10 Август, 2026, 27 Сафар, 1448
10 Август, 2026, 27 Сафар, 1448
Япон олимлари муттасил тарзда телевизор томоша қилиш инсон веналарининг бекилиб (тўсилиб) қолишига сабаб бўлишини маълум қилдилар.
Унга кўра, бир кун давомида 2,5 – 4 соат телевизор томоша қилиш инсон веналарининг бекилиб қолишини 70%га ошишига олиб келиши аниқланди.
Бу – телевизорнинг инсон саломатлиги учун бўлган зарарлари. Аммо, сўнги пайтларда телеканаллар сони ошгани сайин унинг ижтимоий зарарлари ва руҳиятга салбий таъсири ҳам кучайиб бормоқда.
Бугун телевизор оддийгина томоша қутиси эмас, у турли ғоялар ва мафкуралар тарғиботчиси, маҳсулотлар рекламачисидир. Нормал ҳолатда фикрлайдиган инсон оила даврасида унга минг ҳадик билан қарайди.
Ишдан сўнг бирор яхши дастур ёки фильм кўриш илинжи билан каналларни кўздан кечира бошлайсиз. Намойишларнинг аксарияти севги-муҳаббат (йигит ва қизнинг бир-бирига шаҳват ила эҳтиросли қарашлари), бемаъни томошалар (очиқ-сочиқ кийинган актёр ва актрисаларнинг ноўрин ҳаракатлари) ва бачкана шоулардан иборат... Наҳотки, телеканалларимиз шундан бошқа ишларга ярамаса?.. Айниқса, хусусий телеканалларда намойиш этилаётган кўрсатувлардан маъно қидириб чарчайсан киши. Энг аянчлиси, айни дамларда хусусий каналлар орқали эфирга узатилаётган хорижий дастурлардан тўғридан-тўғри кўчирилган ғарб менталитети билан суғорилган турли хил шоулар орқали халқимизга нима бермоқчи бўляпти бу “хумпарлар”?
Телевидение жуда катта куч. Таъсир кўрсатиш нуқтаи назаридан унинг имкониятлари сиёсат ва илмдан анча юқори. Шунинг учун ҳам телеканаллардаги намойишлар омма орасида тез “шуҳрат” қозонади ва анчагача муҳокамаларга сабаб бўлади. Кўпчиликнинг эътибор марказида туради. Бу ҳолат ўз-ўзидан инсонлар дунёқарашига, фикрлаши ва ўй-хаёлларига таъсир кўрсатмай қолмайди. Мисол тариқасида, “Алдама мени”, “Хафа бўлиш йўқ” ёки “Ёшимни топ” ва бошқа турли номдаги инсоннинг ақли ва вақтини ўғирловчи, асабини таранглаштирувчи кўрсатувларни олайлик. Бу бемазаларни кўрмаган томошабин қолмади. Бадиий кенгаш (бор бўлса агар) бу дастурларга қайси нуқтаи назар билан рухсат берган экан?..
Биригина “Алдама мени” кўрсатувини олайлик. Таниқли санъаткорни таклиф этиб, унга ўта шахсий бўлган ҳолат ёки воқеъалар ҳақида савол бериш (нега эрингиздан ажрашгансиз, нечта хушторингиз бор, ўша кеча ким билан нима бўлди, фалончи айбингизни биласизми ва бошқа шунга ўхшаш беҳаё саволлар), агар жавоб бера олмаса маълум бир шарт (сичқон, қурбақа, суварак, калтакесак каби жониворларни ушлаш, оғизда тишлаб олиш...)ни бажаришга мажбурлаш, соғлом одам қиладиган иш эмас. Яна бир жиҳат, кўрсатувнинг моҳиятига эътибор қаратсангиз, асосан меҳмонларнинг айбу нуқсонларини очиш, омма олдида шарманда қилиш, агар бунга кўнмаса инсон жирканадиган ишларни қилишга мажбурлашдан иборат эканлигини англайсиз.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам “Банда дунёда бир банданинг айбини яширса, Аллоҳ қиёматда унинг айбини яширади”(Имом Муслим ривояти)
Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким биродарининг айбини тўсса, Аллоҳ таоло қиёмат куни унинг айбини тўсади. Ким биродарини айбини очса, Аллоҳ таоло унинг айбини очади, ҳатто уйини ичида бўлса ҳам шарманда қилади”. (Ибн Можа ривояти)
Уламолар айтади: Банда хатодан холи эмас. Билиб ё билмасдан бир айб иш қилса, уни ўзи ёки ўзгалар ошкор қилиши жоиз эмас. Зеро, Аллоҳ очмаган пардани очмаган маъқул. Киши биродаридан бир айб ё хатони кўрса, уни ислоҳ қилишга, тўғрилашга ҳаракат қилмоғи лозим. Бу иш қўлидан келмаса, у айбни яшириши яхшидир.
