Маълумки, қон турли микроблар кўпайиши учун қулай муҳитдир. Шунингдек, қонда ҳеч қандай озуқавий модда мавжуд бўлмай, ҳазм бўлиши қийин нарсадир. Чунки, қондаги протеинлар жуда заҳарли моддалар билан аралаш ҳолатда бўлади. Ҳатто қоннинг озгинаси инсоннинг ошқозонига тушса, даҳол қайт қилиш жараёни бошланади. Мабодо қонни истеъмол қилинадиган бўлса, у ҳазм бўлмай, қора модда кўринишидан ташқарига чиқади.
Қонни ичиш ёки пишириш йўли билан истеъмол қилувчилар ўз таналарига катта зарарни қабул қилаётган бўладилар. Чунки, қон микроблар омборидир. Қон истеъмолига ўрганган кишилар микроблар, жуда заҳарли моддалардан ташқари, танада карбонат ангидрид гази ортиб кетиши сабабли ҳам ҳалок бўлишлари эҳтимоли катта. Қонни истеъмол қилиш ўзини ўзи ҳалокатга ташлашдир.
Роббимиз субҳанаҳу ва таоло бизга қонни, шу жумладан, оқизилган қонни ҳаром қилган. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай деб марҳамат қилган:
قُل لاَّ أَجِدُ فِي مَا أُوْحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلاَّ أَن يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَماً مَّسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلاَ عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
“Менга ваҳий қилинган нарсада таомланувчи учун ҳаром қилинган нарсани топмаяпман. Магар ўлимтик ёки оқизилган қон ёки тўнғиз гўшти бўлса, албатта, у ифлос, ҳаромдир. Ёҳуд фосиқлик ила Аллоҳдан ўзганинг номига сўйилган бўлса (ҳаромдир). Бас, киши музтар бўлиб, маза талаб қилувчи ва тажовузкор бўлмаган ҳолида (истеъмол қилса). Албатта, Роббинг мағфират қилгувчи ва раҳмли зотдир”, деб айт”. (Яъни, сиз ҳаром деб атаган нарсаларнинг бирортасини ҳам Аллоҳ ҳаром қилгани йўқ. Бу нарсаларни сиз ўзингизча ҳаром деб юрибсиз. Аллоҳ таоло менга ваҳий юбориб, нима ҳалол, нима ҳаром эканини баён қилди.) (Анъом сураси, 145-оят).
Бу оятдаги مَّسْفُوحاً (масфуҳан) калимасида қоннинг ушбу қисми микроблар уяси эканига ишора бор. Маълумки, танада қонни тозаловчи аъзолар бор. Булар буйрак ва ўпкадир. Буйрак қонни заҳарли моддалардан, ўпка эса заҳарли газлардан тозалайди. Лекин ҳайвон ўлса, бу аъзолар ишдан тўхтагани учун танадаги қон микроблар манбаига айланади. Шу боис ҳайвонни сўйилганда, унинг танасидаги микробларга тўла қон оқизиб юборилади. Ҳа, жонлиқни Ислом ҳукмларига мувофиқ сўйиш унинг гўшти зарар эмас, фойда, озуқа манбаига айланишига сабаб бўлади.
Бугун эса ғарб мамлакатларида микроблар кашф этиланидан сўнг қон ва ўлимтик гўшти истеъмолини таъқиқлаш бўйича қонунлар чиқарилган. Улар қонда ва ўлган ҳайвон танасида микроблар кўп бўлишини билиб қолдилар. Лекин Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло бундан 1400 йил олдин сўйилаётган ҳайвон танасидан оқиб чиқаётган қонни ва ўлимтик гўштини ейишни ҳаром қилган.
Қассобларнинг пичоғида минглаб микроблар бўлади. Ушбу микроблар ҳайвонни сўйиш пайтида қонига тегиши биланоқ кўпая бошлайди. Ҳар ярим соатда бир неча баробарга кўпайиб кетади. Уч соат деганда мингта микроб юз минглаб микробларга ортади. Бу маълумотларни ўқигач, Роббимиз азза ва жалла Ўзининг улуғ Китобида бизга қонни ва ўлган ҳайвон гўшти истеъмолини ҳаром қилганининг ҳикматини англаб етамиз.
