“Фириб” сўзи форс тилида алдаш, йўлдан оздириш, макр-ҳийла, маъноларини билдиради. Шу ишни қилган ёки буни касбга айлантириб олган кимсани эса фирибгар дейилади. Алдов, фирибгарлик, ўғрилик шу қадар кенг тарқалдики, у кириб бормаган жой, у кириб бормаган соҳа қолмади: имтиҳонларда, тижоратда ва ҳатто никоҳ муносабатларида ҳам одамлар ёлғонни кенг ишлатишмоқда.
Исломда алдов, фирибгарлик, бировни чув тушуриш, савдо-сотиқда алдамчилик каби иллатлар қораланган. Сир эмаски, кейинги вақтларда баъзи кишилар одамлардан қарзга ёки шерикчиликка, деб пул олиб, охир-оқибат уни қайтармай ўртада низо чиқиши, яқин кишилар бир-бири билан юз кўрмас бўлиб кетиш ҳолатлари кузатилмоқда. Албатта, зарурат учун қарз олиш ёки шерикчилик билан шуғулланиш жоиз. Бироқ, олган қарзини пайсалга солмай қайтариш, шерикчиликда эса хиёнат қилмаслик лозим. Акс ҳолда бошланган ишлар ортга кетиб, касодга учраши тайин. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Ким одамларнинг молини қайтариб бериш мақсадида олса, Аллоҳ таоло унга ёрдамчи бўлади. Ким одамларнинг молига талофат етказиш (чув тушуриш) учун олса, Аллоҳ таоло унинг ўзига талофат етказади” , -деганлар (Имом Бухорий ривояти)
Савдо-сотиқ вақтида харидорга фириб бериш, масалан, айбли молни айбини яшириб сотиш ёки сохта молни асл мол, деб сотиш энг оғир гуноҳдир. Қўйидаги ҳадис бунга очиқ далил бўлади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дон сотаётган одамнинг ёнидан ўтиб қолибдилар. Унинг дони орасига қўл тиқиб кўрсалар, намланиб қолган экан. “Бу нимаси?”, деб сўрадилар. Сотувчи: “Эй Расулуллоҳ, унга ёмғир тегибди”, деди. Шунда Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи васаллам: “Уни устига чиқариб қўймайсанми, одамлар кўрар эди”, дедилар ва “Ким бизни алдаса, у биздан эмас”, дедилар (Имом Ҳоким ривояти).
Маъруфхон Алоходжаев,
Наманган шаҳар “Абдулқодир қори” жоме
масжиди имом-хатиби
Отамнинг қўлидаги ушбу узукни – Аллоҳ у кишини раҳматига олсин —60 йил давомида тақиб юрдилар. Унда бир оят ёзилган эди, қайси оят эканини мақоланинг давомида билиб оласиз.
Аввало, отам ҳаётида амал қилган бир тамойил ҳақида сизлар билан ўртоқлашмоқчиман.
Мен отамни доимо қаноат тамойилига амал қилган инсон деб биламан. У ҳаётининг барча соҳаларида мана шу йўлни тутар эди.
Масалан, у Жидда шаҳрида ўз компаниясига асос солганида, уни йирик компанияга айлантиришга шошилмади. Оддий ва барқарор фаолият билан кифояланди.
30 йилдан кейин компанияни ўз зиммамга олганимда, бор-йўғи тўққиз нафар ходим ва битта филиалга эга эди. У бизнесини бошқа ҳудудларга кенгайтирмаган эди.
Мен отамдан сўрадим:
— Нега бошқа савдогарлар каби 30 йил давомида филиаллар очмадингиз? Ахир Саудия бозорида ривожланиш учун катта имкониятлар бор эди-ку?
У менга шундай жавоб берди:
— Мен бор нарсамдан мамнун эдим. Аллоҳга ҳамд бўлсин, У бизга етарлича ризқ берди.
Кейин у қўшиб қўйди:
— Энди кенгайтириш навбати сеники.
Дарҳақиқат, компанияни қабул қилганимдан сўнг биринчи қилган ишларимдан бири – мамлакатнинг турли ҳудудларида филиаллар очиш ва ходимлар сонини тўққиз нафардан 130 нафарга етказиш бўлди.
Аммо шунга қарамай, отамнинг кичик компания билан ҳам қаноат қилиши ҳақидаги фикри мени доимо ўйлантирар эди.
Шунда мен кенгайтириш билан бирга унинг ҳаёт тарзидаги асосий маънони тушундим: қаноат.
Мен бу маънони айнан шу узук билан боғладим.
Бу узук отамга ёшлигида ҳадя қилинган эди ва уни 60 йил давомида тақиб юрди. Унда:
أَلَيْسَ اللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُ
“Аллоҳ Ўз бандасига етарли эмасми?!” (Зумар сураси, 36-оят) деган оят ёзилганди.
Йиллар ўтиши билан узукдаги ёзув ўчиб кетди. Аммо унинг маъноси отамнинг қалбига ва ҳаёт тарзига сингиб кетган эди.
Мен “етарли” сўзининг маъносини изладим. Унинг маъноларидан бири – ҳимоя қилиш ва қўллаб-қувватлаш экан.
Мен отамнинг ҳаётида бу ҳақиқатни кўрдим. Аллоҳ унга етарли эди — У унинг ҳомийси ва таянчи бўлди.
Аллоҳ унга бойлик берган бўлса ҳам, у исрофни танламади. У ҳар йили янги машина сотиб олишга қизиқмас, қимматбаҳо брендлар, дабдабали уйлар ёки бойлигини кўз-кўз қилишга ошиқмас эди. Аммо отам хоҳласа буларнинг барчасини қила оларди. Лекин у дунё неъматларидан фойдаланди, шу билан бирга қаноат ва хотиржамликни устун қўйди.
Дарҳақиқат, “Агар Аллоҳ бандаси учун етарли бўлмаса, ким етарли бўла олади?”.
Даврон НУРМУҲАММАД