Бандаларига рўза тутишни фарз қилган Аллоҳ таолога ҳамду санолар, Рўза амалларини гўзал тарзда адо қилишда йўлбошчи бўлган Саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга саловот ва саломлар бўлсин.
Албатта, Рамазон исломий ойлар ичида фазилатларга бой ва баракали ойлардан ҳисобланади. Бу ойда ҳидоят қўлланмаси бўлган Қуръони Каримнинг нозил бўлиши ҳам, бу ойнинг энг афзал ой эканига далолат қилади. Шунингдек, бу ойнинг фазилати ва баркаси борасида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан жуда кўплаб ҳадиси-шарифлар ривоят қилинган.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجَنَّةِ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ ، وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ رواه البخاري (3277) ، ومسلم (1079).
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Рамазон ойи келиши билан жаннат эшиклари очилиб, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар кишанланади» - дедилар. Муттафақун аълайҳ.
Ҳақиқатда, Рамазон ойининг фазилатлари ва баракотлари жуда ҳам кўп. Бу борада жуда кўп мавиъзаларда эшитиб, кўплаб мақолалар орқали хабардор бўлганмиз. Лекин, бугун эътиборимизни бошқа томонга қаратамиз. Яъни, бу ойнинг фазилатлари кўп бўлиш билан бирга, тарихда бу улуғ кунда жуда кўплаб муҳим тарихий воқеалар бўлиб ўтган. Қуйида уларни бирма- бир санаб ўтамиз.
Рамазоннинг биринчи куни:
1) 2-ҳижрий йил Душанба. Мусулмонлар биринчи марта рамазон рўзасини тутдилар.
2) Иброҳим алайҳиссаломга илоҳий саҳифалар туша бошлаган.
3) Ҳижрий 73-йил. Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
4) Ҳижрий 91- йил. Андалусни фатҳ қилиш бошланган.
5) Ҳижрий 472- йил. Абу Али ибн Сино вафот этди.
Рамазоннинг иккинчи куни:
1) Ҳижрий 65-йил. Абдумалик ибн Марвон Умавий халифа этиб тайинланди.
Рамазоннинг учинчи куни:
1) Ҳижрий 11- йил. Фотимаи Заҳро розияллоҳу анҳо вафот этдилар.
2) Ҳижрий 37- йил. Таҳким воқеаси бўлиб ўтди.
Рамазоннинг тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 1- йил. Ҳамза розияллоҳу анҳу биринчи сарияга чиқдилар.
2) Ҳижрий 666 - йил. Антокия Славянлардан қайтариб олинди.
Рамазоннинг олтинчи куни:
1) Мусо алайҳиссаломга Таврот саҳифалари туша бошлади.
2) Ҳижрий 63- йил. Мусулмонлар Синд шаҳрини фатҳ қилдилар.
Рамазоннинг еттинчи куни:
1) Ҳижрий 361- йил. Ал-Азҳар университети очилди.
Рамазоннинг саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 273- йил. Ибн Можа роҳимаҳуллоҳ вафот этдилар.
2) Ҳижрий 455- йил. Алп Арслон Салжуқийлар волийси этиб тайинланди.
Рамазоннинг ўнинчи куни:
1) Пайғамбарликнинг 10-йили, ҳижратдан 3 йил аввал. Хадийжа розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
2) Ҳижрий 485-йил. Низомул мулк Абул Ҳасан Алий ибн Ишоқ ўлдирилди.
Рамазоннинг ўн биринчи куни:
1) Ҳижрий 3-йил. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Зайнаб бинти Хузайма розияллоҳу анҳога уйландилар.
2) Ҳижрий 9-йил. Сақиф қабиласи элчилари Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларида бўлди.
3) Ҳижрий 95- йил. Саиъд ибн Жубайр вафот этдилар.
4) Ҳижрий 624- йил. Чингизхон вафот этган.
5) Ҳижрий 922- йил. Султон Салим Дамашқни фатҳ қилди.
Рамазоннинг ўн иккинчи куни:
1) Ҳижрий 597- йил. Ибн Жавзий роҳимаҳуллоҳ вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн учинчи куни:
1) Ҳижрий 15-йил. Умар розияллоҳу анҳу Шомни эгалладилар
2) Ҳижрий 40- йил. Абу Лубоба розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 132-йил. Аббосийлар Умавийлар пойтахти Дамашққа ҳужум қилишди.
2) Ҳижрий 612- йил. Ибн Атоуллоҳ Сакандарий таваллуд топдилар.
Рамазоннинг ўн бешинчи куни:
1) Ҳижрий 3-йил. Ҳасан ибн Алий розияллоҳу анҳу дунёга келдилар.