Биз Қуръони Каримни ўқиётганимизда, у Роббимизнинг Каломи эканини англашимиз керак. У Зот Қуръони Каримда шундай марҳамат қилган:
وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ
“Ўта хабардор зотдек ҳеч ким сенга хабар бера олмас” (Фотир сураси, 14-оят).
Оламлар Роббининг кўрсатмасидан тўғри кўрсатма йўқ!
Аллоҳ таолонинг амрига бўйсунмайдиган кишилар гўштни қони билан истеъмол қиладилар. Шу мақсадда улар ҳайвонни сўймай, электр токи бериб ўлдирадилар. Ана шундан кейин ўлган ҳайвонни майдалайдилар. Бу ҳолатда эса ҳайвоннинг қони гўштига уриб кетади. Кейин микроблар омбори бўлишга улгурган ўша гўштни пишириб ейдилар.
Агар сиз бахт-саодат ва саломатликни истасангиз, Холиқ таолонинг кўрсатмаларига амал қилиб яшанг!
Мўмин-мусулмон одам яхши тушуниб олиши керакки, Дин аҳкомлари инсон ҳурриятини чеклаш учун эмас, балки унинг саломатлиги гаровидир. Агар сиз симёғочга ёпиштириб қўйилган “Ҳаёт учун хавфли” деган ёзувни кўрсангиз, масъул кишилар ўша қоғозни сизнинг ҳурриятингизни чеклаш учун ёпиштирган деб ўйлайсизми ёки саломатлигингизни ўйлаб ёпиштирганларми?! Албатта, ўша ёзувли қоғоз инсонларни хавфдан огоҳ этиш учун ёпиштирилгани сир эмас.
Биз динимизни чуқур англашимиз керак.
Роббимиз азза ва жалланинг чегаралари бор. У Зот Қуръони Каримда шундай деб марҳамат қилган:
تِلْكَ حُدُودُ اللّهِ فَلاَ تَعْتَدُوهَا وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ اللّهِ فَأُوْلَـئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
“Ушбулар Аллоҳнинг чегараларидир. Бас, улардан тажовуз қилманг. Ва ким Аллоҳнинг чегараларида тажовуз қилса, бас, ўшалар, ана ўшалар, золимлардир” (Бақара сураси, 229-оят).
Юқори кучланишли электр токи атрофида магнит майдон ҳосил бўлади. Электр токи уришидан сақланиш учун ўша магнит майдонга ҳам яқинлашмаслик керак.
Гуноҳлар инсонни ҳалок қиладиган нарса экан, демак, унга олиб борадиган йўлларга ҳам яқинлашмаслик керак.
Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай деб марҳамат қилган:
تِلْكَ حُدُودُ اللّهِ فَلاَ تَقْرَبُوهَا
“Булар Аллоҳнинг чегараларидир, унга яқинлашманг” (Бақара сураси, 187-оят).
Гуноҳга олиб борадиган йўллари бор ишларга яқин йўламаслик, ундай йўллардан, воситалардан узоқроқ юришимиз керак.
Аллоҳ таоло яна бир оятда бундай деб марҳамат қилган:
وَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاء سَبِيلاً
“Ва зинога яқинлашманглар. Албатта, у фоҳиша иш ва ёмон йўлдир”. (Оятда “зино қилманглар” эмас, балки “зинога яқинлашманглар” дейилмоқда. Бу дегани, зино қилманглар, дегандан кўра қаттиқроқдир. Мўмин-мусулмон одам зино қилиш тугул, унинг яқинига ҳам йўламаслиги керак. Зинога олиб борувчи нарсалардан ҳам узоқда бўлиши лозим.) (Исро сураси, 32-оятлар).
Маълумки, зино бир неча босқичлардан иборат. Номаҳрам билан танишиш, гаплашиш, учрашиш, ушлаш, ўпиш, уйига бориш ва охирида фарж зиноси юз беради. Демак, мўмин-мусулмон одам зинога олиб борадиган барча босқичларга яқинлашмаслиги керак.
Шундай қилиб, Аллоҳ таолонинг барча чегаралари инсоннинг, унинг наслининг саломатлиги учундир. Агар сиз бу чегараларга яқин келмасангиз, Аллоҳ таолони розилигига эришасиз ва ўзингизнинг саломатлигингизни сақлашга ҳаракат қилган бўласиз. Агар сиз Аллоҳ таолонинг тоатида бўлсангиз, Унинг зиммаси, омонлиги остида бўласиз.
Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай марҳамат қилган:
وَأَنزَلَ اللّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللّهِ عَلَيْكَ عَظِيماً
“Аллоҳ сенга китобни ва ҳикматни туширди ҳамда билмаган нарсангни билдирди. Ва сенга Аллоҳнинг фазли улуғ бўлди” (Нисо сураси, 113-оят).
Пайғамбарига ва у киши орқали барча бандаларига билмаган нарсаларини таълим берган, уларга фойдали нарсаларни ҳалол қилиб, зарарли нарсаларни ҳаром қилган Аллоҳ таолога беадад ҳамду санолар ва шукрлар бўлсин!
Доктор Муҳаммад Ротиб Набулсий ҳафизаҳуллоҳнинг
“Қуръон ва Суннатдаги илмий мўъжизалар энциклопедияси”
китоби ва интернет маълумотлари асосида
Нозимжон Ҳошимжон тайёрлади
Х асрнинг охири ва ХI асрнинг бошларида Хоразм ва Бухоро илмий муҳитида антик давр юнон фалсафаси ҳамда табиий фанлар меросини қайта кўриб чиқишга бўлган қизиқиш ниҳоятда кучайди. Аристотелнинг “Осмон ва олам ҳақида” ҳамда “Физика” асарларидаги айрим хулосалар ўша давр тадқиқотчилари томонидан сўзсиз ҳақиқат сифатида қабул қилинаётган бир пайтда, тахминан 24–26 ёшлардаги Беруний антик муаллифнинг айрим қарашларини амалий кузатув ва математик мантиқ ёрдамида шубҳа остига олди. Беруний ўз эътирозлари ва саволларини хат орқали Бухорода яшаб ижод қилаётган, ўша вақтда 17–19 ёшларда бўлган Ибн Синога юборди. Ушбу тарихий мулоқотнинг бизгача етиб келган матни Ибн Синонинг Беруний томонидан берилган саволларга қатор жавобларидан иборат. Манбашунос ва шарқшунос Ю.Завадовский ушбу қўлёзма матнини рус тилига ўгирган ва у илк бор 1957 йилда Тошкентда нашр этилган. Кейинчалик, 1973 йилда Беруний таваллудининг 1000 йиллик юбилейи муносабати билан фалсафа фанлари номзоди А.Шарипов томонидан тайёрланган қайта нашрда ушбу ёзишмаларнинг илмий аҳамияти янада аниқроқ ёритилган.
Берунийни Аристотель таълимотидаги баъзи физик қоидаларнинг кузатув ва тажрибага зид келиши алоҳида ташвишга солган эди. Хусусан, “Физика” бўлимига оид саволлар орасида моддаларнинг нур синдириши ва иссиқлик йиғиш хусусиятига оид аниқ тажриба баён қилинади. Хоразмлик олим думалоқ ва шаффоф шиша идишни олиб, уни сув билан тўлдирганда у биллур лупа каби қуёш нурларини бир нуқтага тўплаб, аланга олдириш хусусиятига эга бўлишини кўрсатиб ўтади. Агар ушбу идиш сув ўрнига ҳаво билан тўлдирилса, ҳеч қандай нур йиғилмайди ва олов ҳосил бўлмайди. Беруний Ибн Синога мурожаат қилиб, сувнинг бундай ўзига хос таъсир кўрсатиши сабабини ва нега айнан сув мавжуд бўлганда нурлар тўпланишини сўрайди. Шарқшунос А.Шарипов тадқиқотларида таъкидланганидек, бу каби саволлар Берунийнинг шунчаки назарий мулоҳаза юритмагани, балки аниқ физик ҳодисаларни тажрибада текшириб кўрганини тасдиқлайди.
Ибн Сино Берунийнинг бу саволига жавоб берар экан, сувнинг табиатан тиниқ, зич ва силлиқ жисм эканини, шу сабабли у ўзидан ўтаётган нурни акслантириш ва қайтариш хусусиятига эгалигини тушунтиради. Оптимика масалаларида олимлар ўртасидаги баҳс Платон ва Аристотель мактабларининг қарашларини қиёслаш даражасигача етиб боради. Ибн Сино кўриш жараёни кўздан нур чиқиши орқали юз бермайди деган Аристотель позициясини ҳимоя қилади ва бу борада Платон қарашларидан фарқли ёндашувни илгари суради.