Юқоридаги ҳадислардан келиб чиқсак “Алдама мени” кўрсатувининг муаллифлари бир инсоннинг айбини бутун дунёга ошкор қилиб, шу орқали обрў орттиришни ният қилгандек. Камига, Динимиз (нафақат Динимиз, балки ақли расо ҳар бир инсон) томонидан қаттиқ қораланган исрофгарчиликни кўрсатиб, нодонликнинг энг юқори чўққисини тарғиб этган ҳолда, одамлар онгини заҳарламоқда. Исрофгарчилик орасида энг каттаси бу – вақтни исроф қилиш, беҳуда, Дини ва дунёси учун фойдаси бўлмаган ишлар билан машғул бўлишдир.
Аллоҳ таоло Ўз Каломи Қуръони каримда шундай марҳамат қилади:
“Батаҳқиқ, мўминлар нажот топдилар… Улар беҳуда нарсалардан юз ўгиргувчилардир” (Мўминун сураси, 1-3).
Албатта, вақтни, умрни, Аллоҳ таоло инъом этган неъматларни қадрловчи мўминлар нажот топади. Аллоҳнинг нажоти эса икки дунё саодатидир. Исрофдан тийилганлар дунё ва охиратда азиз бўлади!
Хулоса. Ҳурматли “ижодкор”лар, эфир вақтини тўлдириш, томошабинларни кўпроқ жалб этиш, рейтингда юқори поғоналарда туриш учун курашаётган телеканал “шоумен”лари ва раҳбарлари: бугун халқимиз орасида ахлоқсизлик, беҳаёлик, ориятсизлик, беномуслик, истеъмолчилик кайфияти, дангасалик ва бепарволик хавфли эпидемия каби тарқалмоқда. Мазкур ҳолатнинг ривожланишида “сиз”ларнинг ҳам ҳиссаларингиз каттагина фоизни ташкил этади.
Хитоб: халқни маънавий инқироз томон бошламанг. Ўзингизни ҳам, томошабинларни ҳам пуч ғояли, беҳаёлик ва ахлоқсизликка асосланган намойишларингиз билан алдаманг! Ҳаёсизлик, ахлоқсизлик, оламонча маданиятни тарғиб этманг!
Зеро, бунинг бадали барчамиз учун жуда оғир бўлади. Бунга тарих гувоҳ.
Сўзимиз сўнгида, Аллоҳ таоло Ўз Каломида, уятсиз, беҳаё ва фаҳш ишларни қоралаб, бундай жиноятларни тарғиб этувчи ҳамда бундан манфаат кўрувчиларни қаттиқ огоҳлантирган ушбу оятни келтириб ўтмоқчимиз:
“Албатта, иймон келтирганлар ичида фаҳш тарқалишини яхши кўрадиганларга бу дунёю охиратда аламли азоб бордир. Аллоҳ биладир, сизлар билмассизлар” (Нур сураси, 19-оят).
ЎМИ матбуот хизмати
Бугуннинг гапи
“Уч хонали хонадонимни таъмирлатиш учун икки ой муддатга келишиб уста туширгандим, олти ойда зўрға чала-чулпа қилиб ишини тугатди...”
“Усталар нега бунақа-а? Уйини таъмирлатиб, усталардан розиман, деган одамни учратмадим...”
“Кўпчилиги одамга фириб беради: ишни вақтида бажармайди, таъмир ишлари тугагач, бошида келишилган нархдан икки баробар кўп маблағ сўрайди...”
Юқоридаги гаплар – уйини, хонадонини таъмирлатиб, усталардан куйган кишиларнинг дод-фарёдлари.
Бугунги кунда жамиятда айрим усталарнинг ўз ишини виждонан бажармаслиги, сифатсиз материаллар ишлатиши, вақтни чўзиши ёки турли найранглар билан буюртмачини алдаши, афсуски, кўпчиликни ташвишга солиш баробарида шу касб эгаларига нисбатан ишончнинг сусайишига ёки бутунлай йўқолишига олиб келяпти.
Яхши ниятда уйини, хонадонини таъмирлатмоқчи бўлган киши уста ишлатган танишларидан сўраб-суриштириши тайин. Яқинда мен ҳам хонадонимни таъмирлатмоқчи бўлиб уста изладим. Таниш-билишлардан, дўстларимдан сўрасам, ярмидан кўпи усталардан нолиди. Бу ҳолат нафақат молиявий зарар, айни пайтда инсонлар ўртасидаги ишончнинг йўқолишига ҳам сабаб бўлмяптими?!
Ислом таълимотида ҳалол меҳнат, омонатдорлик ва ростгўйлик юксак фазилат экани таъкидланади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Дарҳақиқат, Аллоҳ омонатни ўз эгаларига топширишингиз ва одамлар ўртасида ҳукм қилганингизда адолат билан ҳукм қилишингизга буюрар. Албатта, Аллоҳ сизларга яхшигина насиҳат қилур. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчи Зотдир” (Нисо сураси, 58-оят).
Усталик – яхши касб. Уста омонатдор бўлса, одамларнинг ҳожатини раво қилади, кўпга фойдаси тегади. Буюртмачи ўз молини, маблағини устага ишониб топширади. Уста шу ишончни оқлаши, ишни пухта ва виждонан бажариши шарт.
Уй – инсоннинг бошпанаси. Унинг ҳар бир ғишти эзгу ният билан қўйилади, ҳар бир девори умид билан кўтарилади. Аммо, афсуски, баъзан айрим усталар иморат қуриш ёки таъмирлашда найранг қиладилар. Уста ташқи томондан деворни силлиқ сувайди, аммо ичидаги ёриқларни беркитади. Бўёқнинг ялтироғи кўзни қувнатади, лекин ортидаги нуқсон вақт ўтиши билан кўзга ташланади.
Янги таъмирланган хонадондан ҳали бўёқ ҳиди кетмай туриб шифтда ёриқлар пайдо бўлади, эшиклар қийшайиб қолади, пол эса ғичирлаб иморат эгасининг асабини бузади. Буюртмачи устага берган маблағига ичи ачийди.
Баъзи усталар сифатли қурилиш материали олиш учун берилган пулга арзон маҳсулот сотиб олади. Қолган маблағни эса “меҳнат ҳақим” деб ўмаради. Цементга қумни ортиқча қўшади, темир ёки арматурани ингичкароғига алмаштиради, мис симлар ўрнига альюминини тортади.
Яна шундай усталар ҳам борки, бир ҳафтада тугатишга келишилган ишни бир ойгача чўзади. Баҳона ҳам тайёр: “Материал келмади”, “Ёрдамчим бетоб бўлиб қолди”, “Эртага тугатиб берамиз” ва ҳоказо.
Энг ёмони, устанинг қўлидан чиққан уй бир йил ўтар-ўтмас яна таъмирга муҳтож бўлиб қолади. Бу ҳунар эмас, ҳийладир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бизни алдаса, биздан эмас”, деганлар (Имом Муслим ривояти). Бу ҳадис ҳар қандай соҳадаги фирибгарликни қамраб олади. Агар уста арзон ёки сифатсиз материални қимматбаҳо деб кўрсатса, ишни атайлаб чала бажарса ёки кейин яна таъмирга муҳтож бўладиган қилиб ишласа, бу алдамчиликдан, фирибгарликдан бошқа нарса эмас. Афсуски, бугун кўпчилик усталар ҳийла ва найрангни касб қилиб олганлар. Бунинг оқибатида на ўзлари барака топадилар, на буюртмачи уларга берган маблағига рози бўлади.
Ҳақиқий уста, ўз ишини виждонан қиладиган киши бошқача бўлади. У ҳар бир ишини бекаму кўст бажаради. Чунки у одамлардан яширган нуқсонни, албатта, Аллоҳ таоло кўриб, билиб туришини яхши англайди. Ундай усталар ўзларига Аллоҳ таолонинг: “Албатта, Аллоҳ чиройли (иш) қилувчиларни яхши кўради” (Бақара сураси, 195) оятини ҳамда Набий алайҳиссаломнинг: “Аллоҳ таоло ўз ишини чиройли, пухта қиладиган кишини яхши кўради” (Имом Табароний ривояти), деган муборак ҳадисларини ўзларига шиор қилиб олган бўладилар. Лекин, афсуски, ҳозир бундай усталарни топиш амримаҳол. Борлари ҳам “қўлма-қўл”.
Омонатдор усталар қурган уйлар, йиллар ўтса ҳам, яхшилик билан эсланади. Уларнинг ҳақларига хайрли дуолар қилинади. Биргина мисол, бизнинг Сангижумон қишлоғимиздаги кўп уйларни пачирлик уста Турдимурод бобо (Аллоҳ маконини жаннат қилсин!) қурган. Ўша пайтларда (1960–1990 йиллар) вассажуфт қилинган шифтларга устанинг иморатни қуриб битирган санасини битиш анъана бўлган. Ҳар сафар қишлоққа бориб уйга кирсам, уста бобонинг “имзоси”га кўзиб тушади ва Қуръони карим оятларидан тиловат қилиб, у кишининг руҳларига бағишлайман.
Бугун баъзи усталарнинг ишни келишилган муддатда тугатмаслиги; сифатсиз қурилиш материалларидан фойдаланиши; нархни асоссиз ошириши; камчиликларни яшириши; бир неча ой ўтиб яна таъмир қилишга мажбур бўладиган даражада иш тутиши катта гуноҳдир. Бундай хатти-ҳаракатлар оқибатида буюртмачи моддий зарар кўради, асабийлашади, вақт йўқотади ва энг ачинарлиси, одамлар ўртасидаги ишонч сусаяди.
Ҳалол ризқнинг баракаси унинг кўплигида эмас, балки поклигидадир. Алдамчилик билан, ҳийла-найранг ишлатиб топилган маблағ фойда бўлиб кўринса-да, унда барака бўлмайди. Шунинг учун ҳар бир уста ўз қўли билан топаётган ризқининг ҳалоллиги ҳақида ўйлаши, ҳар бир мих, ҳар бир ғишт, ҳар бир сим ёки ҳар бир таъмир учун қиёмат куни ҳисоб берилишини унутмаслиги керак.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ:
Ўттиз фоиз ҳақиқий усталар бор. Улар ўз касби билан фахрланади. Гуруҳлари бор, шогирдлари, устозлари бор. Ҳаммасини қойиллатиб, асбоб-анжомларини чиройли қилиб қўйишган. Шартнопмани тузади, вақтида ишга келади, белгиланган муддатда қурилишни ёки таъмир ишларини тугатади, иш ҳақини олиб кетади. Буюртмачи ҳам рози, уста ҳам рози. Бундай кишиларнинг ишида унум, барака бўлади. Топган пуллари баракали бўлади.
Ҳақиқий уста фақат қурилиш ёки таъмирлашни эмас, балки одамларнинг ишончини ҳам қозонади. Виждон билан қилинган ҳар бир иш ибодатга айланади. Алдамчилик ва найранг билан бажарилган иш эса вақтинчалик фойда келтирса ҳам, дунёда обрўни тўкади, ризқ қийилишига сабаб бўлади, охиратда эса жавобгарликни келтиради.
Толибжон НИЗОМ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 