Sayt test holatida ishlamoqda!
03 Fevral, 2026   |   15 Sha`bon, 1447

Toshkent shahri
Tong
06:12
Quyosh
07:33
Peshin
12:42
Asr
16:00
Shom
17:46
Xufton
19:00
Bismillah
03 Fevral, 2026, 15 Sha`bon, 1447
Maqolalar

Axborot olamida ijtimoiy odoblarga rioya qilish insoniy burchdir

12.11.2025   4597   4 min.
Axborot olamida ijtimoiy odoblarga rioya qilish insoniy burchdir

Har bir shaxsda qadriyatga bo‘lgan tushuncha har xil bo‘lishi mumkin. Qadriyat – bu inson yoki biror guruh tomonidan muhim deb hisoblangan tushunchadir, u odamlarni bir-biridan farqlashga yordam beradi. Boshqa bir ta’rifga ko‘ra, qadriyat – bu abstrakt tushuncha bo‘lib, har bir insonning ichki dunyosiga singib ketgan, hayotdagi xatti-harakatlariga mezon bo‘luvchi, o‘zgarmas asosdir.

 

Vatanga sadoqat – bu har qanday inson uchun konstitutsiyaviy burchdir. Namunali fuqaro sifatida biz Vatanparvarlik tuyg‘usiga ega bo‘lishimiz shart. Shu boisdan, biz davlatimizni himoya qilishga tayyor bo‘lishimiz va u yo‘lda fidokorlik ko‘rsatishimiz kerak. Vatanga sadoqat deganda bizning yurtimizga bo‘lgan muhabbatimiz hamda jamiyat va davlat yo‘lida fidokorona xizmat qilish ruhiyati tushuniladi. Bu tushuncha ma’naviy jihatdan fuqarolarning mamlakat taraqqiyotiga faol hissa qo‘shishi, ijtimoiy va madaniy hayotda ishtirok etishi orqali ifodalanadi. Jismoniy jihatdan esa mamlakatga tahdid soluvchi tashqi tajovuzlarga qarshi mudofaa choralari sifatida qaraladi.

Ijtimoiy odob deganda insonning jamiyatda o‘zini to‘g‘ri tutishi, boshqalarga nisbatan hurmat bilan munosabatda bo‘lishi, axborotni to‘g‘ri va xolis tarqatishi tushuniladi. Bugungi kunda ba’zi foydalanuvchilar haqoratli izohlar yozish, yolg‘on ma’lumotlar tarqatish yoki boshqalarning shaxsiy hayotiga aralashish kabi holatlarga yo‘l qo‘ymoqda. Bu nafaqat odobsizlik, balki jamiyatda ishonch va madaniyatning pasayishiga sabab bo‘ladi.

Axborot olamida har bir so‘z, har bir xabar insonning ichki dunyosi va ma’naviyatini ko‘rsatadi. Shu bois internetdagi xatti-harakatlarimiz ham axloq me’yorlariga mos bo‘lishi kerak. Ijtimoiy tarmoqlarda fikr bildirishda boshqalarni kamsitish yoki haqorat qilish emas, balki xurmat, mulohazalilik va insonparvarlik ustuvor bo‘lishi lozim.

Tadqiqotlarga ko‘ra, ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishdagi ijobiy xatti-harakatlar quyidagi beshta bosqichda namoyon bo‘ladi:

Foydalanuvchi kontentning mazmuniga e’tibor beradi.

Agar mazkur kontent foydali deb topilsa, u to‘liq o‘qiladi.

Foydalanuvchi ko‘rgan kontentning to‘g‘riligini tekshiradi.

Agar ishonch hosil qilinsa, foydalanuvchi uni hayotda qo‘llaydi.

Keyin ushbu kontentni boshqa foydalanuvchilar bilan bo‘lishadi.

