Фақат АСОСИЙЛАРИни санаб ўтамиз. (Мақола 5 қисмдан иборат)

УЛУҒ  УСТОЗ  УЛАМОЛАРИМИЗ  баён  қилиб  берганлар:

ДОНО ХАЛҚИМИЗ МАҚОЛЛАРИ:

 

• Тилни тийган бой бўлар.

 

• Катта тишласанг ҳам, катта гапирма!

 

• Сўз кўрки — мақол.

 

• Етти ўйлаб, бир кес.

 

• Олдин ўйла, кейин сўйла.

 

• Дунёни ел бузар,
  Одамни — сўз.

 

• Айтдим — тутилдим,

Айтмадим — қутулдим.

 

• Гапирганинг — кумуш,

Гапирмаганинг — олтин.

 

• Тил суяксиз бўлса ҳам, суякни янчий олар.

 

• Ёмон тил ё жонга урар,
  Ё — имонга.

 

• Сукут сўздан афзал.

 

• Кўп гап — эшакка юк.

 

• Ариқни сув безар,
  Одамни — сўз.

 

• Ёмон сўз эгасига қайтар.

 

• Айтар сўзни айт,
  Айтмас сўздан қайт.

 

• Айтилган сўз — отилган ўқ.

 

• Гапнинг ози яхши,
  Қизнинг — нози.

 

• Гапнинг қисқаси — яхши,
  Қисқасидан ҳиссаси — яхши.

 

• Сукут — гул.

 

• Анжом — уй зийнати,
  Сўз — инсон зийнати.

 

• Аччиқ савол бериб,
  Ширин жавоб кутма.

 

• Яхши сўз кулдирар,
  Ёмон сўз ўлдирар.

 

• Суйдирган ҳам тил,
  Куйдирган ҳам тил.

 

• Аччиқ тил — заҳри илон,
  Чучук тилга — жон қурбон.

 

•  Ўзига боқма, сўзига боқ.

 

• «Баракалла»га қуйи меҳнат қилиб ўлар.

 

• Бир таваккал бузади,
  Минг қайғунинг қалъасин.

Бир ширин сўз битказар,
Минг кўнгилнинг ярасин.

 

• Бир яхши гап эсдан чиқмас,
  Бир — ёмон гап.

 

• Бировнинг ўзи ғар,
  Бировнинг сўзи ғар.

 

• Буғдой нонинг бўлмасин,
  Буғдой сўзинг бўлсин.

 

• Гапда ғийбат ёмон,
  Дардда — қуёнчиқ.

 

• Гапдан гап чиқар,
  Чўпдан — хас.

 

• Гапи гапга ўхшамас,
  Оғзи гапдан бўшамас.

 

• Гапи сассиқнинг ўзи сассиқ.

 

• Гапи тўмтоқнинг ўзи тўмтоқ.

 

• Гапи тўнгнинг ўзи тўнг.

 

• Гапнинг ёмони пичир.

 

• Гўшт-ёғ берма, яхши тил бер.

 

• Доннинг аччиғи яхши,
  Сўзнинг — ширини.

 

• Дуо билан эл кўкарар,
  Ёмғир билан ер кўкарар.

 

• Дуо олган кўкарар,
  Туҳмат олган оқарар.

 

• Дуо олган омондир,
  Қарғиш олган ёмондир.

 

• Ёмон гап — бош қозиғи,
  Яхши гап — жон озиғи.

 

• Ёмон гап ер тагида уч йил ётар.

 

• Ёмон гап тарсакидан ёмон.

 

• Ёмон гапнинг оёғи олти.

 

• Ёмон сўз бўлмаса,
  Яхши сўз бўлмайди.

 

• Ёмон сўзлаб совутма,
  Жон оғритиб овутма.

 

• Ёмон сўзнинг қаноти бор.

 

• Ёмоннинг тили бор,
  Яхшининг — дили.

 

• Ёмоннинг юзи қурсин,
  Гапирган сўзи қурсин.

 

• Ёмоннинг яхши сўзидан,
  Яхшининг ёмон сўзи яхши.

 

• Жиғли қарғиш жиғини топар,
  Жиғсиз қарғиш — ўзини.

 

• Заҳар тил суякни ёрар.

 

• Илиқ сўз — шакар,
  Совуқ сўз — заҳар.

 

• Иссиқ кийим танни илитар,
  Иссиқ сўз жонни илитар.

 

• Кишининг ўзи етмаган ерга сўзи етар.

 

• Куч эгмаганни сўз эгар.

 

• Кўздан кўзинг тойса,
  Сўздан кўнглинг тояр.

 

• Кўнгилни қўл билан овламасанг,
  Тил билан овла.

 

• Кўнгилсиз гапнинг кечиккани яхши.

 

• Мазали сўзга қулоқ чарчамас.

 

• Маъқул сўзга қорув йўқ.

 

• Минг чечанни бир эзма енгар.

 

• Муздан сув томар,
  Сўзамолдан — бол.

 

• Овни — озиқ билан,
  Одамни — сўз билан.

 

• Овқатни туз мазали қилар,
  Одамни — сўз.

 

• Одам гап билан,
  Ҳайвон ўт билан.

 

• Одам сўзи билан синалар,
  Ош — тузи билан.

 

• Одам — сўзлашгунча,
  Йилқи — кишнашгунча.

 

• Одам сўзлашиб танишар,
  Ҳайвон — ҳидлашиб.

 

• Одам сўзлашар,
  Ҳайвон ялашар.

 

• Олим сўзи оз,
  Оз бўлса ҳам соз.

 

• Орқадаги гап — оғилдаги тезак.

 

• Очиқ тил ош едирар,
  Аччиқ тил тош едирар.

 

• Оқ дегани — олқиш,
  Қора дегани — қарғиш.

 

• Оғизга келган сўз арзон,
  Овулга келган бўз арзон.

 

• Оғиздан чиққан сўз қайтмас.

 

• Оғриган жойга қўл югурар,
  Оғритар сўзга тил югурар.

 

• Пичир-пичирдан ўт чиқар.

 

• Пулинг бўлмаса, бўлмасин,
  Ширин сўзинг бўлсин.

 

• Сабр қилган мой ошар,
  Олқиш олган кўп яшар.

 

• Сен ҳам — бир оғиздан,
  Сиз — ҳам.

 

• Совуқ гап юракни музлатар.

 

• Сув ўз йўлини топар,
  Сўз — ўз эгасини.

 

• Суяксиз тил суяк синдирар.

 

• Сўз — бир, сайқал — қирқ.

 

• Сўз калтада,
  Ун халтада.

 

• Сўз найзадан ўткир.

 

• Сўз оёқдан илгари борар.

 

• Сўз ожизи бўлгунча,
  Кўз ожизи бўл.

 

• Сўз суякдан ўтар,
  Таёқ — этдан.

 

• Сўз чумчуқ эмас,
  Оғиздан чиқса, тутиб бўлмас.

 

• Сўз эмгак бўлар,
  Бўз — кўйлак.

 

• Сўзда қанқув ёмон,
  Дардда — санчув.

 

• Сўздан сўзнинг фарқи бор,
  Ўттиз икки нархи бор.

 

• Сўздан сўз чиқар,
  Сўзламасанг на чиқар.

 

• Сўзи нодурустнинг ўзи нодуруст.

 

• Сўзлагандан сўзламаган яхшироқ,
  Сўзлаб эдим, бошимга тегди таёқ.

 

• Сўзни бир эзмадан сўра,
  Бир — кезмадан.

 

• Сўзни сўз очар.

 

• Сўзнинг бойлиги — одамнинг чиройлиги.

 

• Сўзнинг ёмони — санчиқ,
  Дарднинг ёмони — қуёнчиқ.

 

• Сўзнинг онаси — қулоқ,
  Сувнинг онаси — булоқ.

