Маълумки, қон турли микроблар кўпайиши учун қулай муҳитдир. Шунингдек, қонда ҳеч қандай озуқавий модда мавжуд бўлмай, ҳазм бўлиши қийин нарсадир. Чунки, қондаги протеинлар жуда заҳарли моддалар билан аралаш ҳолатда бўлади. Ҳатто қоннинг озгинаси инсоннинг ошқозонига тушса, даҳол қайт қилиш жараёни бошланади. Мабодо қонни истеъмол қилинадиган бўлса, у ҳазм бўлмай, қора модда кўринишидан ташқарига чиқади.
Қонни ичиш ёки пишириш йўли билан истеъмол қилувчилар ўз таналарига катта зарарни қабул қилаётган бўладилар. Чунки, қон микроблар омборидир. Қон истеъмолига ўрганган кишилар микроблар, жуда заҳарли моддалардан ташқари, танада карбонат ангидрид гази ортиб кетиши сабабли ҳам ҳалок бўлишлари эҳтимоли катта. Қонни истеъмол қилиш ўзини ўзи ҳалокатга ташлашдир.
Роббимиз субҳанаҳу ва таоло бизга қонни, шу жумладан, оқизилган қонни ҳаром қилган. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай деб марҳамат қилган:
قُل لاَّ أَجِدُ فِي مَا أُوْحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلاَّ أَن يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَماً مَّسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
“Менга ваҳий қилинган нарсада таомланувчи учун ҳаром қилинган нарсани топмаяпман. Магар ўлимтик ёки оқизилган қон ёки тўнғиз гўшти бўлса, албатта, у ифлос, ҳаромдир. Ёҳуд фосиқлик ила Аллоҳдан ўзганинг номига сўйилган бўлса (ҳаромдир). Бас, киши музтар бўлиб, маза талаб қилувчи ва тажовузкор бўлмаган ҳолида (истеъмол қилса). Албатта, Роббинг мағфират қилгувчи ва раҳмли зотдир”, деб айт”. (Яъни, сиз ҳаром деб атаган нарсаларнинг бирортасини ҳам Аллоҳ ҳаром қилгани йўқ. Бу нарсаларни сиз ўзингизча ҳаром деб юрибсиз. Аллоҳ таоло менга ваҳий юбориб, нима ҳалол, нима ҳаром эканини баён қилди.) (Анъом сураси, 145-оят).
Бу оятдаги مَّسْفُوحاً (масфуҳан) калимасида қоннинг ушбу қисми микроблар уяси эканига ишора бор. Маълумки, танада қонни тозаловчи аъзолар бор. Булар буйрак ва ўпкадир. Буйрак қонни заҳарли моддалардан, ўпка эса заҳарли газлардан тозалайди. Лекин ҳайвон ўлса, бу аъзолар ишдан тўхтагани учун танадаги қон микроблар манбаига айланади. Шу боис ҳайвонни сўйилганда, унинг танасидаги микробларга тўла қон оқизиб юборилади. Ҳа, жонлиқни Ислом ҳукмларига мувофиқ сўйиш унинг гўшти зарар эмас, фойда, озуқа манбаига айланишига сабаб бўлади.
Бугун эса ғарб мамлакатларида микроблар кашф этиланидан сўнг қон ва ўлимтик гўшти истеъмолини таъқиқлаш бўйича қонунлар чиқарилган. Улар қонда ва ўлган ҳайвон танасида микроблар кўп бўлишини билиб қолдилар. Лекин Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло бундан 1400 йил олдин сўйилаётган ҳайвон танасидан оқиб чиқаётган қонни ва ўлимтик гўштини ейишни ҳаром қилган.
Қассобларнинг пичоғида минглаб микроблар бўлади. Ушбу микроблар ҳайвонни сўйиш пайтида қонига тегиши биланоқ кўпая бошлайди. Ҳар ярим соатда бир неча баробарга кўпайиб кетади. Уч соат деганда мингта микроб юз минглаб микробларга ортади. Бу маълумотларни ўқигач, Роббимиз азза ва жалла Ўзининг улуғ Китобида бизга қонни ва ўлган ҳайвон гўшти истеъмолини ҳаром қилганининг ҳикматини англаб етамиз.
Биз Қуръони Каримни ўқиётганимизда, у Роббимизнинг Каломи эканини англашимиз керак. У Зот Қуръони Каримда шундай марҳамат қилган:
وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ
“Ўта хабардор зотдек ҳеч ким сенга хабар бера олмас” (Фотир сураси, 14-оят).
Оламлар Роббининг кўрсатмасидан тўғри кўрсатма йўқ!