Agar foydalanuvchilar ushbu qoidalarga rioya qilsalar, ular ijtimoiy tarmoqlarning barcha imkoniyatlaridan oqilona foydalanishlari mumkin bo‘ladi. Agar radikal tusdagi kontent uchrasa, foydalanuvchilar “comment”, “post” yoki “block” funksiyalari orqali bunday kontentga e’tiroz bildirishlari mumkin. Bundan tashqari, ijobiy kontentlarni ulashish, milliy birlik va hamjihatlikni targ‘ib qilish, xalqni radikal g‘oyalardan ogoh qilish va jamiyatda radikallashuvga qarshi immunitetni shakllantirish orqali ijtimoiy tarmoqlardan radikalizmga qarshi kurashish vositasi sifatida foydalanish mumkin.

Shaxs o‘zida Vatanparvarlik tuyg‘usini shakllantirgach, u doimo rivojlanishni xohlaydi va qilayotgan harakatlari milliy mafkuraga zid bo‘lmaydi. Bunday inson radikal g‘oyalarning o‘z ongiga singib ketishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun doimiy harakatda bo‘ladi. Raqamli davrda radikalizmga qarshi kurashning asosiy yo‘llaridan biri — bu raqamli savodxonlik orqali bo‘lishi mumkin. Xususan, O‘zbekiston aholisi uchun radikalizm kabi tahdidlarni bartaraf etish uchun raqamli savodxonlikka ega bo‘lish nihoyatda muhim. Raqamli savodxonlik degani faqatgina “internetni bilish” yoki uning funksiyalaridan foydalana olish emas, balki mavjud ma’lumotlarni tahlil qilish va saralash qobiliyatidir. Texnologiyaning keskin rivojlanishi bilan internetda tarqalayotgan ma’lumotlar ko‘payib ketdi va ular filtrlarsiz ommaga taqdim etilmoqda. Bunday holatda keng bilim asosida internetdan foydalanish foydalanuvchining o‘zini himoya qilishiga xizmat qiladi. Bu bilim internetda radikalizm, nafratga undov, kiberjinoyatlar, yolg‘on xabarlar (feyklar) va shunga o‘xshash xatarlarga qarshi immunitetdir.

ABDUVAXIDOV ABDULLAZIZ ABDUSATTOR O‘G‘LI,

Imom Termiziy xalqaro ilmiy tadqiqot markazi ilmiy xodimi

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Maqolalar

“Yigitlikda yig‘gil ilmning maxzani…”

02.02.2026   947   5 min.
“Yigitlikda yig‘gil ilmning maxzani…”

Yaqinda bir mahalladoshimiz farzandlarining ilmli va fazilatli bo‘lishi, dunyo va oxiratda ulug‘ maqomga erishishlari uchun duo olish niyatida ehson qildi. Bu voqea barchamiz uchun ibratdir, desam mubolag‘a bo‘lmaydi. Zero, mo‘min kishi farzandlarining ilmli, bilimli va foydali shaxs bo‘lib kamol topishi uchun xayrli amallar qilishi haqiqiy fazilat sanaladi. 
 

Alloh taolo Qur’oni karimda ilmning ahamiyatini ta’kidlab, Payg‘ambarimiz alayhissalom orqali barchamizga bunday duo qilishni o‘rgatgan: “Ey Rabbim! Menga ilmni ziyoda et!” (Toha surasi, 114-oyat).


Ushbu oyat har bir mo‘min uchun ilm egasi bo‘lishning naqadar muhimligini namoyon qiladi. Ilm insonga dunyoda ham, oxiratda ham kamol topishi uchun yordam beradi. Hazrat Rasuli akram sollallohu alayhi va sallam ham ilm egallash va uning foydasi uchun Yaxshilikka chaqirish Bugunning gapi “El-yurtimizni birlashtiradigan ulug‘ bir g‘oya bor. U ham bo‘lsa, Vatan manfaati, xalqimiz manfaatidir. Mana shunday buyuk maqsadga erishishda mahalla tizimining o‘rni va ta’siri beqiyos. Chunki mahalla tinch va ahil bo‘lsa, jamiyatimiz tinch va hamjihat bo‘ladi. Mahalla rivojlansa, butun mamlakatimiz yuksaladi. Tarix davomida qanday og‘ir sinovlarga duch kelmaylik, biz avvalo birdamlikdan kuch oldik. Mashaqqatli kunlarda odamlarimiz, mahalla ahli yelkadosh bo‘lib qiyinchiliklarni yenggan. Oila – oilaga, qo‘shni – qo‘shniga ko‘mak berib yashagan. Biz mana shunday o‘ta noyob qadriyatimizga doimo sodiq qolishimiz, yosh avlodimizni ayni shu ruhda tarbiyalashimiz kerak”. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlis va O‘zbekiston xalqiga Murojaatnomasidan Allohdan duo qilib, ummatlarini doimo bilim olishga chorlaganlar: “Allohim! Bilganlarimizni foydali qil! Bizga foydali narsalarni bildir! Ilmimizni ziyoda qil!”(Imom Termiziy va Imom Ibn Moja rivoyati).


