لِّلَّذِينَ يُؤۡلُونَ مِن نِّسَآئِهِمۡ تَرَبُّصُ أَرۡبَعَةِ أَشۡهُرٖۖ فَإِن فَآءُو فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ٢٢٦
226. Hotinlariga yaqinlashmaslikka qasam ichganlarga kutish to'rt oydir. Agar qaytishsa, Alloh albatta kechiruvchi, rahmlidir.
Ya'ni, kim "xotinimga yaqinlashmayman" deb qasam ichsa (ya'ni iylo qilsa), to'rt oy ichida xotiniga yaqinlashsa, ichgan qasamiga kafforat beradi va xotini nikohida qolaveradi. Lekin qasamdan keyin to'rt oy o'tib ketsa, bu holatda xotini taloq qilingan bo'ladi. Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Rasululloh sollallohu alayhi vasallam xotinlarini iylo qildilar, ya'ni bir oy birga turmayman, deb qasam ichdilar. Oyoqlari yorilib (sinib) ketgan bo'lib, xonalarida yolg'iz o'zlari yigirma to'qqiz kun turdilar. Keyin ayollarining huzuriga kirdilar. Shunda ular: "Ey Allohning Rasuli, bir oyga qasam ichgan edingiz-ku!" deyishdi. U zot: "(Bu) oy yigirma to'qqiz kundir", dedilar". Nofe'dan bunday rivoyat qilinadi: "Ibn Umar roziyallohu anhumo iylo haqida so'zlab: "Erlar Alloh taolo amriga muvofiq xotinlarini idda muhlati tugaganidan so'ng yaxshilik bilan nikohlarida saqlab turishlari yoki taloq qilishga azm qilishlari lozim bo'ladi", degan" (Buxoriy rivoyati).
وَإِنۡ عَزَمُواْ ٱلطَّلَٰقَ فَإِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٞ٢٢٧
227. Agar taloqni qasd qilishsa, Alloh albatta eshituvchi, biluvchidir.
Agar erning qasamidan keyin to'rt oydan o'tib ketsa, ular orasiga taloq tushadi. Bunda taloq qasd qilingan bo'lsa, albatta ajralishlari lozim, chunki Alloh taolo bandalarining qalbida kechayotgan, ular niyat qilgan narsalarni eshituvchi va biluvchidir. Nofe' aytadi: "Ibn Umar: "Agar xotinini iylo qilganiga to'rt oydan oshsa, uni taloq qilguniga qadar uyida ushlab turadi. Bunda to taloq qilguniga qadar xotini taloq hisoblanmaydi", deganlar" (Buxoriy rivoyati).
“Iylo” so'zi lug'atda «qasam ichish, qasam bilan biror narsadan kechish» ma'nolarini bildiradi. Shariatda esa erning to'rt oy va undan ko'proq muddatga xotini oldiga kirmaslik va unga jinsiy yaqinlik qilmaslikka Alloh nomi bilan qasam ichishi «iylo» deyiladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam xotinlaridan birini iylo qilganlari haqida Ummu Salama onamizdan sahih hadis rivoyat qilingan. To'rt oydan oz muddatga qasam ichish iylo emas. Iyloning sharti erning taloqqa salohiyatli bo'lishi va ayolning ham nikohli bo'lishidir. Bolaning va telbaning iylosi haqiqiy emas. Qur'oni karim oyati bilan (Baqara, 226-227) bu hukmni joriy qilish ila Islom xotinlar ustidan johiliyatning yana bir zulmini olib tashladi.
Shu yilning 25 oktyabr kuni O‘zbekiston musulmonlari idorasida Buyuk Britaniyaning “Woolf Institute” ijrochi direktori Ester-Miriam Vagner boshchiligidagi delegatsiya bilan uchrashuv bo‘lib o‘tdi. Mehmonlarni Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisining birinchi o‘rinbosari Davron Maxsudov va O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari, professor Muhammadolim Muhammadsiddiqov qabul qildi.
Samimiy muloqot davomida yurtimizning Sharq va G‘arbni bog‘lovchi Buyuk Ipak yo‘lidagi tarixiy o‘rni, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Ibn Sino kabi buyuk allomalarimizning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan beqiyos hissasi alohida qayd etildi. Bugungi kunda O‘zbekistonda 16 ta diniy konfessiya vakillari faoliyat yuritayotgani xalqimizga xos azaliy bag‘rikenglikning tabiiy ifodasi ekani ta’kidlandi.
Shuningdek, xorijlik olimlarga yurtimizda “Jaholatga qarshi ma’rifat” g‘oyasi asosida diniy ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar, xususan, 10 ta madrasa, 4 ta oliygoh va yirik ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyati haqida ma’lumot berildi.
Uchrashuvda O‘zbekistonning yaqin kelajakdagi bosh maqsadi Uchinchi Renessans poydevorini yaratib, yangi avlod mutafakkirlarini yetishtirish ekani alohida ta’kidlandi.
O‘zbekistondagi tinch-totuvlik muhitini yuqori baholagan delegatsiya a’zolari tomonidan yozilgan noyob kitobni idoraga tuhfa qildilar. O‘z navbatida, mehmonlarga ham esdalik hadyalar berildi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati