OZ-OZ O'RGANIB DONO BO'LUR...
* * *
ZahiruddinMuhammad Bobur xazinalari
* * *
MUBAYYaN VA NASRIY BAYoNI
* * *
IYMON-E_''TIQOD KITOBI
* * *
NAZM
Daraja jannat ichradur sekkiz,
Tengri gar lutf qilsa, etkaysiz.
Tengri jannatqa kimnikim tergay,
Amalig'a yarasha er bergay.
Anda huru qusuru g'ilmondur,
Necha lazzatki, aql hayrondur.
Har farog'atki el xayol etar,
Andin ortiq bihisht eliga etar.
Jovidon erlarida bo'lg'aylar,
G'am bila g'ussadin qutulg'aylar.
Barchadin yaxshi lazzati diydor,
Bizga qilg'ay nasib, yo G'affor!
NASRIY BAYoN
Jannat (haqligi) bayoni
Jannat ichida sakkizta daraja bor, agar Alloh lutfu karam qilsa, unga etgaysizlar. Alloh jannat uchun kimni tanlasa, unga amaliga yarasha (jannatdan) joy beradi. U erda hurlar, qasrlar, g'ilmonlar bor, yana aql hayron qoladigan necha lazzatlar bor.
Odamlar xayol qilgan har neki farog'at – rohat-halovat bor bo'lsa, jannat ahliga undan ortiqrog'i tegadi. (U mo''minlar) jannat erlarida abadiy qoladilar, g'am va g'ussadan (mangu) qutuladilar.
Hammasidan yaxshisi Allohning diydori lazzatidir. Ey G'affor – mag'firati cheksiz bo'lmish kechirimli Zot! Bizga ham u ne'matni nasib ayla!
IZOH. Ahli sunnat e'tiqodiga ko'ra, mo''minlar oxiratda Allohni ko'radilar, kofirlar ko'rmaydilar (Bayzoviy). “Barchadin yaxshi lazzati diydor” satriga dalil ushbu oyati karimalardir:
Qiyomat surasi, 22-23-oyatlar Ma'nosi: «Bir qancha yuzlar u kun Rabbilari (jamoli)ga boqib, yal-yal yashnab turguvchidir».
Yunus surasi, 26-oyat ma'nosi: «Yaxshilik qiluvchilar va go'zal harakat etuvchilar uchun yanada go'zalrog'i va ziyodasi (Allohning jamoli) bordir».
“Bu oyati karimadagi «ziyoda» so'zi Allohni (oxiratda) ko'z bilan ko'rmoq degan ma'noda tafsir qilingan” (Muhammad Zohid Qo'tqu ibn Ibrohim al-Bursaviy: «Ahli sunnat val-jamoat aqoidi», 1-kitob, s. 39).
Nasriy bayon va sharh muallifi:
Mirzo KYeNJABYeK.
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا: كَانَ مِنْ دُعَاءِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ زَوَالِ نِعْمَتِكَ، وَتَحَوُّلِ عَافِيَتِكَ، وَفُجَاءَةِ نِقْمَتِكَ، وَجَمِيعِ سَخَطِكَ. رَوَاهُمَا مُسلِمٌ وَأَبُو دَاوُدَ.
Ibn Umar roziyallohu anhumo dedi:
«Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning duolarida «Allohim! Albatta, men Sendan ne’matingning zavol bo‘lishidan, ofiyatingning burilishidan, to‘satdan keladigan ofatingdan va barcha g‘azabingdan panoh tilayman» bor edi».
Muslim va Abu Dovud rivoyat qilganlar.
Sharh: Bu hadisi sharifda to‘rt narsadan panoh so‘ralmoqda:
1. Ne’matning zavolidan.
Alloh taolo O‘zi bergan ne’matni O‘zi ketkazib qo‘yishi hech gap emas. Banda uchun unga berilgan ne’matning zavolga uchrashi katta baxtsizlik bo‘ladi.
Ne’matning zavoli ko‘proq unga shukr qilmaslik oqibatida sodir bo‘ladi. Ne’matning zavoli uning ozayishi, nuqsonga uchrashi, barakasining ketishi yoki butunlay yo‘q bo‘lishi bilan bo‘ladi.
Banda o‘ziga berilgan ne’mat uchun doimiy shukr qilish bilan birga, ushbu duoni ham qilib tursa, yaxshi bo‘ladi.
2. Ofiyatning burilishidan.
«Ofiyat» so‘zi salomatlik, eson-omonlik, bardamlik, yaxshi kayfiyat kabi ma’nolarni ifoda qiladi.
Ko‘rinib turibdiki, ofiyat ham Alloh taoloning katta ne’matlaridan biri ekan. Uning bandadan boshqa tarafga o‘tishi uning uchun katta musibat bo‘lishi turgan gap.
Shuning uchun doimo Alloh taolodan ofiyatning boshqa tarafga burilib ketishidan panoh so‘rab turish lozim bo‘ladi.
3. To‘satdan keladigan ofatdan.
Bunday ofat to‘satdan kelgani uchun banda tavba ham qila olmay, baloni daf qilish uchun chora ham ko‘ra olmay qoladi. Butun dunyo birlashib, unga yordam bermoqchi bo‘lsa ham, zarracha yordam bera olmay qoladi.
Alloh taoloning O‘zi bu kabi uqubatlardan doimo asrasin.
4. Allohning barcha g‘azabidan.
Ya’ni Alloh taoloning g‘azabiga sabab bo‘ladigan ishlardan panoh so‘ralgan. Chunki Alloh taoloning har qanday g‘azabiga duchor bo‘lgan banda albatta halok bo‘ladi, noumid bo‘ladi va yutqazadi.
«Hadis va hayot» kitobining 35-juzi