Alloh taolo jannatda bandalari uchun shunday ne’matlarni tayyorlab qo‘yganki, u ne’matlarni ko‘z ko‘rmagan, quloq eshitmagan, insonning xayoliga kelmagandir. Jannatdagi ne’matlar orasida mevalar ham bor. Biz shu mevalar haqida so‘z yuritsak.
Dunyoda olma, anor, behi, anjir, uzum kabi mevalar bor. Xuddi shu nomdagi mevalar jannatda ham bor. Ammo ularning ta’mi dunyo mevalarinikidan tubdan farq qiladi.
Dunyoda meva yeyish uchun bozorga borish, mevani sotib olish, uyga kelib, uni yuvib, keyin yeyiladi. Agar oldimizdagi dasturxonda tayyor yuvilgan mevalar turgan bo‘lsa ham, baribir, ularga qo‘l cho‘zishimiz kerak. Jannat mevalari esa unday emas. Qo‘l cho‘zishga, intilishga, qiynalishga hojat yo‘q. Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday deb marhamat qilgan:
وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ
“Ikki jannat mevalari yaqin bo‘lgan...” (Rohman surasi, 54-oyat).
Yana bir oyatda bunday degan:
قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ
“Uning mevalari yaqindir” (Haaqqah surasi, 23-oyat).
Boshqa bir oyatda bunday deyilgan:
وَدَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلَالُهَا وَذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلاً
“Va ustilariga u(jannat)ning soyalari yaqindir hamda uning mevalari juda ham oson qilingandir” (Inson surasi, 14-oyat).
Oyatlardan ko‘rinib turibdiki, jannat mevalari uni yeyuvchilarga yaqin va oson qilib qo‘yilgan. Ular hech bir qiyinchiliksiz, muammosiz ulardan yeydilar.
Dunyodagi mevalar yegan sari tugaydi. Bozorga borib meva sotib olsak ham bozordagi barcha mevalarni sotib olmaymiz, balki o‘zimizga kerakli miqdordagisini sotib olamiz. Mabodo bozordagi barcha mevalarni sotib olgan taqdirimizda ham ular baribir tugaydi. Ammo jannat mevalari hech qachon tugamaydi. Alloh taolo bu haqida shunday deb marhamat qilgan:
وَفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ لَّا مَقْطُوعَةٍ وَلَا مَمْنُوعَةٍ
“Serob mevalardadir. Tugamaydigan va man qilinmaydiganlardadir” (Voqea surasi, 32-33-oyatlar).
Ya’ni jannat mevalarini shox ham, tikan ham, uzoqlik ham man qilmaydi. Ularni yeyishda hech qanday to‘siq va muammo bo‘lmaydi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bir hadisda shunday deganlar:
“Agar kishi (jannatda) bir mevani uzib yesa, (yeyilgan mevaning) o‘rniga boshqasi keladi” deganlar. Imom Hokim rivoyati.
Bozorda ba’zan biz istagan meva topilmay qolishi mumkin. Qish faslida yog‘ingarchilik kam bo‘lishi yoki sovuq qattiq kelishi sabab bo‘lib, mevalar nobud bo‘lishi mumkin. Natijada biz ko‘nlimiz tusagan, yaxshi ko‘rgan mevani topolmasligimiz hech gap emas. Jannatda esa bunday bo‘lmaydi. Alloh taolo bu haqida shunday deb marhamat qiladi:
وَفَاكِهَةٍ مِّمَّا يَتَخَيَّرُونَ
“Va ular xohlagan mevalar bilan” (Voqea surasi, 20-oyat).
Alloh taolo bu oyatda jannat ahli jannatda istagan, yegilari kelgan, ko‘ngillari tusagan mevalarni yeyishlari, jannatda xizmat qiladigan yigitlar ularga istagan mevalarini hozirlab turishlari haqida xabar beryapti.
Bu kabi bitmas-tuganmas, yeyuvchiga yaqin keladigan mevalardan istagancha yeyish uchun nima qilishimiz kerak? Bu haqida Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday bayon qilgan:
إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلَالٍ وَعُيُونٍ وَفَوَاكِهَ مِمَّا يَشْتَهُونَ كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئاً بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنينَ
“Albatta taqvodorlar soyalar va buloqlardadir. Va o‘zlari xohlagan mevalardadir. Yenglar va ichinglar, osh bo‘lsin. Qilgan amallaringiz sababidandir. Albatta, Biz muhsinlarni shunday mukofotlarmiz” (Mursalot surasi, 41-44-oyatlar).
Oyatdan ko‘rinib turibdiki, jannatdagi go‘zal ne’matlar, mevalardan iste’mol qilishimiz, abadiy rohatga erishishimiz uchun taqvodor bo‘lishga, ya’ni Allohning buyurganini qilib, qaytarganidan qaytishga, muhsin bo‘lishga, ya’ni yaxshilik qilishga, ehson qilishga, Allohni ko‘rib turgandek ibodat qilishga harakat qilmog‘imiz lozim.
Alloh taolo barchamizni taqvodor, muhsin bandalaridan qilsin va jannat ne’matlari bilan rizqlanishimizni nasib aylasin!
Nozimjon Iminjonov tayyorladi
Savda binti Zam’a roziyallohu anho Xadija binti Xuvaylid roziyallohu anho vafot etganlaridan keyin Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga turmushga chiqqanlar.
Savda binti Zam’a roziyallohu anho Islom da’vatining ilk yillarida birinchi turmush o‘rtog‘i Sakron ibn Amr bilan birga Allohning dinini qabul qilganlar. Ammo Islomga kirmagan qarindoshlarining aksariyati Savda roziyallohu anhoga yomon munosabatda bo‘lishgan. Qolaversa, mushriklarning ta’qiblari, azob-uqubatlari va haqoratlarini ham boshdan kechirdi.
Shundan so‘ng Rasululloh sollallohu alayhi vasallam musulmonlarga Efiopiya (Habashiston)ga hijrat qilishni buyurdilar. Bu safar mushriklar to‘sqinlik qilmasliklari uchun maxfiy tarzda amalga oshirildi. Savda roziyallohu anho va turmush o‘rtog‘i Alloh taoloning roziligi yo‘lida uy-joylari va mol-mulklarini tashlab, musofirlikka chiqdilar.
Bu haqda Qur’oni karimda bunday marhamat qilinadi: “Zulmga duchor bo‘lganlaridan so‘ng Allohning yo‘lida hijrat qilganlarni bu dunyoda, albatta, go‘zal(joy)ga joylashtiramiz. Va oxirat ajri kattaroqdir, agar biladigan bo‘lsalar” (Nahl surasi, 41-oyat).
Keyinchalik muhojirlarga Makkada mushriklar musulmonlarga tazyiq qilishni to‘xtatgani haqida xabar yetdi. Shu bois ayrimlari yurtlariga qaytishga qaror qildilar. Savda roziyallohu anho ham ular orasida edilar. Ammo Makkaga yetib kelgach, bu xabar yolg‘on ekani ma’lum bo‘ldi. Ana shu og‘ir kunlarda yana bir musibat yuz berdi – kasallik sababli turmush o‘rtog‘i Sakron ibn Amr vafot etdi.
Milodiy 619 yilda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hayotlarida ikki katta musibatni boshdan kechirdilar: dastlab amakilari Abu Tolib, ortidan esa zavjai muhtaramalari Xadija roziyallohu anho vafot etdilar. Bu yo‘qotishlar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni qattiq mahzun qildi.
Kunlarning birida Havla binti Hakim roziyallohu anho Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga uylanishni taklif qilib, Savda binti Zam’a roziyallohu anho haqida so‘z ochdi. Shundan so‘ng, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Havla roziyallohu anhoni Savda roziyallohu anhoning roziligini bilish uchun yubordilar. Savda roziyallohu anho bu nikohga rozilik bildirdilar. Keyin esa Havla roziyallohu anhoni otalarining fikrini so‘rash uchun yubordilar. Otalari ham ushbu nikohga rozilik berdilar. Shu tariqa Savda binti Zam’a roziyallohu anho Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga turmushga chiqdilar.
Bu orada Makkada musulmonlarga nisbatan ta’qiblar yanada kuchaydi. Shu sababli musulmonlar Madinaga hijrat qilishga qaror qildilar. Savda binti Zam’a roziyallohu anho ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan birga hijrat qilib, muhojirlar safidan o‘rin oldilar.
Mo‘minlarning boshqa onalari kabi Savda roziyallohu anho ham ko‘plab yuksak fazilatlarga ega edilar. Ayniqsa, saxovatlari bilan ajralib turardilar.
Ibn Sirindan rivoyat qilinadiki, Umar ibn Xattob roziyallohu anhu xalifalik davrida Savda roziyallohu anhoga dirhamlar solingan katta xalta yubordilar.
Savda roziyallohu anho:
— Bu nima? — deb so‘radilar.
Ular:
— Dirhamlar, — dedilar.
Shunda u kishi:
— Xurmo solingan idish kabi to‘lib ketibdi-ku, — dedilar.
So‘ng xizmatkorini chaqirib:
— Uni tarqatib yubor, — dedilar.
Va barcha molni kambag‘allarga sadaqa qilib yubordilar.
Savda roziyallohu anho xushchaqchaq va ochiqko‘ngil ayol edilar. Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga “Yo Allohning Rasuli, kecha siz bilan namoz o‘qidim. Siz rukuni shu qadar uzoq qildingizki, hatto burnimdan qon oqib ketmasin deb ushlab turdim”, dedilar. Bu gapdan Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tabassum qildilar.
Savda binti Zam’a roziyallohu anho butun umrlarini taqvo, saxovat va yuksak axloq bilan o‘tkazdilar. U kishi o‘z davrlarida ham, bugungi kunda ham musulmon ayollari uchun ibrat namunasi bo‘lib qolmoqdalar.
Oisha roziyallohu anho: “Savdadan ko‘ra o‘zimni unga o‘xshatishni ko‘proq istaydigan biror kishini bilmayman”, deganlar.
Savda binti Zam’a roziyallohu anho Umar ibn Xattob roziyallohu anho xalifaliklarining so‘nggi yillarida vafot etdilar.
Alloh taolo Savda binti Zam’a roziyallohu anhodan rozi bo‘lsin, u zot kabi Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga muhabbatli, dinimizga sodiq, sabrli va saxovatli bandalaridan qilsin.
Allohim, Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning ahli baytlari va barcha sahobalaridan rozi bo‘lgin. Bizni ham ularning go‘zal xulqlariga ergashuvchilardan qilgin. Qalblarimizni iymon nuri bilan munavvar, oilalarimizga baraka, hayotlarimizga taqvo va amallarimizga ixlos ato etgin.
Davron NURMUHAMMAD