Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Эй ўраниб ётувчи! Кечани озгинасидан бошқасини (ибодатда) тик туриб ўтказ! Ярмини ёки ундан бир оз қисқароғини. Ёки у(ярим)га яна қўш ва Қуръонни тартил билан тиловат қил” (Муззаммил сураси, 1-4 – оятлар).

Аллоҳ таоло Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга кечани қоим қилишни буюрган эди. Ҳабиб соллаллоҳу алайҳи васаллам буйруққа бўйсундилар, кечалари қиёмда узоқ турардилар, ҳатто товонлари ёрилиб кетарди.

Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Кечанинг баъзисида у ила бедор бўл. Сенга нофила бўлсин. Шоядки Роббинг сени мақтовли мақомда тирилтирса” (Исро сураси, 79-оят).

Яъни, бу дунёнинг тунларида қоим бўлганинг каби, Қиёмат кунида мақталган мақомда турасан.

Рамазон кечалари қоим бўлиш ва рўза тутиш ойидир. Унинг кечалари энг унутилмас дамлар ва энг қадрли вақтлари эса рўзадорлар тун қоронғуликларида қоим бўлган вақтлардир:

Сўрадим бир сафар қоронғу кечадан,
“Ичингда тўлиб-тошган сирлар борми?”, деб.
Деди: “Ҳаётим ичра айтмадим чиндан,
Саҳарда ошиқларга сўйлаган сирларимдек”.

Рўзадорлар ҳар бир вақтни ғанимат билганларидан уларнинг тунлари ҳам жуда қисқадир, бекорчиларнинг тунлари эса беҳуда бўлгани учун узундир. Аллоҳ таоло солиҳ бандаларини сифатлаб бундай марҳамат қилади: “Улар кечалари оз ухлар эдилар” (Зарият сураси, 17-оят).

Тун ўз этагини ёйган вақтда муҳожир ва ансорий саҳобаларнинг ҳўнграб йиғлагани эшитилар, тонг отганда эса шижоат ва жасоратли кишиларга айланишарди. Уларнинг уйлари тун қоронғусида тиловат мадрасалари, тарбия университетлари ва иймон институтларига айланарди. Афсуски, бугунги кунда баъзиларнинг уйлари беҳаё қўшиқлар ва беодоб ишлар учун марказга айланиб қолган. Аллоҳ таоло гуноҳларимизни кечирсин! Биз тун қиёмини йўқотганимиз сабабли қалбларимиз қотиб қолди, кўз ёшларимиз қуриди ва иймонимиз заифлашди.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Ким Рамазонда иймон ва иҳтисоб(амалини холис Аллоҳ учун қилиш) ила қоим бўлса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади”.

Инсонлар оламлар Роббисининг ҳузурида турадиган, қабрлардаги ўликлар қайта тирилтирилиб, қалблардаги нарсалар текшириладиган даҳшатли кун – Қиёмат кунини эслаш бу қиёмни бажаришга ёрдам беради. Тунни қоим қилиш қабрдаги зулматни ёритувчи нурдир. Қабрнинг зулмати, даҳшати ва ундаги бўладиган ғамларни эслаш ҳам тун қиёмини бажаришга ёрдам беради. Яна бу қиёмга бериладиган ажрлар, гуноҳ ва хатоларнинг ўчирилиши каби мукофотларни хотирлаш ҳам тун қиёмини осонлаштиради.

Улуғ зотлар тунни қоим қилишда турли услубларни қўллашар эди. Улар тунни руку қилиб, баъзилари саждада, бошқалари эса қиёмда туриб ўтказардилар. Яна уларнинг тиловат қилиб йиғлаб чиқадиганлари, тафаккур қиладиганлари ва шукр этадиганлари, ўзларини ҳисоб-китоб қилувчилари ҳам бўларди. Нима учун бизнинг уйларимиз тун қиёмларисиз қолди, нега улар тиловатлардан бўшаб қолди?

Тун кирганда ғофил қалблар уйқуга кетади ва бекорчиларнинг руҳлари ўлади. Аммо бу вақтда мўмин қалблар ҳаёт ва Аллоҳдан қўрқувчи кўзлар ёш тўкиб тунни тонгга улайди. Шоир айтади:

Барча кўзлар ухлади-ю, аммо қолди озчилик
Кўз ёш тўкиб ва ҳам иссиқ ўринларин тарк этиб.

Инсон қабрда ётиши, инсонлар бир жойга тўпланадиган ва оғирлигидан белларни синдириб юборадиган кунни ўйласа қандай ухлайди? Мусулмонларнинг бугунги авлоди турли ахлоқсиз ўйинлар устида тунни тонгга улашади, бир оз ҳаё қилиш ҳам керак-да. Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳуга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Эй, Абдуллоҳ! Кечаси туриб кейин тунни қоим қилишни тарк қиладиган фалончи каби бўлмагин!”.

Доктор Оиз ал-Қарнийнинг
"Рўзадорлар учун дарслар" китобидан