Аллоҳ таолонинг амрига бўйсунмайдиган кишилар гўштни қони билан истеъмол қиладилар. Шу мақсадда улар ҳайвонни сўймай, электр токи бериб ўлдирадилар. Ана шундан кейин ўлган ҳайвонни майдалайдилар. Бу ҳолатда эса ҳайвоннинг қони гўштига уриб кетади. Кейин микроблар омбори бўлишга улгурган ўша гўштни пишириб ейдилар.
Агар сиз бахт-саодат ва саломатликни истасангиз, Холиқ таолонинг кўрсатмаларига амал қилиб яшанг!
Мўмин-мусулмон одам яхши тушуниб олиши керакки, Дин аҳкомлари инсон ҳурриятини чеклаш учун эмас, балки унинг саломатлиги гаровидир. Агар сиз симёғочга ёпиштириб қўйилган “Ҳаёт учун хавфли” деган ёзувни кўрсангиз, масъул кишилар ўша қоғозни сизнинг ҳурриятингизни чеклаш учун ёпиштирган деб ўйлайсизми ёки саломатлигингизни ўйлаб ёпиштирганларми?! Албатта, ўша ёзувли қоғоз инсонларни хавфдан огоҳ этиш учун ёпиштирилгани сир эмас.
Биз динимизни чуқур англашимиз керак.
Роббимиз азза ва жалланинг чегаралари бор. У Зот Қуръони Каримда шундай деб марҳамат қилган:
تِلْكَ حُدُودُ اللّهِ فَلاَ تَعْتَدُوهَا وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّهِ فَأُوْلَـئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
“Ушбулар Аллоҳнинг чегараларидир. Бас, улардан тажовуз қилманг. Ва ким Аллоҳнинг чегараларида тажовуз қилса, бас, ўшалар, ана ўшалар, золимлардир” (Бақара сураси, 229-оят).
Юқори кучланишли электр токи атрофида магнит майдон ҳосил бўлади. Электр токи уришидан сақланиш учун ўша магнит майдонга ҳам яқинлашмаслик керак.
Гуноҳлар инсонни ҳалок қиладиган нарса экан, демак, унга олиб борадиган йўлларга ҳам яқинлашмаслик керак.
Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай деб марҳамат қилган:
تِلْكَ حُدُودُ اللّهِ فَلاَ تَقْرَبُوهَا
“Булар Аллоҳнинг чегараларидир, унга яқинлашманг” (Бақара сураси, 187-оят).
Гуноҳга олиб борадиган йўллари бор ишларга яқин йўламаслик, ундай йўллардан, воситалардан узоқроқ юришимиз керак.
Аллоҳ таоло яна бир оятда бундай деб марҳамат қилган:
وَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاء سَبِيلاً
“Ва зинога яқинлашманглар. Албатта, у фоҳиша иш ва ёмон йўлдир”. (Оятда “зино қилманглар” эмас, балки “зинога яқинлашманглар” дейилмоқда. Бу дегани, зино қилманглар, дегандан кўра қаттиқроқдир. Мўмин-мусулмон одам зино қилиш тугул, унинг яқинига ҳам йўламаслиги керак. Зинога олиб борувчи нарсалардан ҳам узоқда бўлиши лозим.) (Исро сураси, 32-оятлар).
Маълумки, зино бир неча босқичлардан иборат. Номаҳрам билан танишиш, гаплашиш, учрашиш, ушлаш, ўпиш, уйига бориш ва охирида фарж зиноси юз беради. Демак, мўмин-мусулмон одам зинога олиб борадиган барча босқичларга яқинлашмаслиги керак.
Шундай қилиб, Аллоҳ таолонинг барча чегаралари инсоннинг, унинг наслининг саломатлиги учундир. Агар сиз бу чегараларга яқин келмасангиз, Аллоҳ таолони розилигига эришасиз ва ўзингизнинг саломатлигингизни сақлашга ҳаракат қилган бўласиз. Агар сиз Аллоҳ таолонинг тоатида бўлсангиз, Унинг зиммаси, омонлиги остида бўласиз.
Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай марҳамат қилган:
وَأَنزَلَ اللّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكَ عَظِيماً
“Аллоҳ сенга китобни ва ҳикматни туширди ҳамда билмаган нарсангни билдирди. Ва сенга Аллоҳнинг фазли улуғ бўлди” (Нисо сураси, 113-оят).
Пайғамбарига ва у киши орқали барча бандаларига билмаган нарсаларини таълим берган, уларга фойдали нарсаларни ҳалол қилиб, зарарли нарсаларни ҳаром қилган Аллоҳ таолога беадад ҳамду санолар ва шукрлар бўлсин!
