Даъво: Ҳижрат ва жанг йўлини танлаганлар ҳақ йўлда.

Раддия: Саҳобаларнинг жанглари: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам раҳбарлигида давлат ва жамоат ҳукми билан, аниқ шаръий қоидалар асосида бўлган.

Бугунги кунда айрим гуруҳларнинг ўзбошимчалик билан қурол олиши, давлат, жамият ва уламоларга қарши чиқиши саҳобалар амалига умуман ўхшамайди.

2. Ҳижрат – мутлақ ва доимий фарздек кўрсатилиши нотўғри.

Ҳанафий–Мотуридий ақидасига кўра, ҳижрат шароитга боғлиқ ҳукм; агар инсон ўз юртида: динини сақлаб яшай олса, фарз-воҷибларни адо этса, фитна ва куфрга мажбурланмаса, унда ҳижрат фарз эмас.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам очиқ айтганлар: “Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ” (яъни Макка ҳижрати каби умумий ҳижрат тугади).

Демак, ҳижратни ҳар замон ва ҳар жойда барчага мажбурий қилиб кўрсатиш – фиқҳга зид.

3. “Жанг ва хавф – ҳақ йўл белгиси” деган тасаввур ботил.

Исломда ҳақ йўлнинг мезони – Қуръон, суннат ва жамоат. Жанг, уруш, қон тўкиш ва хавф эса, фазилат эмас.

Абу Мансур Мотуридий таълимотига кўра, Аллоҳ бандалари учун омонлик, адолат ва ҳаётни асрашни истайди.

Жанг: фақат заруратда, қонунли ҳокимият остида, фитнани тўхтатиш учун бўлади.

Зўравонликни “жиҳод руҳи” деб кўрсатиш – жиҳод тушунчасини бузишдир.

4. “Мужоҳидлар” образини қаҳрамонлаштириш – хавфли ғоя

Аҳли сунна манҳажида: қаҳрамон – шариатга итоат қилган,жамиятга зарар келтирмаган, қон тўкишдан эҳтиёт қилган киши.

Ўзбошимчалик билан қурол кўтарган, фитна чиқарган, мусулмон юртларини вайрон қилган шахслар мужоҳид деб эмас, балки фитначи деб баҳоланади.

Xулоса, Ҳанафий мазҳаби ва Мотуридий ақидасига кўра:

1.    Саҳобалар ҳаётини замонавий қуролли гуруҳлар билан қиёслаш – ботил.

2.    Ҳижрат ҳар кимга, ҳар жойда фарз, деган даъво нотўғри.

3.    Зўравонликни жиҳод деб оқлаш – Исломга хиёнат.

4.    Бундай маърузалар илмга эмас, радикаллашув ва фитнага хизмат қилади.

Ўткирбек Собиров

Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи,

Тошкент ислом институти ўқитувчиси