 

• Таёғи йўғон бирни урар,
  Сўзи йўғон мингни урар.

 

• Танбаллик — кулфат,
  Маҳмаданалик — офат.

 

• Таом лаззати ўзида.
  Одам лаззати — сўзида.

 

• Тил — ақл безаги.

 

• Тил — ақл тарозуси.

 

• Тил — ақл ўлчови.

 

• Тил бор, бол келтирар,
  Тил бор, бало келтирар.

 

• Тил — дил калити.

 

• Тил — дил таржимони.

 

• Тил — дил жарчиси.

 

• Тил тиғи қилич тиғидан ўткир.

 

• Тил югуриги — бошга,
  Оёқ югуриги — ошга.

 

• Тил яхшиси бор этар,
  Тил ёмони хор этар.

 

• Тил тиғдан ўткир.

 

• Тилга ихтиёрсиз — элга эътиборсиз.

 

• Тилга эътибор — элга эътибор.

 

• Тилга эҳтиёт — элга эҳтиёт.

 

• Тили нопок — ўзи нопок.

 

• Тили шириннинг дўсти кўп.

 

• Тилни боғла дил билан,
  Дилни боғла тил билан.

 

• Тиғ жароҳати битар,
  Тил жароҳати битмас.

 

• Тоза сувни ер олар,
  Яхши сўзни эл олар.

 

• Тузсиз ошнинг эпи осон,
  Тузсиз гапнинг эпи қийин.

 

• Тўқсон оғиз сўзнинг тўқсонта тугуни бор.

 

• Узун тил — бошга тўқмоқ,
  Бўйинга — сиртмоқ.

 

• Узун тил — умр заволи.

 

• Узун тилим — узгин тилим,
  Қисқа тилим — тизгин тилим.

 

• Фил кўтармаганни тил кўтарар.

 

• Хабар — шамолдан тез.

 

• Хотин сўзини қондирар,
  Эр уруғидан тондирар.

 

• Хушхабарнинг минг қаноти бор.

 

• Чин сўз — мўътабар,
  Яхши сўз — мухтасар.

 

• Шакар ҳам тилда,
  Заҳар ҳам тилда.

 

• Ширин сўз шакардан ширин.

 

• Ширин сўз ўликни ҳам тирилтирар.

 

• Ширин сўз — қаймоқли айрон,
  Аччиқ сўз — бўйнига арқон.

 

• Ширин-ширин сўзласанг,
  Илон инидан чиқар.

Аччиқ-аччиқ сўзласанг,
Мусулмон динидан чиқар.

 

• Ширин юзингдан ширин сўзинг аъло.

 

• Эгасиз қарғиш эгасини топар.

 

• Эл бор ерда сўз бор.

 

• Эл қўшиқ билан тирик.

 

• Эл ғазнаси — эски сўз.

 

• Элдаги гап — дилдаги гап.

 

• Элли(к) гапдан белли гап яхши.

 

• Элни севсанг, элча гапир.

 

• Эр бойлиги — йўлда,
  Сўз бойлиги — тилда.

 

• Эр — лафзидан,
  Қўй — бўғзидан.

 

• Эр сўзи — эл сўзи.

 

• Этиги ёмон тўр булғар,
  Оғзи ёмон — эл.

 

• Юз юздан ширин,
  Сўз сўздан ширин.

 

• Яхши гап билан илон инидан чиқар,
  Ёмон гап билан пичоқ қинидан чиқар.

 

• Яхши гапга қулоқ сол,
  Ёмон гапга улоқ сол.

 

• Яхши гапнинг ҳам қулоғи бор,
  Ёмон гапнинг — ҳам.

 

• Яхши нақл — томири ақл.

 

• Яхши ош бергунча, яхши сўз бер.

 

• Яхши оғизга — ош,
  Ёмон оғизга — тош.

 

• Яхши сўз болдан ширин.

 

• Яхши сўз бўлдиради,
  Ёмон сўз куйдиради.

 

• Яхши сўз ийдирар,
  Ёмон сўз бездирар.

 

• Яхши сўз — кўнгил подшоси.

 

• Яхши сўз суюнтирар,
  Ёмон сўз куюнтирар.

 

• Яхши сўз — юрак ёғи,
  Ёмон сўз — юрак доғи.

 

• Яхши сўз — юракка малҳам,
  Ёмон сўз — юракка ғам.

 

• Яхши сўзга учар қушлар эл бўлар,
  Ёмон сўзга пашша кучи фил бўлар.

 

• Яхши сўздан — вафо,
  Ёмон сўздан — вабо.

 

• Яхши сўздан мой эрийди,
  Ёмон сўздан сой қурийди.

 

• Яхши сўзнинг мазасини билмаган,
  Ёмон сўзнинг иззасини билмас.

 

• Яхшининг сўзи — олтин,
  Ёмоннинг сўзи — болта.

 

• Яхшининг сўзи тошни эритар,
  Ёмоннинг сўзи бошни чиритар.

 

• Яхшининг сўзи — қаймоқ,
  Ёмоннинг сўзи — тўқмоқ.

 

• Яхши-яхши деса,
  Кунда тариқдай яхшилик қўшилар эмиш.

Ёмон-ёмон деса,
Кунда тариқдай ёмонлик қўшилар эмиш.

 

• Ўз ақлинг ақлдир,
  Элнинг ақли нақлдир.

 

• Ўзи совуқнинг — сўзи совуқ.

 

• Ўн оғиз сўз минг оғиз бўлар.

 

• Ўтарчининг наштари енг ичида,
  Заҳар хотин наштари тил учида.

 

• Ўттиз тишдан чиққан сўз,
  Ўттиз уруққа тарқалар.

 

• Ўқ бирни ўлдирар,
  Сўз — мингни.

 

• Қарғишнинг икки учи бўлар.

 

• Қаттиқ гап қариндошга ҳам ёқмас.

 

• Қизил тилим бўлмаса,
  Қишлар эдим элимда.

Яшил тилим бўлмаса,
Яйрар эдим элимда.

 

• Қизил тилим тиёлмадим,
  Қизимникига боролмадим.

 

• Қуруқ сўз бош оғритар,
  Ёриқ қошиқ оғиз йиртар.

 

• Қўйнинг қиммати — юнгида,
  Одамнинг қиммати — сўзида.

 

• Севдирган ҳам тил,
  Бездирган ҳам тил.

 

• Сел ариқни бузар,
  Ёмон сўз — дилни.

 

• Қулоқдан кирган совуқ сўз
  Кўнгилга бориб муз бўлар.

 

• Қўтир қўлдан юқар,
  Бало — тилдан.

 

• Дўст орттираман десанг,
  Ширин суҳбат қил!

Душман орттираман десанг,
Чақиртикан бўл!

 

• Ҳар ким ўз тили билан тирик.

 

• Яхшига қилсанг яхшилик –

Ҳам айтади, ҳам қайтади.

Ёмонга қилсанг яхшилик –

На айтади, на қайтади.

 

• Яхши сўз тўрга элтар,
  Ёмон сўз — гўрга.

 

• Ҳар меванинг пўчоғи бор,
  Ҳар сўзнинг ўлчови бор.

 

• Ширинсўз шоҳ косасида сув ичар.

 

• Ҳикмат — бир ҳовуч олтин.

 

• Оз гапир — соз гапир.

 

• Йўл қувган хазинага йўлиқар,
  Сўз қувган — балога.

 

• Туя ҳам муомалага чўкар.

 

• Тилингда бўлса болинг,
  Кулиб турар иқболинг.

 

• Яхши сўз қанд едирар,
  Ёмон сўз панд едирар.

 

• Ёмон тил бошга бало келтирар,
  Яхши тил давлат, дунё келтирар.

 

                   Иброҳимжон домла Иномов.