13 Июл, 2026, 28 Муҳаррам, 1448
13 Июл, 2026, 28 Муҳаррам, 1448
Рабиъул аввал муборак ойлардан биридир.. Бу ойда пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.) таваллуд топганлар. Шунинг учун У зотга умматлик даъвосини қилган ҳар бир мўъмин-мусулмон Расулуллоҳ с.а.внинг сийратларини яна бир бор яхшилаб ўрганмоғи, оила аъзоларига ўргатмоғи ва муҳаббати чексиз эканлигини сўзда, амалда кўрсатмоғи лозим.
Росулуллоҳ с.а.в.да барча яхши сифат ва гўзал ахлоқлар жамланган эди. Шунинг учун у Зот с.а.в. инсонлар учун намуна бўлишга энг ҳақли эдилар. Аллоҳ таоло пайғамбаримиз с.а.в.ни барча мусулмонларга намуна қилиб юборган. Бу ҳақида Аллоҳ таоло ўзининг каломи Қуръони каримнинг “Аҳзоб” сураси 21-оятида бундай эълон қилган: “(Эй, иймон келтирганлар) сизлар учун Аллоҳ ва охират кунидан умидвор бўлган ҳамда Аллоҳни кўп ёд қилган кишилар учун Аллоҳнинг пайғамбарида гўзал намуна бордир”.
Ҳар бир мусулмон бажараётган ишида пайғамбари с.а.в.дан ибрат олиши лозим. Ибрат олиш эса у зотнинг хулқларига, сўзларига итоат қилишдир. Бу ҳақида Пайғамбар с.а.в: “Кимда ким пайғамбарга итоат этса, демак у Аллоҳга итоат этибди”. Итоат қилишда у зотни кўриш ёки ҳамсуҳбат бўлиш шарт эмас.
Мўмин банданинг Аллоҳга бўлган муҳаббатининг исботи унинг Пайғамбар с.а.в.га эргашиши билан ўлчанади. Пайғамбар с.а.в.га эргашиш мўмин бандага битмас туганмас бахту саодат олиб келади. Оятда: “…шунда Аллоҳ сизга муҳаббат қилади ва сизнинг гуноҳларингизни мағфират қилади”, мўмин банда учун Аллоҳнинг муҳаббатидан ҳам яхшироқ бахт-саодат борми? Бунинг устига унинг гуноҳларини ҳам мағфират қилиб турса!
Ҳазрати Анас р.а.дан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар с.а.в. шундай марҳамат қилдилар: “Сизлардан бирортангиз, ҳаттоки мен у киши учун ўз отасидан, боласидан ва барча инсонлардан кўра севимлироқ бўлмагунимча, ҳақиқий мўмин бўла олмайди”, дедилар.
Ҳадисда ота ва фарзанд хоссатан зикр этилиши нафсга азизроқ ва нафс истакларидан кўра Пайғамбар с.а.в.ни кўпроқ севишлик талабини таъкидловчи нарса бўлиб келди. Бунда кишида солиҳ амалларга, солиҳ зотларга нисбатан муҳаббат пайдо бўлса, билсинки, бу Аллоҳнинг у бандага берган неъмати. Чунки бу инсон ўзи касб қилиб етишиши қийин иш эдида.
Умуман олганда киши ўзга бир кимсага муҳаббат қўйиши учун маҳбубига нисбатан унга 4 нарса сабаб бўлади.
1. Насабининг олийлиги.
2. Ҳасаб яъни хулқи атвори.
3. Жамолининг гўзаллиги.
4. Камолотга етганлиги.
Биз эътибор берадиган нарса шуки, Аллоҳ таоло мазкур 4 сифатни барчасини Пайғамбар с.а.в.да жамлаб қўйган.
1. Насабларини олий қилиб, ўша замондаги Макканинг энг мансабдорларидан бўлган Бани Ҳошим қабиласидан чиқарган.
2. Хулқларини олий қилиб, ҳатто Ўзи Қуръони каримда: “(Эй, Муҳаммад с.а.в.) Сиз буюк хулқ узрадирсиз”, деб таъриф берган.
3. Жамолларини ҳам ҳуснларини ҳам чиройли қилган. Аслида ҳусн билан жамолнинг ўртасида фарқ бор. Ҳусн шундай нарсаки, инсон бир қарашда ақлини олиб ўзига ром қилишликдир. Кейинчалик кўп қарайвериш билан кўникиб охири билинмай қолади. Масалан Юсуф а.с.нинг ҳуснлари. Жамол эса, киши аввал кўришда ҳайратланади, кейин унга яқин юрган сари муҳаббати ошиб, охири қараб тўймайдиган холатга етиб бораверади. Пайғамбар с.а.в.да ҳусн ҳам жамол ҳам мужассам эди. Кунларинг бирида Пайғамбар с.а.в.нинг аёллари Юсуф а.с. ҳақларида гаплашиб: “Юсуф а.с. жуда ҳам чиройли бўлганларидан ҳатто маҳлиё бўлиб аёллар тўғраётган сабзилари қолиб қўлларини ҳам кесиб юборганларини сезмай қолган эканлара” деб айтиб ҳавасманд бўлишибди. Шунда Пайғамбар с.а.в. у мажлисдан ташқарига чиқиб Аллоҳга “Эй Роббим, юзимдаги пардани мендан кўтаргин!” деб сўраганларида Аллоҳ таоло Пайғамбар с.а.в. юзларидаги 40 пардадан бирини кўтарди. У зот с.а.в. қайтиб ичкарига киришлари билан Ҳадича р.а.нинг кўзлари тушибоқ ҳушларидан кетиб йиқилдилар, чунки Пайғамбар с.а.в.нинг чиройлари ақлини олиб қўйган эди. Кейин Аллоҳ яна пардани қайтариб юзларидаги чиройни тўсиб қўйди. Жамол ҳам берилган эди. Ҳар қандай одам аввал у зотга йўлиққанда ҳайбатларидан қўрқардилар, кейин бўлса Пайғамбар с.а.в.нинг юзларига қараб тўймайдиган бўлишган.
4. Камолотлари ҳар жиҳатдан берилган эди. Илм-маърифатда, тақвода, ибодатда етук эдилар. Пайғамбар с.а.в. пурмаъно ва гўзал ҳикматлар билан хосланган эдилар. Араб лаҳжаларини яхши билар ва ҳар бир қабила аҳолисига улар лаҳжасида хитоб қилар, уларнинг тилларида сўзлар эдилар.
Пайғамбар с.а.в. бу дунёга келишлари биз умматлари учун бир намуна, андоза сифатидадирлар. Ҳазрати Оиша р.а. айтадилар: “Росулуллоҳ с.а.в.нинг хулқлари Қуръон эди”. (Имом Муслим ривояти).
Гўёки Аллоҳ таоло: “Эй Муҳаммад с.а.в. уммати, сиз ҳам мана пайғамбарингиз каби бўлсангиз нажотга эришасизлар, Қуръонга мана бундай амал қилишингиз керак. Қуръондаги хулқларни яхшисига амал қилмоқчи бўлсангиз, мана Қуръондаги одобларни амалга оширган зотни сийрати сиз учун катта дастур, амалий бажарувчиси”, деган маънода Пайғамбар с.а.в.ни Қуръоний хулқ билан юборди.
Демак, Пайғамбаримиз Муҳаммад с.а.в га уммат бўлган кишиларнинг хулқлари, одоб-ахлоқлари, юриш-туришлари, сўзлари, қўйинки барча жиҳатда У зотга эргашган бўлиш керак. Тилда Расулуллоҳга иймон келтириб, амалда тескари бўлиб туриш комил мўъминлик сифатларидан эмас.
Ўткирхон МАҲМУДОВ,
“Хожа Бухорий” ўрта махсус ислом билим юртининг
ўқув ишлари бўйича мудир ўринбосари.
ЎМИ Матбуот хизмати
Жорий йилнинг 7 июл санасида Тошкентда старт олган I Халқаро ислом цивилизацияси форуми доирасида Самарқанд шаҳрида ўтказилаётган “Имом Мотуридий мероси: мўътадиллик, бағрикенглик ва илм-маърифат пойдевори” мавзусидаги халқаро конференцияда мисрлик эксперт Муҳаммад Ҳассан Имом Мотуридийнинг ақл, танқидий тафаккур ва мўътадилликка асосланган таълимотини бугунги таҳдидларга қарши энг муҳим маърифий ечимлардан бири сифатида баҳолади. Унинг таъкидлашича, экстремизмга қарши кураш хавфсизлик чоралари билан чекланмасдан, ёшларда мустақил фикрлашни шакллантириш ва исломнинг инсонпарварлик моҳиятини замонавий медиа орқали кенг тарғиб қилиш билан бирга олиб борилиши лозим, хабар бермоқда iccu.uz.
I Халқаро ислом цивилизацияси форуми доирасида Самарқанд шаҳрида ўтказилган “Имом Мотуридий мероси: мўътадиллик, бағрикенглик ва илм-маърифат пойдевори” мавзусидаги халқаро конференцияда Миср Араб Республикаси Дорул Ифто ҳузуридаги Экстремизм ва исломофобияни ўрганиш бўйича “Салам” маркази директори Муҳаммад Ҳассан қатнашди.
Мисрлик олим ўз чиқишида Имом Мотуридий таълимоти нафақат тарихий-илмий мерос, балки бугунги кунда дунё ҳамжамияти дуч келаётган энг долзарб муаммоларга муносиб жавоб бера оладиган ҳаётий методология эканини таъкидлади.
«Имом Мотуридий — бу ақл мактабидир. Унинг илмий методологияси замонавий воқелик учун ҳам кўплаб ечимларни тақдим этади. Бугун биз кузатаётган муаммоларнинг катта қисми айнан ақл ва нақл уйғунлигига асосланган ҳақиқий илмий ёндашувнинг ҳаётимизда етарлича қарор топмагани билан боғлиқ», — деди олим.
Муҳаммад Ҳассан ўзининг экстремизм ва радикал ғояларни мониторинг қилиш соҳасидаги кўп йиллик тажрибасига таяниб, бугунги кунда дунёда кузатилаётган кўплаб таҳдидлар илм ва маърифат орқали бартараф этилиши мумкинлигини қайд этди. Унинг таъкидлашича, Имом Мотуридий асос солган ақлий-таҳлилий ёндашув айнан шу мақсадга хизмат қилади.
Шу муносабат билан у терроризмга оид халқаро статистик маълумотларни келтириб, мавжуд вазиятнинг ўта зиддиятли эканига эътибор қаратди.
«Дунёда терроризм қурбонларининг қарийб 97 фоизи мусулмонлардир. Бироқ айни пайтда терроризм ҳақида сўз кетганда биринчи навбатда мусулмонлар айбланади. Бу жиддий таҳлилни талаб қиладиган ўта мураккаб ҳолатдир», — деди у.
Мисрлик олим экстремистик ташкилотлар фаолиятини таҳлил қилиш жараёнида уларнинг деярли барчаси такфирчилик ғоясига таяниши аниқланаётганини таъкидлади.
«Биз ўрганган барча террорчи ташкилотлар ўзларидан бошқа мусулмонларни кофир деб ҳисоблайди. Улар учун ҳақиқий мусулмонлар — фақат ўзларининг кичик гуруҳи. Бу эса Имом Мотуридий белгилаб берган ақидавий тамойилларга мутлақо зид ёндашувдир», — деди Муҳаммад Ҳассан.
У Имом Мотуридийнинг «Китоб ат-тавҳид» асарида баён этилган «динни англашнинг асоси ақл ва тафаккурдир, кўр-кўрона тақлид эса инсонни ҳақиқатга етакламайди» деган ғоясига тўхталиб, мазкур тамойил бугун ҳам экстремизмга қарши курашда долзарб аҳамият касб этишини қайд этди.
Олим ёшлар тарбияси масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратиб, фарзандларда фақат итоат эмас, балки мустақил фикрлаш, мулоҳаза қилиш ва савол бериш кўникмаларини шакллантириш муҳимлигини таъкидлади.
«Итоат яхши фазилат. Бироқ у албатта ақл, мулоҳаза ва ишонтириш билан уйғун бўлиши керак. Ана шунда фарзандларимиз турли радикал оқимлар таъсирига тушиб қолмайди», — деди у.
Шунингдек, Муҳаммад Ҳассаннинг қайд этишича, Имом Мотуридийнинг бой илмий меросини академик муҳит билангина чеклаб қўймасдан, замонавий ахборот майдони орқали кенг жамоатчиликка етказиш бугунги куннинг устувор вазифаси.
«Биз Имом Мотуридий меросини китоблар саҳифасидан ижтимоий тармоқларга олиб чиқишимиз керак. Уни қисқа видеолар, подкастлар, мультимедиа лойиҳалари ва бошқа замонавий форматларда кенг аудиторияга етказиш вақти келди. Бу бугунги куннинг энг муҳим вазифаларидан биридир», — деди олим.
Шунингдек, мисрлик олим мазкур йўналишда диний уламолар, тадқиқотчилар, журналистлар, медиа мутахассислари ва креатив индустрия вакилларининг ҳамкорлигини йўлга қўйиш муҳимлигини қайд этди. Таъкидланганидек, Имом Мотуридийнинг ақл, бағрикенглик ва мўътадилликка асосланган таълимотини замонавий коммуникация воситалари орқали кенг тарғиб қилиш экстремизмга қарши маърифий иммунитетни мустаҳкамлаш, ёш авлод онгида соғлом диний тафаккурни қарор топтириш ҳамда исломнинг инсонпарварлик моҳиятини дунё жамоатчилигига тўғри етказишда муҳим аҳамият касб этади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 