Доктор Муҳаммад Ротиб Набулсий ҳафизаҳуллоҳнинг
“Қуръон ва Суннатдаги илмий мўъжизалар энциклопедияси”
китоби ва интернет маълумотлари асосида
Нозимжон Ҳошимжон тайёрлади
(ваҳийнинг таърифи ва турлари)
Ҳадис Аллоҳ таоло Ўз пайғамбари Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга юборган ваҳий ҳамда динда эргашилиши вожиб бўлган ҳужжат ҳисобланади. Бу хусусда Набий алайҳиссалом: “Менга Қуръон билан бирга унинг мислича (илм ва ҳикмат) берилди”, деб айтганлар. Шу боис суннатга саҳобалар давридан буён бутун уммат ижмо қилган (келишиб қабул этган) бўлиб, бирор олим унга на қарши чиққан ва на шубҳа қилган.
Бироқ кейинги асрларда бу масала бўйича шубҳа-гумонлар уйғотувчи турли гуруҳлар ва шахслар пайдо бўлди. Улар суннатни ваҳий санамай, унинг исломий қонунчилик манбаи эмаслигини даъво қилади. Бундай тоифа вакилларининг фикрича, гўё Аллоҳ таоло Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга Қуръондан бошқа ҳеч нарса нозил қилмаган.
Шундай бузуқ қараш эгалари бугун ҳам йўқ эмас. Демак, одамлар онгини уларнинг фитнакор фикрларидан ҳимоя қилиш, ботил даъволарнинг таги пуч экани кўрсатиб бериш бугун ҳам долзарб вазифа бўлиб қолмоқда. Хусусан, бу масалага бағишланган аввалги мақолада ҳадислар ҳам Куръони карим сингари Аллоҳнинг муҳофазасида экани нақлий ва ақлий далиллар орқали баён қилинган эди (https://muslim.uz/oz/e/post/47287-hadislar-ham-alloh-muhofazasidadir). Бундан келиб чиқадики, ҳадис ваҳийга асосланмаганда эди, уни охирзамонга қадар илоҳий ҳимояга олишга зарурат бўлмасди.
Ушбу мақолада ваҳийнинг таърифи ва турларига тўхталишга қарор қилдик. Бу сафар пайғамбарлик Китоб нозил бўлиши билан эмас, балки Аллоҳ танлаган бандасига ваҳий келиши билан амалга ошишини баён қиламиз. Шу асосда ваҳийнинг қироат қилинадиган (Қуръон) ва қироат қилинмайдиган (ҳадис) турларини шарҳлаб ўтамиз.
“Ваҳий” сўзи “махфий ва тезкор хабар бериш”, “ишора қилиш” ёки “илҳом бериш” маъноларини англатади. Пайғамбарлар ва валий зотлар ҳақидаги оятларда ишлатилган “ваҳий” сўзининг аксари шу икки маънога таянади.
Роғиб Исфаҳоний ўзининг “Муфрадот” асарида бундай дейди: “Ваҳийнинг асли (маъноси) “тезкор ишора” демакдир. Бу рамз ё ишора кўринишидаги сўз, бирор товуш, тана аъзолари ҳаракати ва ёки ёзув орқали содир бўлиши мумкин. Аллоҳ таолонинг набийлари ва валийларига йўллаган каломи ҳам ваҳий дейилади”. Шўро сурасининг 51-оятига кўра, ушбу жараён бир неча турга бўлинади: “Инсон билан Аллоҳ (бевосита) сўзлашиши жоиз эмас. Фақат ваҳий орқали ё парда ортидан ёки элчи (фаришта) юбориб, изни билан хоҳлаган нарсани ваҳий қилиши мумкин. Албатта, У (шаъни) олий ва ҳикмат соҳибидир”.
Демак, ваҳий расул ё набийга қуйидаги кўринишларда нозил бўлади.
Кўринадиган элчи орқали. Бунга Жаброил алайҳиссалом муайян суратда келиб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга сўзларини эшиттириши мисол бўлади.
Бевосита сўзлашиш. Мусо алайҳиссалом каби сўзловчини кўрмай турган ҳолда, айтганларини тинглаш.
Қалбга солиш. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Руҳул қудс (Жаброил алайҳиссалом) қалбимга солди”, деганларидек.
Илҳом. Мусо алайҳиссаломнинг онасига эмизиш буюрилгани каби.
