифодаланади. Жисмоний жиҳатдан эса мамлакатга таҳдид солувчи ташқи тажовузларга қарши мудофаа чоралари сифатида қаралади.

Ижтимоий одоб деганда инсоннинг жамиятда ўзини тўғри тутиши, бошқаларга нисбатан ҳурмат билан муносабатда бўлиши, ахборотни тўғри ва хoлис тарқатиши тушунилади. Бугунги кунда баъзи фойдаланувчилар ҳақоратли изоҳлар ёзиш, ёлғон маълумотлар тарқатиш ёки бошқаларнинг шахсий ҳаётига аралашиш каби ҳолатларга йўл қўймоқда. Бу нафақат одобсизлик, балки жамиятда ишонч ва маданиятнинг пасайишига сабаб бўлади.

Ахборот оламида ҳар бир сўз, ҳар бир хабар инсоннинг ички дунёси ва маънавиятини кўрсатади. Шу боис интернетдаги хатти-ҳаракатларимиз ҳам ахлоқ меъёрларига мос бўлиши керак. Ижтимоий тармоқларда фикр билдиришда бошқаларни камситиш ёки ҳақорат қилиш эмас, балки хурмат, мулоҳазалилик ва инсонпарварлик устувор бўлиши лозим.

Тадқиқотларга кўра, ижтимоий тармоқлардан фойдаланишдаги ижобий хатти-ҳаракатлар қуйидаги бешта босқичда намоён бўлади:

Фойдаланувчи контентнинг мазмунига эътибор беради.

Агар мазкур контент фойдали деб топилса, у тўлиқ ўқилади.

Фойдаланувчи кўрган контентнинг тўғрилигини текширади.

Агар ишонч ҳосил қилинса, фойдаланувчи уни ҳаётда қўллайди.

Кейин ушбу контентни бошқа фойдаланувчилар билан бўлишади.

Агар фойдаланувчилар ушбу қоидаларга риоя қилсалар, улар ижтимоий тармоқларнинг барча имкониятларидан оқилона фойдаланишлари мумкин бўлади. Агар радикал тусдаги контент учраса, фойдаланувчилар “cоmment”, “пост” ёки “block” функциялари орқали бундай контентга эътироз билдиришлари мумкин. Бундан ташқари, ижобий контентларни улашиш, миллий бирлик ва ҳамжиҳатликни тарғиб қилиш, халқни радикал ғоялардан огоҳ қилиш ва жамиятда радикаллашувга қарши иммунитетни шакллантириш орқали ижтимоий тармоқлардан радикализмга қарши курашиш воситаси сифатида фойдаланиш мумкин.

Шахс ўзида Ватанпарварлик туйғусини шакллантиргач, у доимо ривожланишни хоҳлайди ва қилаётган ҳаракатлари миллий мафкурага зид бўлмайди. Бундай инсон радикал ғояларнинг ўз онгига сингиб кетишига йўл қўймаслик учун доимий ҳаракатда бўлади. Рақамли даврда радикализмга қарши курашнинг асосий йўлларидан бири — бу рақамли саводхонлик орқали бўлиши мумкин. Хусусан, Ўзбекистон аҳолиси учун радикализм каби таҳдидларни бартараф этиш учун рақамли саводхонликка эга бўлиш ниҳоятда муҳим. Рақамли саводхонлик дегани фақатгина “интернетни билиш” ёки унинг функцияларидан фойдалана олиш эмас, балки мавжуд маълумотларни таҳлил қилиш ва саралаш қобилиятидир. Технологиянинг кескин ривожланиши билан интернетда тарқалаётган маълумотлар кўпайиб кетди ва улар филтрларсиз оммага тақдим этилмоқда. Бундай ҳолатда кенг билим асосида интернетдан фойдаланиш фойдаланувчининг ўзини ҳимоя қилишига хизмат қилади. Бу билим интернетда радикализм, нафратга ундов, кибержиноятлар, ёлғон хабарлар (фейклар) ва шунга ўхшаш хатарларга қарши иммунитетдир.

АБДУВАХИДОВ АБДУЛЛАЗИЗ АБДУСАТТОР ЎҒЛИ,

Имом Термизий халқаро илмий тадқиқот маркази илмий ходими

МАҚОЛА
Бошқа мақолалар
Мақолалар

“Йигитликда йиғгил илмнинг махзани…”

02.02.2026   912   5 min.
“Йигитликда йиғгил илмнинг махзани…”

Яқинда бир маҳалладошимиз фарзандларининг илмли ва фазилатли бўлиши, дунё ва охиратда улуғ мақомга эришишлари учун дуо олиш ниятида эҳсон қилди. Бу воқеа барчамиз учун ибратдир, десам муболаға бўлмайди. Зеро, мўмин киши фарзандларининг илмли, билимли ва фойдали шахс бўлиб камол топиши учун хайрли амаллар қилиши ҳақиқий фазилат саналади. 
 

Аллоҳ таоло Қуръони каримда илмнинг аҳамиятини таъкидлаб, Пайғамбаримиз алайҳиссалом орқали барчамизга бундай дуо қилишни ўргатган: “Эй Раббим! Менга илмни зиёда эт!” (Тоҳа сураси, 114-оят).