Берунийнинг яна бир эътиборга лойиқ тажрибавий саволи сув ва музнинг зичлиги ҳамда оғирлиги ўртасидаги муносабатга бағишланган. Аристотель назариясига кўра, совуқ ва тошсимон қаттиқ шаклга эга бўлган муз ўз моҳиятига кўра тупроқ элементига яқинроқ бўлиши ва сув тубига чўкиши керак эди. Лекин Беруний амалиётда музнинг сув юзида сузиб юришини кўриб, бу ҳодисанинг физик сабабини сўрайди. Ибн Сино ўз жавобида сув музлаган пайтда унинг таркибида ҳаво зарралари қотиб қолишини ва айнан шу суюқлик ичидаги ҳаво пуфакчалари музни сув тубига чўкишига йўл қўймаслигини таъкидлайди. Ю.Завадовский томонидан ўрганилган ушбу оммавий мунозара ўша давр учун моддаларнинг физик ҳолати ва термодинамика бошланғич тушунчалари бўйича муҳим қадам эди.
Космология ва фазовий геометрия соҳасида ҳам Беруний Аристотель даъволарини жиддий синовдан ўтказади. Аристотель фазода осмон сфераси оғирликка ҳам, енгилликка ҳам эга эмас, чунки у марказга ёки марказдан атрофга ҳаракат қилмайди деб ҳисоблар эди. Беруний эса хаёлий тафаккур нуқтаи назаридан осмон жисми энг оғир жисмлардан бири бўлиши мумкинлигини, унинг марказга тушмаслиги унинг вазнсизлигини англатмаслигини илгари суради. Шунингдек, Беруний фазо шакли борасида ҳам тўхталиб, осмон сфераси мукаммал шарсимон бўлиши шартлиги, у тухумсимон ёки ясмиқсимон шаклда ҳам бўлиши мумкинлигини тахмин қилади. Ибн Сино эса геометрия ва физика далилларини келтириб, агар сфера шарсимон бўлмаса, унинг ҳаракати пайтида бўшлиқ ҳосил бўлиши заруриятини исботлашга уринади.
Аристотелнинг фазода оламнинг ўнг ва чап томонлари ҳақидаги қарашлари ҳам Берунийнинг кескин танқидига учрайди. Аристотель жисмнинг ўнг томони ҳаракат бошланадиган жой деб таъриф бериб, кейинчалик Осмон ҳаракати шарқдан бошланади, демак Шарқ – бу ўнг томон деган хулоса чиқарган эди. Беруний бундай хулоса чиқариш логикада “мантиқий айлана” хатолигига олиб келишини кўрсатиб ўтади. Ибн Сино ўз жавобида Аристотель осмон сферасини тирик жисм сифатида тасаввур қилганини айтиб, антик муаллиф мантиғини ҳимоя қилишга ҳаракат қилади.
Ушбу ёзишмалар матни Ўзбекистон Фанлар академияси Шарқшунослик институтининг 2385-рақамли қўлёзмалар фондида сақланиб қолган. Мазкур манбанинг бизгача етиб келишида хатларни кўчириб ёзган фақиҳ Маъсумийнинг хизмати борлиги хат охиридаги қайдларда эслатиб ўтилади. Ю.Завадовский ва А.Шарипов тадқиқотлари шуни кўрсатадики, ХI аср бошидаги бу илмий баҳс нафақат икки мутафаккирнинг шахсий мулоқоти, балки Туронда табиатшунослик фанлари ва кузатув тажрибаларига асосланган янги илмий услуб шаклланганининг тарихий исботидир.
Беруний ва Ибн Сино ўртасидаги ёзишмалар Х-ХI асрларда Хоразм ва Бухорода шаклланган илмий тафаккур даражаси антик давр фалсафасини шунчаки ўзлаштириш билан чекланмай, уни аниқ тажриба ва мантиқий таҳлил воситасида танқидий қайта кўриб чиқиш босқичига кўтарилганини англатади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати