24 Июн, 2026, 9 Муҳаррам, 1448
24 Июн, 2026, 9 Муҳаррам, 1448
Танловга!
Аллоҳ таолога ҳамд, пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ва у зотнинг аҳли байтлари ва саҳобаларига саловоту саломлар бўлсин!
Рамазон… Бу сўзни эшитганда қалбларга қувонч, кўнгилларга хушнудлик киради. Мўмин кишиларнинг қалбларини сакинат ўраб олади. Беихтиёр унинг хотирига хурсандчилик, шодлик дамлари келади. Ўтган раамазон ойининг шукуҳини эслайди. Ҳам жисмий ҳам ботиний кирликлардан тозаланишини ўйлаб хурсанд бўлади. Қандай қилиб ҳам бундай бўлмасин? Ахир бу ойда шайтонлар кишанланиб, Аллоҳ субҳанаҳу ва таолонинг биз гуноҳкор бандаларга раҳмат эшиклари очилиб, Аллоҳ таоло “Қани тавба қилувчи борми? Унинг тавбасини қабул қиламан. Қани дуо қилувчи борми? Унинг дуосини ижобат қиламан” деб бизларга Ўзининг раҳматини ва мағфиратини айнан мана шу ойда ёғдирадиган бўлса. Биздан фақат гуноҳлардан ҳақиқий тавба қилиб, Аллоҳ таолога ҳамдлар айтиб, Аллоҳ таолонинг буйруқларига холис амал қилиб, қайтариқларидан қайтиб, ўзимизни ислоҳ қилиб, ҳабибимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг манҳажларини маҳкам ушлаб, дунё ва охират саодатларини қўлга киритишимизгина қолмайдими? Рамазон ойи келди. Чин тавба қилиш вақти келмадимикан?
Аслида тавба эшиклари ҳар доим очиқ. Модомики, жонимиз ҳалқумимизга тиқилмас экан ва қуёш мағрибдан чиқмас экан бизларнинг чин дилдан қилган тавбаларимиз қабул қилинади ин ша Аллоҳ. Лекин ҳозир Рамазон ойида турибмиз, бу ой тавба учун айни фурсат эмасми? Шубҳасиз бу ойда бошқа ойларга қараганда чин тавба қилишимиз осон бўлади. Чунки, биз бу ойда бошқа ойларга қараганда Роббимизнинг раҳматини кўпроқ ҳис қиламиз. Лекин бу гапдан тавба учун Рамазон ойини кутиш керак экан деган гап келиб чиқмайди. Жон Аллоҳ таолонинг омонати. Уни қачон хоҳласа ўша пайт олади. Шундай экан, бизга ҳозир Рамазон ойида турибмиз, бу ойни ғанимат билиб, тавба-тазарруга шошилишимиз лозим бўлади. Бекорга ҳабибимиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам “Рамазонга етиб, мағфират қилинмаган кишининг бурни ерга ишқалсин, хор бўлсин!” демаганлар. Чунки Рамазонни ғанимат билмаган киши тавба қилмаган, мағфират сўрамаган бўладида. Биродарларим! Бундай бадбахт кишилардан бўлиб қолмайлик. Бу ойда гуноҳлардан тавба қилиб, бу ойдан чиққанимиздан кейин ҳам бу гуноҳларга қайтмайлик. Зероки, Рамазонда тавба қилмасак, қачон тавба қиламиз? Рамазонда Аллоҳга қайтмасак қачон Аллоҳга қайтамиз?
Шу ўринда бир савол туғилади. Чин тавба қандай бўлади? Бу саволга Аллоҳ таолонинг Китоби Қуръони каримдан жавоб қидириб кўрайлик. Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади “Ва улар фоҳиша иш ёки ўзларига зулм қилган чоғларида Аллоҳни эслаб, гуноҳларини мағфират қилишини сўрайдилар, гуноҳларини Аллоҳдан ўзга ким ҳам мағфират қилади? Ва улар, билиб туриб, қилган гуноҳларида бардавом бўлмаслар”.
Демак, оятдан келиб чиқадики, гуноҳда бардавом бўлинмаса, гуноҳни эътироф қилинса ва истиғфор айтиладиган бўлса, Аллоҳ таоло гуноҳларни кечирар экан. Чин тавба қандай бўлиши борасида уламоларимиз ҳам кўп гапларни айтганлар. Шулардан баъзиларини келтирамиз.
Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу шундай дейдилар “Ҳақиқий тавба, худди соғилган сут елинга қайтмаганидек, тавбадан кейин гуноҳларга қайтмасликдир”.
Саид ибн Жубайр роҳимаҳуллоҳ айтадилар “Учта шарт бўлмаса тавба қабул бўлмайди:
Ҳасан Басрий роҳимаҳуллоҳ шундай дейдилар “Ҳақиқий тавба ўзи аввал яхши кўрган гуноҳидан нафратланиш. Гуноҳини эслаганда истиғфор айтишдир”.
Али ибн Ҳусайн роҳимаҳуллоҳ шундай дейдилар “Тавба амал билан ва гуноҳлардан қайтиш билан бўлади. Тавба шунчаки сўз билан бўлмайди”.
Шайх Шаъровий роҳимаҳуллоҳ ўзларининг “Тавба” китобларида қуйидаги лафзларни келтирадилар “Тавба қилган киши уч нарсани доим ёдда тутиши лозим бўлади:
Имом Нававий роҳимаҳуллоҳ айтадилар “Ҳар битта гуноҳга тавба қилиш вожибдир. Агар гуноҳ банда ва Аллоҳ таоло ўртасида бўлиб, бу гуноҳга бошқа бир банданинг ҳаққи аралашмаган бўлса, тавбанинг учта шарти бор:
Имом Нававий роҳимаҳуллоҳнинг гапларидан келиб чиқадики, агар гуноҳга бошқа бир банданинг ҳаққи аралашган бўлса, тавба токи у бандани рози қилмагунча қабул бўлмайди. Шунинг учун бировнинг ҳаққига эъҳтиёт бўлиш керак. Яна шуни айтиб ўтиш керакки, тавбада яна бир дақиқ сир бор. Тавба фақат гуноҳ сабабидан қилинмайди. Қанчадан-қанча солиҳ инсонлар, Аллоҳ таолонинг авлиёлари бор, улар ҳар дамларида тавба билан, истиғфор билан машғуллар. Ҳаттоки, Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам ҳар куни юз марта истиғфор айтганлари ҳадисларда ривоят қилинади. Бунинг сабаби эса, бу Аллоҳ таолога тавозуъ намунаси, ҳар доим Аллоҳ таолога муҳтож эканини эътироф этишдир. Бошқа жиҳатдан олиб қарайдиган бўлсак, инсонларнинг ҳеч қайси бири, Аллоҳ таолонинг берган мўл-кўл неъматларига шукр қилиб, адоғига етказа олмайди. Шунинг учун ҳам у тавба билан машғул бўлади.
Мана бу – гуноҳлар билан машғул бўлиб юрганидан сўнг, биз юқорида баён қилгандек чин тавба қилиб, солиҳ амалларда бардавом бўладиган кишиларнинг тавбасидир. Бу эса Аллоҳ таолонинг олдидаги улуғ даража ҳисобланади.
Азизлар! Мана чин тавба қандай бўлишни ҳам оз бўлсада билиб олдик. Рамазон ойларида турибмиз, бу ойни мана шундай тавбалар қилиш учун ғанимат билайлик. Салафи солиҳларимиз Рамазон ойи тугаса, бу ойдан ажралганлари учун йиғлар эканлар. Кўп нарсаларга улгурмай қолганларидан надомат чекар эканлар. Мана бу нарса ҳам уларнинг тавбаларига далолат қилади. Албатта бу уларнинг ўта солиҳ бўлганларидан ва қалблари тоза бўлганликларидандир. Биз ҳам ҳабибимиз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларига эргашиб, мана шундай солиҳ кишиларнинг йўлларини тутишимиз керак бўлади.
Аллоҳим бизларни солиҳ бандаларингни муваффақ қилган нарсаларга муваффақ қилгин. Бизларни тўғри йўлингга ҳидоят қилгин! Амийн.
Манбалар асосида “Кўкалдош” ўрта махсус ислом билим юртининг
4-курс талабаси Хушвақтов Абдулҳай тайёрлади.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Аллоҳ таоло ғайб нарсаларни билишига яна бир ақлий далил келтирган. Келажакда бўладиган ишлар ҳақида билишини ҳаммага ошкор қилган. Аллоҳ таоло марҳамат қилади:
﴿الم غُلِبَتِ الرُّومُ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ فِي بِضْعِ سِنِينَ لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْ بَعْدُ وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ﴾
“Алиф. Лаам. Мийм. Рум мағлуб бўлди. Ернинг энг қуйи қисмида. Ва улар мағлубиятларидан кейин тезда ғолиб бўлажаклар. Саноқли йилларда. Ундан олдин ҳам, кейин ҳам барча иш Аллоҳдандир. Ўша кунда мўминлар шодланурлар” (Рум сураси, 1-4 – оятлар).