2) Ҳижрий 37-йил. Муҳаммад ибн Абу Бакр розияллоҳу анҳу Мисрга волий этиб тайинландилар.
3) Ҳижрий 383- йил. Абу Бакр Хоразмий вафот этдилар.
4) Ҳижрий 543- йил. Фаҳриддин ар-Розий дунёга келдилар.
Рамазоннинг ўн еттинчи куни:
1) Ҳижрий 2-йил. Катта Бадр ғазоти бўлиб ўтди.
2) Ҳижрий 2-йил. Руқайя (розияллоҳу анҳо) бинти Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этдилар.
3) Ҳижрий 85-йил. Мўминлар онаси Ойиша розияллоҳу анҳо вафот этдилар.
4) Ҳижрий 124- йил. Муҳаммад ибн Муслим аз-Зуҳрий вафот этдилар.
Рамазоннинг ўн саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 21- йил. Холид ибн Валид вафот этдилар.
2) Ҳижрий 560- йил. Муҳйиддин ибн Арабий дунёга келди.
Рамазоннинг йигирманчи куни:
1) Ҳижрий 8-йил Макка фатҳ қилинди.
2) Ҳижрий 652- йил. Сайфуддин Қутуз дунёга келдилар.
Рамазоннинг йигирма биринчи куни:
1) Ҳижрий 40- йил. Алий ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу вафот этдилар.
2) Ҳижрий 95- йил. Ҳажжож ибн Юсуф ас-Сақофий дунёга келди.
3) Ҳижрий 1353- йил. Форс юрти Эрон давлати деб ўзгартирилди.
Рамазоннинг йигирма учинчи куни:
1) Ҳижрий 9-йил Мусулмонлар «Лот» номли бутни бузиб ташлашди.
2) Ҳижрий 26- йил. Язид ибн Муовия туғилди.
Рамазоннинг йигирма тўртинчи куни:
1) Ҳижрий 20- йил. Амр ибн Ос масжидини қуриш бошланди.
Рамазоннинг йигирма бешинчи куни:
1) Ҳижрий 8-йил. Холид ибн Валид розияллоҳу анҳу «Уззо» номли ибодатхонани бузиб ташладилар.
2) Ҳижрий 129-йил. Абу Муслим Хуросоний Умавийларга қарши қўзғолон бошлади.
3) Ҳижрий 544- йил. Фахруддин ар-Розий таваллуд топдилар.
4) Ҳижрий 658- йил. «Айни жолут» жанги бўлиб ўтди.
Рамазоннинг йигирма олтинчи куни:
1) Ҳижрий 762- йил. Бадруддин Айний роҳимаҳуллоҳ дунёга келдилар.
Рамазоннинг йигирма еттинчи куни:
1) Ҳижрий 927- йил. Белград фатҳ этилди.
Рамазоннинг йигирма саккизинчи куни:
1) Ҳижрий 2-йил. Закот фарз бўлди.
Рамазоннинг йигирма тўққизинчи куни:
1) Ҳижрий 1425- йил. Ёсир Арафот вафот этди.
Рамазоннинг ўттизинчи куни:
1) Ҳижрий 256- йил. Имом Бухорий вафот этдилар.
2) Ҳижрий 384- йил. Имом ибн Ҳазм дунёга келдилар.
Муҳаммад Али Муҳйиддин.
Озарбайжон Республикаси пойтахти Боку шаҳрида ICESCOнинг Боку минтақавий ваколатхонаси ҳамда Истиқболни режалаштириш ва сунъий интеллект маркази (Center for Foresight and Artificial Intelligence – CFAI) ҳамкорлигида “Ислом оламини келажакка тайёрлаш: стратегик истиқбол қўлланмасини тақдим этиш ва мослаштириш” мавзусида халқаро анжуман бўлиб ўтди.
Тадбирнинг очилиш маросимида ICESCOнинг Боку минтақавий ваколатхонаси директори Абдулҳаким Ал-Сенан, ICESCO Бош директори доктор Салим бин Муҳаммад Ал-Малик (видеомурожаат орқали), Янги Жануб сиёсат марказининг катта илмий ходими Нужа Шекруни, Туркий маданият ва мерос жамғармаси президенти Актоти Райимқулова ҳамда Истиқболни режалаштириш ва сунъий интеллект маркази директори Каис Ҳаммами сўзга чиқиб, стратегик истиқболнинг давлат бошқарувидаги ўрни, сунъий интеллектнинг имкониятлари ҳамда халқаро ҳамкорликни ривожлантириш масалалари юзасидан маърузалар қилдилар.