Туш орқали. Набий алайҳиссалом: “Ваҳий узилди, фақат башорат қолди. У – мўминнинг туши”, деб марҳамат қилганлар
Роғиб Исфаҳонийнинг сўзларига кўра, “ваҳий” илҳом ва тушни, “парда ортидан” ибораси сўзловчи кўрмасдан эшитишни, “элчи юбориб” эса Жаброил алайҳиссаломнинг муайян бир суратда келишини англатади. “Аллоҳнинг набийларга йўллаган каломи ваҳийдир” деган гапдан маълум бўладики, “ваҳий” сўзи ҳам хабар бериш жараёнига, ҳам юборилган хабарнинг ўзига нисбатан ишлатилади. Шундан келиб чиқиб, айрим олимлар ваҳийни бундай таърифлаган: “У – хоҳ бевосита, хоҳ билвосита бўлсин – айнан Аллоҳ таолонинг ҳузуридан эканлиги қатъий собит бўлган маърифатдир”.
Уламолар ваҳийнинг қирқдан ортиқ кўринишини санаб ўтишган бўлса-да, уларнинг барчаси Аллоҳ таоло Қуръони каримда белгилаган қуйидаги тўрт асосий шаклга бориб тақалади:
1. Жаброил алайҳиссаломнинг ўз аслий қиёфасида кўриниши. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай ҳолатга икки марта дуч келганлар – бир марта Ерда, бир марта осмонда кўрганлар. Бу ҳақда Нажм сурасида баён қилинган.
2. Жаброил алайҳиссаломнинг инсон қиёфасида келиши. Уни бошқа одамлар ҳам кўрган. Кўпинча Диҳя Калбий розияллоҳу анҳу суратида, баъзан нотаниш аъробий кўринишида намоён бўлган.
3. Жаброил алайҳиссалом Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қалбларига ваҳийни жойлаши.
4. Жаброил алайҳиссаломнинг одамларга кўринмай тушиши. Бу ваҳийнинг энг кўп учрайдиган тури бўлиб, бунда атрофдагилар фариштани кўрмаган, бироқ Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдаги оғир ўзгаришлар сезган. У зот қаттиқ уйқуга кетгандек ҳолатга тушиб, ҳатто совуқ кунлари ҳам пешоналаридан тер чиқиб кетарди. Ўз сўзларига кўра, бундай ҳолат олдидан қўнғироқ овозига ўхшаш товуш эшитилган. Саҳобалар бу товушни асалариларнинг ғунғуллашига ўхшатган.
Қуръони каримнинг тўлалигича Жаброил алайҳиссалом воситасида нозил бўлган. Бунга Шуаро сурасининг 192-194-оятлари далил бўлади: “Албатта, (бу Қуръон) барча оламлар Парвардигори томонидан нозил қилингандир. (Эй Муҳаммад!) уни сиз (охират азобидан) огоҳлантиргувчилардан бўлишингиз учун қалбингизга Руҳул-амин (Жаброил) нозил қилди”.
Ваҳий Аллоҳ таолонинг пайғамбарларига йўллаган илоҳий хабари бўлиб, турли кўринишларда нозил қилинган. “Жаброил менга қўшни ҳақида шунчалар кўп насиҳат қилдики, “уни меросхўрлардан қилиб қўймаса эди” деб ўйлаб қолдим” ҳадисидан ҳам билиш мумкинки, Суннат шунчаки инсоннинг фикри эмас, Парвардигорнинг Ўз элчиси орқали қилган хитобидир, негаки, фаришталар фақат буйруқни ижро этади, ўз-ўзидан бирор ишга қўл урмайди. Қудсий ҳадислар ҳам бунга тасдиқ бўлади. Шундан келиб чиқадики, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатлари ҳам Қуръони карим каби ваҳийга асослангани боис мусулмонлар учун ҳидоят ва шариат манбаи ҳисобланади.
Мазкур далиллар шуни кўрсатадики, исломни фақат Қуръон билан чеклаб, Суннатни инкор қилиш на илмий ва на шаръий асосга эга. Чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга нозил қилинган ваҳий нафақат қироат қилинадиган Қуръон, балки умматга динни тушунтириб берувчи Суннат орқали ҳам етказилган. Шу сабабли ҳар бир мусулмон киши Қуръон ва Суннатни ҳидоятнинг бир бутун манбаи сифатида қабул қилиши лозим.
Нурмуҳаммад Маткаримов,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Ҳадис илми мактаби ўқитувчиси,
Имом Бухорий халқаро илмий тадқиқот
маркази илмий ходими
Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмитанинг 2026 йил 14 майдаги 4224 -сонли хулосаси асосида тайёрланди