Ушбу тарихий фактларни ҳатто динсизлар ҳам инкор эта олмайдилар. Ўша пайтда ер юзидаги энг қудратли икки давлат – Форс ва Рум ўртасида уруш бўлиб ўтган. Уруш эса Румнинг мағлубияти билан тугаган. Бундан Макка мушриклари хурсанд бўлишган. Чунки форслар оловга сиғинувчи халқ бўлган.
Румликлар эса насроний, яъни аҳли китоб эдилар. Бу мағлубиятдан мусулмонлар маҳзун бўлганлар. Айни ўш пайтда ушбу ояти карима нозил бўлиб, Румнинг бир неча йил (ўн йил ўтмасдан) ғолиб бўлишлари ҳақидаги илоҳий хушхабар келган.
Мусулмонлар ва мушриклар гаров боғлашган. Гаров муддатини эса етти йил қилиб белгилашган. Етти йил ўтгач кутилган ҳодиса юз бермаган. Мусулмонлар маҳзун бўлиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларга келишганда у зот соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Саноқли йил деганда неча йилни тушунасизлар?” деб сўраганлар. Улар: “Узоғи ўн йилни” деб жавоб берганлар. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳазрат Абу Бакр розияллоҳу анҳуга: “Гаров муддатини яна икки йилга узайтиринглар”, деб топшириқ берганлар. Икки йил ўтмасдан Рум давлати форслар устидан ғалаба қозонган. Шундан кейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобаларни гаров боғлашдан қайтарганлар.
Энди ўйлаб кўрайлик. Бундай хабарни инсониятга ким билдириши мумкин? Ахир румликлар биринчи жангда мағлуб бўлган эдилар. Ҳеч ким Румнинг энди ғалаба қилиши у ёқда турсин, ўзини ўнглаб олишини ҳам хаёлига келтирмаган. Шунча йилдан кейин юз берадиган урушнинг натижасини ким бунчалик аниқ айтиб бера олади. Ҳатто уруш бошланган тақдирда ҳам ҳеч ким бу уруш нима билан тугашини аниқ ишонч билан айта олмайди. Ғалаба қилишга ҳар икки томонда ҳам ишончи комил бўлгани учун урушишга қарор қилинади. Кўзи етмаган урушга ҳеч қайси давлат таваккал қилиб киришмайди. Мағлубиятини олдиндан билган тараф урушга кирмайди. Демак, натижани аниқ қилиб айтиш ҳеч кимнинг қўлидан келмайди.
Бу мисолда ҳам Аллоҳ таоло барча нарсани билишини бизга кўрсатмоқда. Бизга иккита катта давлат ўртасидаги урушнинг натижасини айтмоқда. Ким ғолиб, ким мағлуб бўлишини аниқ қилиб айтмоқда. Бу уруш ростан ҳам содир бўлди ва Аллоҳ айтганидек ўн йиллар ичида Рум давлати форсларнинг устидан ғалабага эришди.
Агар акси бўлиб бу оят Қуръони каримда бир оятлигича қолаверганида нима бўлар эди? Аллоҳга иймон келтирмайдиганлар мусулмонларнинг устидан кулган бўлардилар. Лекин ростлиги исботланганда оғизларига мум тишлайдилар. Аллоҳ таоло Ўзининг бутун дунёга ҳақиқий ҳукмрон эканини исботлаб қўйди. Ҳар бир нарсани олдиндан аниқ билишини кўрсатди. Барча нарса Унинг измида эканини аён қилди. Шу ерга келганда Аллоҳнинг қуйидаги оятини янада теранроқ англаймиз:
﴿إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ﴾
“Бир нарсани ирода қилганида Унинг иши “Бўл” демоқликдир. Бас у бўлади” (Ёсин сураси, 82-оят).
Бу гапларни бутун борлиқнинг ягона яратувчиси бўлган Аллоҳ айтмоқда. Ақлимиз бу нарсага қаноат қилар экан, юқорида айтиб ўтганимиз яна бир оятни эслаб оламиз: “Аллоҳнинг амри келиб бўлди. Унга шошилманглар”.
Шайх Муҳаммад Мутавалли Шаъровий раҳимаҳуллоҳнинг
"Аллоҳнинг борлигига ақлий далиллар" китобидан
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 