Мазкур тадбир ICESCOга аъзо давлатларда стратегик истиқболни режалаштириш салоҳиятини ривожлантириш, давлат бошқаруви ва қарор қабул қилиш жараёнларига замонавий прогнозлаш усулларини жорий этиш, шунингдек, глобал ўзгаришларга мос ёндашувларни шакллантиришга бағишланди. Шу билан бирга, анжуман мусулмон мамлакатлари ўртасида илмий, маданий ва инновацион ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш, ўзаро тажриба алмашиш ҳамда ислом цивилизацияси меросини асраш соҳасида қўшма ташаббусларни ривожлантириш учун муҳим мулоқот майдони вазифасини ўтади.
Анжуман доирасида ICESCOнинг Strategic Foresight Guide – стратегик истиқболни режалаштириш бўйича қўлланмаси расман тақдим этилди. Ушбу ҳужжат ташкилотга аъзо давлатларда миллий истиқболни режалаштириш имкониятларини кучайтириш, давлат сиёсати, стратегик режалаштириш ва бошқарув тизимига илғор прогнозлаш усулларини интеграция қилишга қаратилган институционал дастурий ҳужжат ҳисобланади. Шунингдек, тадбир иштирокчилари мазкур қўлланмани аъзо давлатларнинг тажрибаси, илмий ёндашувлари ва миллий устувор йўналишлари асосида янада такомиллаштириш юзасидан фикр алмашдилар.
Халқаро анжуманда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази илмий котиби Рустам Жабборов ҳам иштирок этиб, “Сунъий интеллект даврида ислом цивилизацияси: меросни асраш, рақамли трансформация ва халқаро ҳамкорлик” мавзусида маъруза қилди.
Маърузада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан бунёд этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ислом цивилизацияси меросини илмий ўрганиш, асраб-авайлаш ва уни замонавий рақамли технологиялар асосида кенг жамоатчиликка етказишга хизмат қилаётгани алоҳида таъкидланди. Қайд этилганидек, Марказ музей, илмий тадқиқот, таълим, рақамли технологиялар ва халқаро ҳамкорликни ўзаро уйғунлаштирган замонавий илмий-маърифий платформа ҳисобланади.
Маърузада сунъий интеллект, катта маълумотлар (Big Data), рақамли технологиялар ва виртуал муҳитлар жадал ривожланаётган бугунги даврда ислом цивилизацияси меросини асраш ва уни келажак авлодларга тўлиқ ҳамда ҳаққоний етказиш долзарб вазифага айлангани таъкидланди. Шунингдек, ижтимоий тармоқларда ишончсиз маълумотларнинг кўпайиши, исломофобия ҳолатлари ва ноёб қўлёзмаларнинг халқаро бозорларда парчаланиб сотилиши каби омиллар маданий меросни муҳофаза қилиш соҳасида янги ёндашувларни талаб этаётгани қайд этилди.
– Бугун маданий меросни муҳофаза қилиш фақат музейлар ёки архивлар вазифаси эмас. Бу халқаро ҳамкорлик, ҳуқуқий ҳимоя, рақамли технологиялар ва сунъий интеллект имкониятларини бирлаштиришни талаб этадиган умумий масъулиятдир. Сунъий интеллект олимнинг ўрнини эгалламаслиги, балки унинг ишончли ёрдамчиси бўлиши лозим, – деди Рустам Жабборов.
Маърузада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан бунёд этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ислом цивилизацияси меросини илмий ўрганиш, асраб-авайлаш ва уни замонавий рақамли технологиялар асосида кенг жамоатчиликка етказишга хизмат қилаётгани алоҳида таъкидланди. Қайд этилганидек, Марказ музей, илмий тадқиқот, таълим, рақамли технологиялар ва халқаро ҳамкорликни ўзаро уйғунлаштирган замонавий илмий-маърифий платформа ҳисобланади.
Шунингдек, маърузада келгуси 20–25 йилда сунъий интеллект технологиялари қўлёзмаларни рақамлаштириш, таҳлил қилиш, реставрация қилиш ва турли тилларга таржима қилиш жараёнларида муҳим ўрин эгаллаши, музейлар эса экспонатларни сақлаш жойидан билим яратувчи интеллектуал марказларга айланиши ҳақида фикрлар билдирилди.
Тадбир ICESCOга аъзо давлатлар ўртасида стратегик истиқболни режалаштириш, маданий меросни асраб-авайлаш, сунъий интеллект имкониятларидан самарали фойдаланиш ҳамда мусулмон мамлакатлари ўртасида илмий ва маданий ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш йўлидаги муҳим қадамлардан бири сифатида эътироф этилди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати