31 Март, 2026, 11 Шаввол, 1447
31 Март, 2026, 11 Шаввол, 1447
Садақа беришнинг фазилатларини савоб ва ажрларини келтириб ўтишдан олдин садақа сўзини яхшилаб тушуниб олишимиз лозим. “Садақа” сўзи луғатда “Яхшилик, эҳсон” маъноларини билдиради. Истилоҳда эса, Аллоҳ таоло розилиги учун бериладиган ҳар қандай нарса ёки бажариладиган амал садақа саналади. Одатда “Садақа” дейилса, фақат муҳтожларга, фақир кишиларга бериладиган ҳар қандай нарса тушунилади. Аслида, хайр-эҳсоннинг барча турларини шу сўз билан атаса бўлаверади. Садақа мажбурий ва ихтиёрий бўлади. Мажбурий бўлган садақа турига фарз ва вожиб бўлган закот, ушр, фитр, каффорот кабилар киради. Фарзу вожибдан кейинги ўринда турадиган ихтиёрий садақага эса ҳар қандай хайр-эҳсон, худойи (таом тариқасида беришлик), хайрия ташкилотларига, жамғармаларга, етимхона ва қариялар уйларига, эҳтиёжманд оилаларга моддий ёрдам кабилар киради. Баъзи тушунмаган кишилар орасида фарз, яъни, мажбурий садақа билан нафл (ихтиёрий) садақани аралаштириб юбориш ҳоллари учрайди. Бундайлар фарз бўлган закотни беришмайди-ю, аммо садақа деб, турли зиёфат, турли маросимлар ўтказиб, ўзларича садақа қилган бўлишади. Аслида эса, ҳожатларидан ташқари тижорий (савдо айланмаси учун) мол-мулклари нисобга (маълум белгиланган миқдорга) етган кишилар, ўша моллари (бойликлари)нинг қирқдан бир (40/1) улушини (қисмини) ҳақдорларга (закот олишга лойиқ бўлган инсонларга) беришлари мажбурий садақа, яъни “Закот”дир. Закот ибодати исломнинг бешта фарзидан бири ва бу закот ибодатини адо қилишлик айни муборак Рамазони шариф ойларида амалга оширилса, савоби, ажри, янада кўпайишлигига олиб келади. Энди эса, садақа беришнинг фазилатлари ҳақида ҳадиси шарифларни келтирамиз.
Садақа беришнинг фазилатлари жуда кўп ва машҳурдир.
Имом Бухорий Абдуллоҳ ибн Масъуддан (разияллоҳу анҳу) ривоят этишларича, Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи васаллам): “Сизларнинг қай бирингизга ўз мол-мулкингиздан кўра меросхўрларнинг мол-мулки севимли?” деб сўрадилар. Шунда асҳоби киром: “Бизларга ўз мол-мулкларимиз маҳбуброқ, ё Расууллоҳ”, деб жавоб беришди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): марҳамат қилдилар: “ Унинг олдин юборгани ҳақиқий мол-мулкдир. Меросхўрларнинг мол-дунёси эса кейинда қолганидир.” Яъни Аллоҳ таоло йўлида ўзи нафақа қилган мол-дунёси ҳақиқий эҳсон ҳисобланади”.
Ҳадисда айтилади: “Садақа қилинглар, зеро садақа сизларни дўзахдан қутқаради “(Имом Табароний “Авсат “ларида Абу Нуайм эса “Хуля “да ривоят этишган)
Яна бир ҳадиси шарифда бундай ривоят этилади: ”Садақа қилинглар, бас, садақа жасадингизни дўзах оташидан сақлайди”. (Имом Табароний “Авсат” китобларида ва Абу Нуайм “Хуля”да ривоят эшитган.)
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): ”Кишининг топган молини ўз оиласига сарфлаши ҳам садақа ва эҳсондир”, деганлар.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам : “Бетобларингингизни (касалларингизни) садақа бериш билан даволанглар”, яъни дори-дармон қилиш баробарида хайру-эҳсон ва садақа қилиш, иншааллоҳ дардлардан шифо топишда ёрдам қилади.
Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилинади. “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Садақа бериш билан мол-дунё камайиб қолмайди. Аллоҳ таоло кечиримли бўлган бандасининг иззат-шарафини зиёда қилади. Киши Аллоҳ учун ўзини ҳокисор тутса, Аллоҳ таоло унинг мартабасини баланд қилади”, дедилар”. (Имом Бухорий ва Муслим ривояти).
Сарвари Коинот (соллаллоҳу алайҳи васаллам) Муоз ибн Жабалга (розияллоҳу анҳу) садақа яхшилик эшикларидан бири эканини таъкидлаб, дедилар:
“Сени хайр (яхшилик) эшикларига далолат қилайми?” (яъни, яхшилик эшиклари қандай амаллар билан очилишини айтиб берайми) дея, ушбу уч нарсани санаб бердилар: 1) Рўза тўсиқ бўлади; 2) Садақа худди сув оловни ўчиргандек хатоларни ўчиради; 3) Кишининг ярим кечада ўқиган намози солиҳларнинг шиори бўлади”. Ҳадисда ворид бўлганидек, садақа хатоларни ўчирса, албатта у (садақа) Аллоҳ субҳанаҳу ва таолонинг ғазабини ҳам ўчиради. Бошқа бир ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай марҳамат қилганлар: “Садақа аллоҳнинг ғазабини ўчириб, ёмонликни қайтаради” (Имом Термизий ва Ибн Ҳиббон ривояти). Шунинг учун ҳам Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам садақа беришга тарғиб қилиб, унга одамларни қизиқтирганлар.
Ҳадиси муборакларида бу борада бундай марҳамат қиладилар:
Абу Барзадан (розияллоҳу анҳа) ривоят қилинади: “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам): “Бир банда бир парча нон садақа қилса, Аллоҳ жалла ва аъло уни Уҳуд тоғи баробарида кўпайтиради”, дедилар”. (Табароний ривояти).
Юқорида келтирилган Ҳадиси шарифлар мазмунига кўра, ихлос билан қилинган озгина садақа (эҳсон) Аллоҳнинг ҳузурида жуда катта мукофотга сазовор бўлишлиги, билиб-билмай қилган хато-камчиликларимиз ўчирлиши, касалларимизга даво бўлишлигини, бало-офатлардан омон бўлишлигимизни, биз учун яхшилик эшиклари очилишлигини, мартабаларимиз баланд бўлишлигини ва садақа сабабли сизу-бизнинг жасадимизни дўзах оташидан Аллоҳ таоло сақлашлигини, ва озгина қилган садақамизни ҳам Аллоҳ таоло уни (садақамизни) (савобини) кўпайтириб беришлигини англаймиз.
(Муфтий Усмонхон Алимов ҳазратларининг “Хай-эҳсон фазилатлари” китоби асосида тайёрланди).
Жумамуратов Яқуб,
Тахиатош тумани “Муҳаммад Мурод эшон” масжиди имом-хатиби.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
﴿وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ﴾
“Ўзингизда ҳам (мўжизалар бордир). Кўрмайсизларми” (Зориёт сураси, 21-оят).
Айримлар ушбу оятни эшитиб ўзига қарайди ва Аллоҳ инъом этган мўжизаларни кўрмайди. Ўзига қарайди-ю: “Менда ҳеч қандай мўжиза йўқ”, дейди.
Аллоҳга иймон келтирмаган инсон ўлимдан кейинги ҳаётга ишонмайди. Ўзидаги сон-саноқсиз мўжизаларни ҳам инкор этади. Ҳаётни фақат ейиш-ичишдан, ўйин-кулгудан иборат деб билади. Ўлим эса ҳамма нарсани ниҳоясига етказади деб ҳисоблайди. Агар улар озгина фикр юритганларида ўзларидаги мўжизаларни кўрган бўлардилар. Аллоҳ таолонинг инсонлар ҳақидаги оятлари жуда кўп. Қуйида айримларини келтириб ўтамиз:
﴿وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آَدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ﴾
“Роббинг Бани Одамнинг умуртқа поғонасидан, қиёмат куни “Бундан ғофил эдик” демасликларингиз учун зурриётларини олиб ўзларига ўзларини гувоҳ қилиб: “Роббингиз эмасманми?” деганида “Албатта Роббимизсан” деганларини эсла” (Аъроф сураси, 172-оят).
Бу оятни иймони йўқ кишига ўқиб берсангиз “Мен ҳеч нарсага гувоҳ бўлмаганман. Буни сезмаганман ҳам” деб айтади. Бироқ унинг гувоҳи бўлган. Бу ҳам ўзининг зарарига ишлайди.
Аллоҳнинг борлигини қандай қилиб биламиз? Яратган Зот бор бўлиши шартлигини яхши биламиз. Буни кофир ҳам билади. Фақат бировларнинг ҳисобига бўлса-да, бу дунёда маишат қилиб яшаб қолмоқчи бўлади.
Аввало Аллоҳ таоло нималарни ҳаром ва ҳалол қилгани ҳақида бир ўйлаб кўрайлик. Аслида нафсимиз ҳалол ва ҳаромнинг фарқига боради. Бунга мисол келтирамиз. Фараз қилинг бир йигит келиб сизга: “Қизинг билан бир хонада ёлғиз қолмоқчиман”, деса нима қиласиз? Уни ўлдириб қўйишингиз ҳам мумкин. Ўлдирмаган тақдирингизда ҳам уни урасиз. Ҳатто бошқа одамлар ҳам сизга ёрдамлашади.
Демак, бундай ишни ҳамма ёмон кўради, мўмин ҳам, мўмин бўлмаган ҳам. Лекин ўша йигит келиб: “Мен қизингизга уйланмоқчиман” деса уни яхши кутиб оласиз. Одамлар ҳам уни азиз меҳмон сифатида қабул қилади. Буни ҳаммага эълон ҳам қиласиз. Қизингизни унга бериб, никоҳ ўқитганингиздан кейин эса қизингиз билан бир хонада қолишига рози бўласиз.
Хўш, шу икки ҳолатнинг бир-биридан нима фарқи бор?
Демак, сиз нима яхши-ю нима ёмонлигини биласиз. Лекин буни сизга ким ўргатди? Яна бир мисол келтирайлик. Бир киши ўзининг хотини билан кўчада бемалол юра олади. Ҳамма одамларнинг кўз ўнгида хотини билан уйига кириб кетади. Аммо ўша одамнинг олдига бошқа бир бегона киши келиб қолса хотинини ундан қизғанади. Бегона кишининг уйига келганидан ўнғайсизланади.
Хўш, бу икки ҳолатда нима ўзгарди? Фарқ шундаки бири ҳалол бўлса, иккинчиси ҳаром. Буни ҳамма ажрата олади. Диндан умуман хабари йўқ одам ҳам буни англаб етади.
Янада оддийроқ мисол келтирайлик. Бир одам ўғрилик қилишни хоҳласа, аввало ҳеч ким йўқлигига ишонч ҳосил қилади. Кейин эса қоронғу тушишини пойлайди. Чунки қоронғуда одамлар деярли йўқ бўлади. Ўғирлайдиган нарсасини олгач ҳар томонга аланглаб, шошиб ортига қайтади. Кейин ўғирлаган нарсасини ҳеч ким билмайдиган жойга яшириб қўйишга ҳаракат қилади. Шу ҳолатга бир баҳо беринг. Ўғри ўзининг иши хатолигини билади. Лекин ўз уйидан нарса олмоқчи бўлган одам кундузи ҳам ҳамманинг кўз ўнгида уйига кириб чиқаверади. Уйидан хоҳлаган нарсасини олаверади, ҳеч кимдан хавфсирамайди. Чунки у ҳеч қандай нотўғри иш қилмаётганини яхши билади. Пора олаётган киши ҳаммадан яшириб олади. Аммо маошини олаётган киши биров кўриб қолишидан қўрқмайди.
Шайх Муҳаммад Мутавалли Шаъровий раҳимаҳуллоҳнинг
"Аллоҳнинг борлигига ақлий далиллар" китобидан
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 