Ушбу оят ҳар бир мўмин учун илм эгаси бўлишнинг нақадар муҳимлигини намоён қилади. Илм инсонга дунёда ҳам, охиратда ҳам камол топиши учун ёрдам беради. Ҳазрат Расули акрам соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам илм эгаллаш ва унинг фойдаси учун Яхшиликка чақириш Бугуннинг гапи “Эл-юртимизни бирлаштирадиган улуғ бир ғоя бор. У ҳам бўлса, Ватан манфаати, халқимиз манфаатидир. Мана шундай буюк мақсадга эришишда маҳалла тизимининг ўрни ва таъсири беқиёс. Чунки маҳалла тинч ва аҳил бўлса, жамиятимиз тинч ва ҳамжиҳат бўлади. Маҳалла ривожланса, бутун мамлакатимиз юксалади. Тарих давомида қандай оғир синовларга дуч келмайлик, биз аввало бирдамликдан куч олдик. Машаққатли кунларда одамларимиз, маҳалла аҳли елкадош бўлиб қийинчиликларни енгган. Оила – оилага, қўшни – қўшнига кўмак бериб яшаган. Биз мана шундай ўта ноёб қадриятимизга доимо содиқ қолишимиз, ёш авлодимизни айни шу руҳда тарбиялашимиз керак”. Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлис ва Ўзбекистон халқига Мурожаатномасидан Аллоҳдан дуо қилиб, умматларини доимо билим олишга чорлаганлар: “Аллоҳим! Билганларимизни фойдали қил! Бизга фойдали нарсаларни билдир! Илмимизни зиёда қил!”(Имом Термизий ва Имом Ибн Можа ривояти).


Шу боис киши нафақат ўзининг, балки фарзандлари ва умматнинг илмли бўлиши учун дуо қилиши ва бу йўлда қўлидан келганича амалий ёрдам бериши лозим.


Илм эгаллаш ва фойдали билимларга эришиш шариатимизда алоҳида мақтовга сазовор иш ҳисобланади.


Албатта, илмга эришиш учун ҳаракат, меҳнат, сабр ва интизом зарур. Мисол учун, ҳалиги маҳалладошимизнинг фарзандлари IELTS имтиҳонида юқори натижалар – 8 ва 7,5 баллни қўлга киритибди. Аслида улар бундай юқори кўрсаткичга тинимсиз меҳнатлари ва сабр-бардоши туфайли, қолаверса, мамлакатимизда ёшлар учун яратилган кенг имкониятлардан самарали фойдаланиб эришганлар.


Ҳақиқатан, юртимизда таълим, фан, спорт, санъат ва инновация соҳаларида ёшларни қўллаб-қувватлаш ишлари давлат сиёсати даражасида олиб борилмоқда. Бу эса ёшларимизнинг натижаларида ўз аксини топмоқда ва келажак учун умид бағишлаяпти.


Илмли ёшлар нафақат ўзини ривожлантиради, балки атрофдагиларга ҳам фойдаси тегади. Шунинг учун фарзандларимизни билимли ва касб-ҳунар эгаси бўлиб ўсишлари учун доим ҳаракат қилишимиз, уларни қўллаб-қувватлашимиз ва энг муҳими, уларни бу йўлда дуолар қилиб туришимиз лозим.


Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким илм талаб қилиш йўлига тушса, Аллоҳ унга жаннатнинг йўлини енгиллаштиради”, дедилар» (Имом Муслим, Имом Абу Довуд ва Имом Термизий ривояти).


Илмга бундан ортиқ тарғиб бўлмаса керак. Ҳар бир инсоннинг олий мақсади – жаннат. Жаннатга эришиш учун у ҳар нарсага, ҳар қандай қийинчиликларга тайёр туради.


Алишер Навоий бобомиз ҳам ёшларни илм эгаллашга чорлаб бундай сатрлар битган:

Йигитликда йиғгил илмнинг махзани,

Қарилик чоғи харж қилғил ани”.


Албатта, ёшликда олинган билим худди тошга ўйилган нақш каби муҳрланиб қолади. Бу эса кишига ҳар икки дунёда ҳам манфаат етказади.


Бойлик, пул ва давлат сарфлангани сайин ана шу бойлик камайиб бораверади. Илм эгалласангиз, уни ўзгаларга ҳам улашсангиз, аксинча, илмингиз зиёда бўлса бўладики, сира озаймайди.


Хулоса қилиб айтганда, ота-оналар фарзандларининг илмли бўлиб вояга етишига кўмаклашиши керак. Мурғаклик пайтиданоқ китобга муҳаббат уйғотиши, фойдали билимларни ўзлаштиришга чорлаши тарбиянинг энг яхши намунасидир.  


Абдураҳмон АСҚАРОВ,

Тошкент шаҳридаги “Катта Қозиработ” жоме масжиди имом-хатиби

“Ислом нури” газетасининг 2026 йил 1-сонидан

http://hidoyatuz.taplink.ws

Мақолалар