Shu bois kishi nafaqat o‘zining, balki farzandlari va ummatning ilmli bo‘lishi uchun duo qilishi va bu yo‘lda qo‘lidan kelganicha amaliy yordam berishi lozim.


Ilm egallash va foydali bilimlarga erishish shariatimizda alohida maqtovga sazovor ish hisoblanadi.


Albatta, ilmga erishish uchun harakat, mehnat, sabr va intizom zarur. Misol uchun, haligi mahalladoshimizning farzandlari IELTS imtihonida yuqori natijalar – 8 va 7,5 ballni qo‘lga kiritibdi. Aslida ular bunday yuqori ko‘rsatkichga tinimsiz mehnatlari va sabr-bardoshi tufayli, qolaversa, mamlakatimizda yoshlar uchun yaratilgan keng imkoniyatlardan samarali foydalanib erishganlar.


Haqiqatan, yurtimizda ta’lim, fan, sport, san’at va innovatsiya sohalarida yoshlarni qo‘llab-quvvatlash ishlari davlat siyosati darajasida olib borilmoqda. Bu esa yoshlarimizning natijalarida o‘z aksini topmoqda va kelajak uchun umid bag‘ishlayapti.


Ilmli yoshlar nafaqat o‘zini rivojlantiradi, balki atrofdagilarga ham foydasi tegadi. Shuning uchun farzandlarimizni bilimli va kasb-hunar egasi bo‘lib o‘sishlari uchun doim harakat qilishimiz, ularni qo‘llab-quvvatlashimiz va eng muhimi, ularni bu yo‘lda duolar qilib turishimiz lozim.


Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Kim ilm talab qilish yo‘liga tushsa, Alloh unga jannatning yo‘lini yengillashtiradi”, dedilar» (Imom Muslim, Imom Abu Dovud va Imom Termiziy rivoyati).


Ilmga bundan ortiq targ‘ib bo‘lmasa kerak. Har bir insonning oliy maqsadi – jannat. Jannatga erishish uchun u har narsaga, har qanday qiyinchiliklarga tayyor turadi.


Alisher Navoiy bobomiz ham yoshlarni ilm egallashga chorlab bunday satrlar bitgan:

Yigitlikda yig‘gil ilmning maxzani,

Qarilik chog‘i xarj qilg‘il ani”.


Albatta, yoshlikda olingan bilim xuddi toshga o‘yilgan naqsh kabi muhrlanib qoladi. Bu esa kishiga har ikki dunyoda ham manfaat yetkazadi.


Boylik, pul va davlat sarflangani sayin ana shu boylik kamayib boraveradi. Ilm egallasangiz, uni o‘zgalarga ham ulashsangiz, aksincha, ilmingiz ziyoda bo‘lsa bo‘ladiki, sira ozaymaydi.


Xulosa qilib aytganda, ota-onalar farzandlarining ilmli bo‘lib voyaga yetishiga ko‘maklashishi kerak. Murg‘aklik paytidanoq kitobga muhabbat uyg‘otishi, foydali bilimlarni o‘zlashtirishga chorlashi tarbiyaning eng yaxshi namunasidir.  


Abdurahmon ASQAROV,

Toshkent shahridagi “Katta Qozirabot” jome masjidi imom-xatibi

“Islom nuri” gazetasining 2026 yil 1-sonidan

http://hidoyatuz.taplink.ws

Maqolalar