«(Savdo-sotiqda o'lchov va tarozidan) urib qoluvchi kimsalar holiga voy! Ular odamlardan (biror narsani) o'lchab olgan vaqtlarida to'la qilib oladigan, ularga o'lchab yoki tortib bergan vaqtlarida esa urib qoladigan kimsalardir. Ular (o'lgandan keyin) qayta tiriluvchi ekanlarini o'ylamaydilarmi,Ulug' kunda (qiyomatda) – odamlar (butun) olamlar Parvardigori huzurida (hisob-kitob berish uchun) tik turadigan kunda?!» (Mutaffifun, 1–6).
Madinaliklar orasida o'lchov va tarozidan urib qolish odati bor edi. Payg'ambar (sollallohu alayhi va sallam) Madinaga kelganlarida: «(Savdo-sotiqda o'lchov va tarozidan) urib qoluvchi kimsalar holiga voy!»(Mutaffifun, 1) oyati nozil bo'ldi. Payg'ambar (sollallohu alayhi va sallam) ularga oyatni o'qib berdilar va aytdilar: “Besh narsaga besh narsa sabab bo'ladi: qaysi qavm ahdini buzsa, Alloh taolo ularga dushmanini hukmron qilib qo'yadi; qaysi bir qavm Alloh taolo bo'yinsunmasa, ularda faqirlik ko'payadi; qaysi qavmda fohishalik paydo bo'lsa, ularda o'lim ko'payadi; qaysi qavm o'lchov va tarozidan uradigan bo'lsa, ularda qurg'oqchilik bo'ladi; qaysi qavm zakotni bermasa, ularga yomg'ir yog'may qoladi”.
«(Savdo-sotiqda o'lchov va tarozidan) urib qoluvchi kimsalar holiga voy! ...»
Mufassirlar aytadilar: "Voy, ya'ni vayl, oxiratda bo'ladigan qattiq azobdir".
Ibn Abbos (roziyallohu anhu) aytadi: "Vayl do'zaxdagi bir vodiydir, unda yiring oqadi, uning ahli o'lchov va tarozidan urib qoluvchilardir...".
«Ular odamlardan (biror narsani) o'lchab olgan vaqtlarida to'la qilib oladigan, ularga o'lchab yoki tortib bergan vaqtlarida esa urib qoladigan kimsalardir».
Ibn Kasir tafsirida bunday deyilgan: "Insonlardan molni o'lchab olganda ko'paytirib oladigan, boshqalarga o'lchab berganda urib qoluvchi kishilar "mutaffif", ya'ni o'lchov va tarozidan urib qoluvchidir".
Sotuvchining o'lchov va tarozidan urib qolishiga indamay rozi bo'lib ketish kerak emas. Balki jamiyatda bunday illatga qarshi kurashish va uning oldini olish lozim.
Ulamolar: “Tarozidin ko'p va oz urib qolishning azobi oxiratda bir xil bo'ladi”,deyishgan. Hatto ba'zi olimlar, tarozidan urib qolishni niyat qilishning o'zi ham katta gunohlardan, deb hisoblaganlar.
Imom Moturidiy oyat tafsirida aytadi: “Kishi o'lchanadigan molni sotib olayotganda sotuvchining tarozidan urib qolayotganini bilib indamasa, unga rozi bo'lsa yo uni kechirib yuborsa, sotuvchining gunohiga sherik bo'ladi. Chunki tarozidan, o'lchovdan urib qolish oluvchi yo sotuvchidan birining zarar ko'rayotgani uchun harom emas, balki Alloh taolo tarozi va o'lchovdan urib qolishni man qilgani uchun, haromdir”.
Hazrat Ali (roziyallohu anhu) bir kuni za'faron o'lchab sotayotgan kishining yonidan o'tib ketayotganida, sotuvchi molni xaridorga og'irroq qilib berdi. Hazrati Ali (roziyallohu anhu) unga dedi: “Oldin tarozida teng qilib o'lchab ber, ana undan so'ng xohlaganingcha qo'shib ber”.Demak, sotuvchi oldin tarozini to'g'ri tortib, zimmasidagi vojibni ado etishi zarur. So'ng agar istasa, molidan bir miqdorini xaridorning xaltasiga solib, ehson qilishi mumkin.
Ibn Umar (roziyallohu anhu) sotuvchi oldidan o'tganlarida bunday der ekanlar: “Allohdan qo'rq, to'g'ri o'lcha, chunki tarozidan urib qoluvchilar qiyomat kuni to'xtatiladi, ularning badanlarini ter qoplaydi”.
Ba'zi olimlar aytishlaricha, nafaqat o'lchov va tarozidan urib qoluvchilar, balki molning aybini aytmay, xaridorni aldab sotuvchilar ham “mutaffif” hisoblanadi.
Ba'zi olimlar bunday deganlar: "Urib qolish o'lchov, vaznda bo'lgani kabi, namoz va tahoratda, so'zda ham bo'ladi. Ya'ni, kishi tahorat va namoz yoki boshqa ibodatlarning ruknlarini to'la, nuqsonsiz, mukammal bajarishi lozim, aks holda mutaffir bo'ladi".
Ibn Mas'ud (roziyallohu anhu) aytadi: "Namoz ham tarozidir (ya'ni tarozu kabi me'yordadir). Kim uni mukammal ado etsa, Alloh uning ajrini to'la beradi, kim uni nuqsonli qilsa, sizlar Alloh taoloning tarozidan urib qoluvchilar haqidagi so'zini eshitgansiz (ya'ni, tarozidan urib qoluvchilarning oqibati qanday bo'lishini bilasiz)”.
«Ular (o'lgandan keyin) qayta tiriluvchi ekanlarini o'ylamaydilarmi, Ulug' kunda (qiyomatda) – odamlar (butun) olamlar Parvardigori huzurida (hisob-kitob berish uchun) tik turadigan kunda?!» Ya'ni, o'lchovdan urib qoluvchilar qiyomat kuni qayta tirilib, barcha qilgan ishlari haqida javob berishlarini o'ylamaydilarmi?
Ibn Umar (roziyallohu anhu)ning “Vaylunlil mutoffifin” surasini o'qib «“Ulug' kunda (qiyomatda) – odamlar (butun) olamlar Parvardigori huzurida (hisob-kitob berish uchun) tik turadigan kunda” mazmunli oyatiga etganda o'qishdan to'xtab yig'ladilar va hushdan ketganlari» rivoyat qilingan.
Kundalik turmushda bo'ladigan savdo-sotiqda o'ta ehtiyot bo'laylik, bir-birimizni haqimizga xiyonat qilmaylik!
Prezident Shavkat Mirziyoyev O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining faoliyati natijalari va uni yanada rivojlantirish rejalari yuzasidan taqdimot bilan tanishdi.
Mamlakatimizda milliy o‘zlikni anglash, boy tarixiy-ma’naviy merosimizni chuqur o‘rganish, ulug‘ allomalarimiz ilmiy merosini xalqaro miqyosda keng targ‘ib etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi esa ayni shu yo‘nalishda milliy va xalqaro ahamiyatga ega zamonaviy madaniy-ma’rifiy platforma sifatida shakllanmoqda.
Taqdimotda o‘tgan davrda markaz tomonidan amalga oshirilgan ishlar haqida axborot berildi.
Markaz joriy yilning 17 mart kuni muhtasham binoda rasman ish boshladi. 1 iyun holatiga ko‘ra, markazga yarim million nafar mahalliy va xorijiy tashrif buyuruvchilar kelgan. Kunlik tashriflar soni o‘rtacha 6 ming nafarni tashkil etmoqda. Shu davrda muassasaga 150 dan ortiq xorijiy delegatsiya va 2 ming nafardan ziyod xorijiy mehmonlar tashrif buyurgan.
Majmua tarkibida Bolalar muzeyi tashkil etildi, Imom Buxoriy innovatsion muzeyining faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Binoda Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi joylashtirildi. Gid-ekskursovodlar va nazoratchilar xizmati tashkil qilindi.
Ilmiy va innovatsion yo‘nalishda 810 ta loyiha amalga oshirildi. Bu ishlarda 2 mingga yaqin mahalliy va xorijiy olimlar ishtirok etdi.
Markazda konferensiyalar, seminarlar, davra suhbatlari, mahorat darslari va kitob taqdimotlari tashkil etib kelinmoqda. Ushbu tadbirlarga bugunga qadar 5 mingdan ziyod ishtirokchi jalb etildi.
Madaniy merosni qaytarish va fondlarni boyitish yo‘nalishida ham salmoqli ishlar amalga oshirildi. Jami 1 mingdan ziyod artefakt O‘zbekistonga qaytarildi. Markaz kutubxona fondi ham boyitilmoqda. Hozirgi kunda fond tarkibida 3 mingdan ortiq nodir nashr mavjud bo‘lib, 762 tasi imkoniyati cheklangan shaxslar uchun mo‘ljallangan. Fond raqamlashtirilmoqda, elektron chiplar o‘rnatilmoqda.
Muassasa faoliyatiga zamonaviy texnologiyalar va raqamli innovatsiyalar ham keng joriy etilmoqda. Mehmonlar uchun robot-gidlar xarid qilindi, multimedia va interfaol qurilmalar ekspozitsiyalarga joylashtirildi.
Markaz “Dunyoning eng yirik islom sivilizatsiyasi muzeyi” sifatida “Ginnessning jahon rekordlari kitobi”ga kiritildi.
Taqdimotda markazni yanada rivojlantirish bo‘yicha kelgusi rejalar ham ko‘rib chiqildi.
Avvalo, ilmiy-tadqiqot va nashr ishlarini yangi bosqichga olib chiqish masalalari muhokama qilindi. Markazning ilmiy jurnalini xalqaro “Scopus” va “Web of Science” bazalariga kiritish, ilmiy markazlarning yagona integratsiyalashgan platformasini yaratish, qo‘lyozmalarning raqamli katalogini tayyorlash rejalashtirilgan.
Diniy-ma’rifiy sohadagi magistr va doktorantlar uchun “Islom ma’rifati” stipendiyasini joriy etish, dunyoga mashhur olim va ekspertlarning kitoblari taqdimotlarini tashkil etish rejalashtirilgan. Kelgusi bosqichda 20 ming nafar yoshlar, diniy-ma’rifiy soha vakillari, jumladan, imom-xatiblar va otinoyilarni markaz faoliyatiga jalb etish ko‘zda tutilmoqda.
Madaniy merosni qaytarish bo‘yicha navbatdagi chora-tadbirlar ko‘rib chiqildi. Mazkur yo‘nalishda jahon auksionlari, muzeylar, xususiy kolleksiyalar va xalqaro san’at bozorlarida O‘zbekistonga mansub nodir artefaktlarni izlash, aniqlash, ilmiy o‘rganish, ekspertizadan o‘tkazish, muzokaralar olib borish va ularni Vatanga qaytarish bo‘yicha doimiy mexanizm yaratish zarurligi qayd etildi.
Shuningdek, dunyo bo‘ylab O‘zbekiston madaniy merosini doimiy monitoring qilish, madaniy meros obyektlarining yagona raqamli ma’lumotlar bazasi va xalqaro reyestrini shakllantirish, Markaziy Osiyoda yagona bo‘lgan zamonaviy ilmiy-tadqiqot laboratoriyasini tashkil etish rejalashtirilgan.
Bu borada Xitoy, AQSH, Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya kabi xorijiy mamlakatlarda saqlanayotgan O‘zbekiston madaniy merosiga oid kolleksiyalar bo‘yicha ham ishlar olib boriladi.
Media va xalqaro targ‘ibot ishlarini kuchaytirish rejalari ham muhokama qilindi.
“Islom sivilizatsiyasi: tinchlik, bag‘rikenglik va ilm-ma’rifat yo‘li” mavzusida I xalqaro Islom forumini o‘tkazish rejalashtirilgan. Shuningdek, BMTning Nyu-York va Jenevadagi tuzilmalari hamda UNESCOning Parijdagi qarorgohida Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy va Imom Termiziy ilmiy merosiga bag‘ishlangan maxsus taqdimotlar o‘tkazish ham ko‘zda tutilmoqda.
Markaz taqdimotlarini 55 ta davlatda tashkil etish, “Islomda ayollarning o‘rni” mavzusida xalqaro konferensiya va ko‘rgazma o‘tkazish, Oksford islom tadqiqotlari markazi, ICESCO, IRCICA, TURKSOY va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan qo‘shma ilmiy-ma’rifiy loyihalarni amalga oshirishga ko‘rsatma berildi.
Xorijiy jurnalistlar va xalqaro media tuzilmalar bilan hamkorlikni kuchaytirish maqsadida press-turlar, xalqaro media klublar va media anjumanlar tashkil etiladi. Markaz brendini global miqyosda mustahkamlash uchun fotoko‘rgazmalar, tematik taqdimotlar hamda xorijdagi diplomatik vakolatxonalarda davra suhbatlari o‘tkaziladi.
Shuningdek, Imom Buxoriy yodgorlik majmuasiga keluvchi ziyoratchi va sayyohlar uchun yanada qulay sharoitlar yaratish, tashriflarni tartibli va mazmunli tashkil etish, ularga axborot va gid xizmatlarini ko‘rsatishni takomillashtirish masalalari ko‘rib chiqildi.
Davlatimiz rahbari takliflarni ma’qullab, Islom sivilizatsiyasi markazi xalqimizning boy madaniy merosi, ma’rifatparvarlik an’analari va Yangi O‘zbekistonning ma’naviy yuksalishini dunyoga namoyon etadigan maskan bo‘lishi zarurligini ta’kidladi.
Mutasaddilarga markaz faoliyatini tizimli rivojlantirish, ilmiy-tadqiqot va nashr ishlarini kengaytirish, madaniy merosni qaytarish bo‘yicha doimiy mexanizm yaratish, muzey fondlarini boyitish, raqamli texnologiyalarni joriy etish hamda xalqaro media targ‘ibotni yangi bosqichga olib chiqish yuzasidan topshiriqlar berildi.
President.uz