02 Феврал, 2026, 14 Шаъбон, 1447
02 Феврал, 2026, 14 Шаъбон, 1447
“Бадгумон бўлманглар, бадгумонлик энг ёлғон сўздир, тирноқ остидан кир қидирманглар, бир-бирингизга ҳасад қилманглар, бир-бирингиздан аразламанглар ва нафратланманглар, ака-ука тутиниб, Аллоҳнинг (солиҳ) бандалари бўлинглар”, дедилар (Имом Бухорий ривояти).
* * *
“Йўл бўйида ўтиришдан сақланинглар. Агар ўтирсангиз, унинг ҳаққини адо этинглар”, дедилар. Саҳобалар: “Ё Расулуллоҳ, йўлнинг ҳаққи нима?”, дейишди Расулуллоҳ: “Кўзни номаҳрамларга қаратишдан тийиш, ўтувчиларга азият бермаслик, саломга алик олиш, яхшиликка буюриб, ёмонликлардан , дедилар (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).
* * *
“Икки заифнинг – аёл кишининг ва етимнинг молидан узоқ бўлишингизни васият қиламан”, дедилар (Имом ибн Можа ривояти).
* * *
“Аллоҳга тақво қилинг, беш вақт намозларингизни ўқинг, Рамазон ойи рўзасини тутинг, молларингиз закотини нафсингиз шод бўлган ҳолда беринг, бошлиқларингиз буйруғига итоат қилинг, шунда Роббингиз жаннатига кирасизлар” (Имом Ҳоким ривояти).
* * *
“Мазлумнинг дуосидан қўрқинглар. Чунки у билан Аллоҳ ўртасида тўсиқ-парда бўлмайди” (Имом Термизий ривояти).
* * *
“Ҳаромдан тақво қил, одамларнинг энг обиди бўласан. Аллоҳ сенга тақсимлаб қўйган ризқдан рози бўл, одамларнинг энг бадавлати бўласан. Қўшнингга яхшилик қил, мўмин бўласан. Ўз нафсингга яхши кўрган нарсангни одамлар учун ҳам яхши кўр, мусулмон бўласан. Кулгини кўпайтирма, чунки кўп кулги қалбни ўлдиради” (Имом Аҳмад ривояти).
* * *
“Кибрдан четланинглар, чунки банда такаббурликда бардавом бўлса, Аллоҳ таоло фаришталарига: «Бандамни гердайиб юрувчилар сирасидан қилиб ёзинглар», деб айтади” (Ибн Адий ривояти).
“Ўзингизга яхши кўрган нарсани бошқалар учун ҳам яхши кўринг” (Имом Бухорий ривояти).
* * *
“Одамлар ҳақида ёмон гумон қилишдан сақланинглар” (Имом Аҳмад, Имом Байҳақий ривояти).
* * *
“Умматим устида қўрқадиган нарсамнинг энг қўрқинчлиси қорни катталашиб, уйқуда бардавом бўлиб, дангаса бўлиб, кейин имони заифлашиб қолишидир” (Имом Дорақутний ривояти).
* * *
“Аллоҳ сенга фарз қилган нарсаларни адо этгин, инсонларнинг энг ибодатлиси бўласан. Аллоҳ ҳаром қилган нарсалардан ўзингни четда тут, инсонларнинг энг тақволиси бўласан. Аллоҳ тақсимлаб қўйган ризққа рози бўл, инсонларнинг энг бадавлати бўласан” (Ибн Адий ривояти).
* * *
“Фарзандларингизни уч хислатга чорлаб одоб беринглар: пайғамбарларингизни яхши кўриш, у зот хонадон аҳлларини яхши кўриш ва Қуръон қироат қилиш. Чунки Қуръон ҳомиллари (яъни, ёд олиб доим ўқиб юрганлар) соя йўқ кунда Аллоҳнинг сояси остида пайғамбар ва соф кишилар билан бирга бўлишади” (Имом Дайламий ривояти).
* * *
“Ижобат қилинишига ишонган ҳолда Аллоҳга дуо қилинглар. Билингки, Аллоҳ таоло қалби ғофил, бепарво кишиларнинг дуосини қабул этмайди” (Имом Термизий ривояти).
* * *
“Агар бирор иш қилишни хоҳласанг, оқибатини тадаббур қил. Агар яхши бўлса, уни бажар. Агар ёмон бўлса, ундан тўхта” (Ибн Муборак ривояти).
* * *
“Агар сизлардан бирингиз таом тановул қиладиган бўлса, ўнг қўли билан овқатлансин. Бирор ичимлик ичадиган бўлса, ўнг қўли билан ичсин. Бирор нарса оладиган бўлса, ўнг қўли билан олсин. Бирор нарса берадиган бўлса ҳам, ўнг қўли билан берсин” (Имом Ҳасан ибн Суфён ривояти).
* * *
“Агар сизлардан бирортангиз одамларга имомлик қиладиган бўлса, енгил ўқисин. Чунки уларнинг ичида кичиклар, кексалар, заифлар, касаллар ва ҳожатмандлар бордир. Агар ўзи ўқийдиган бўлса, хоҳлаганича узун қилаверсин” (Имом Термизий ривояти).
* * *
«Агар сизлардан бирингиз овқат тановул қиладиган бўлса, Аллоҳ исмини зикр қилсин. Агар Аллоҳ исмини овқат аввалида зикр қилишни унутса, “Бисмиллаҳи ъала аввалиҳи ва охириҳи”, деб айтсин» (Имом Термизий ривояти).
* * *
“Агар сизлардан бирингиз ифторлик қиладиган бўлса, хурмода очсин, чунки у баракадир. Агар хурмо топа олмаса, сувда очсин, чунки сув покловчидир” (Имом Аҳмад ривояти).
* * *
“Агар сизлардан бирингиз сафарга чиқадиган бўлса, биродарларидан дуо талаб қилсин. Чунки Аллоҳ таоло уларнинг дуолари сабабидан барака ато этувчидир” (Имом Ибн Асокир ривояти).
* * *
“Бирор киши бошқа бир кишини ўтирган ўрнидан турғизиб, ўзи ўтириб олмасин. Лекин жой беринглар ва кенгайинглар” (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).
* * *
“Сизлар қиёмат куни исмларингиз ва оталарингиз исми билан чақириласизлар, шунинг учун исмларингиз чиройли бўлсин” (Имом Аҳмад, Имом Абу Довуд ривояти).
* * *
“Ким дуосининг мустажоб бўлишини ва ғам-ташвишдан қутулишни истаса, ёрдамга муҳтожларга ёрдам берсин” (Имом Аҳмад ривояти).
* * *
“Киши дўстининг динидадир. Сизлардан бирингиз ким билан дўст бўлаётганига қарасин” (Имом Абу Довуд ривояти).
* * *
“Ундоқ деди ва бундоқ деди деб гапириб юришни, кўп савол беришни ва молни беҳудага сарф қилишни тарк қил” (Имом Табароний ривояти).
* * *
“Осонлаштиринглар, қийинлаштириб юборманглар хурсандлик хабарини беринглар, нафратлантириб қўйманглар” (Имом Бухорий ривояти).
* * *
“Қаерда бўлсанг ҳам, Аллоҳга тақво қил. Ёмон амалингга яхшисини эргаштир. Шунда яхшиси ёмонини ўчириб юборади. Одамлар билан яхши хулқ ила муомалада бўл” (Имом Табароний ривояти).
Даврон НУРМУҲАММАД
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Ўзининг расули Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам орқали аёлларнинг қадр-қимматини юксакларга кўтариб, Қуръони каримда улар учун алоҳида сура нозил қилган Aллоҳ таолога ҳамд-у санолар бўлсин.
Ўзининг ҳадиси шарифларида аёлларнинг ҳукмларини батафсил баён қилган Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга мукаммал дуруду салавотлар бўлсин.
Ҳозирги кунда замонавий фиқҳий масалалар деганда, асосан, уч хил тур назарда тутилади:
1) Илгари мавжуд бўлмаган ва ҳукмни аниқлаштиришни талаб қиладиган замонавий масалалар;
2) Ўтмишда ҳукми бўлган, лекин улар бўйича ҳукм чиқарилиш сабаби ўзгарган ҳолатлар, шартлар ва одатлар туфайли ўзгарган, қайта кўриб чиқиш ва синчковлик билан қарашни талаб қиладиган масалалар;
3) Эски ҳукмларнинг янги суратлари, масалан: “Самолётда келаётганлар учун Жиддадан эҳром”, “Рўза ва ҳажни давом эттириш учун дори ичиш” ва бошқалар. Олдинги ҳукмга тегишли бўлган, лекин ўтмишда бўлмаган, уни фатвонинг моҳиятига мос келадиган янги тарзда кўриб чиқиш керак бўлган масалалар.
Ҳозирги кунимизда ҳам аёлларга доир замонавий фиқҳий масалалар атрофлича кўп. Дунёда алоқа воситаларининг ривожланиши, глобаллашув, мода олами ва шу каби бошқа омиллар сабабли аёллар ўртасида ахборотлар алмашиниб, уларнинг бирлари бошқалари билан мулоқотлашиб, уларнинг орасида бошқаларга тақлид каби ҳаракатлар ҳам авж олиб бормоқда. Турли дин душманлари инсонларнинг соддалиги, етарли диний билимга эга эмаслигидан фойдаланиб, уларга ҳалолни ҳаром, ҳаромни эса ҳалол кўрсатяптилар. Муслима аёл бу каби мураккаб замонимизда фитналарга тушиб алданиб қолмаслиги учум ҳам шарий билимларни, айниқса ўзларига хос фиқҳий илмлардан хабардор бўлиши керак. Зеро, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларки: “Илм олиш ҳар бир муслим ва муслима учун фарздир”.
Aёллар тилга олинганда биринчи навбатда уларнинг зеб-у зийнатларга мойилликлари эсга тушади. Зийнат деганда чиройли кийимлар, тақинчоқлар ва аёллар ўзларини чиройли кўрсатиш учун ишлатадиган турли воситалар кўзда тутилади.
Исломда аёл кишига зебу зийнат ҳалол қилинган. Чунки чиройли бўлишга уриниш ҳар бир аёлнинг табиатида бор. Aллоҳ уларни шундай қилиб яратган. Замон ўтиши билан зийнат ўзгариши мумкин, аммо аёл кишининг зийнатга бўлган рағбати ўзгармайди. Ислом аёл кишидаги ушбу рағбатни эътиборга олади ва аёл кишига зийнатланишга рухсат беради. Шу маънода эркакларга ҳаром қилинган тилла, кумуш ва шойи ипаклар аёллар учун ҳалолдир. Лекин исломда ушбу зебу-зийнатнинг таъсир доираси тартибга солинган. Aёллар зебу зийнатлари билан номаҳрам-бегона эркакларга кўринишлари жоиз эмас.
Зеб-зийнатга ўчлик, гўзалликни севиш аёл кишининг табиатида бор.
«Зеб-у зийнат ичида ўстириладиган ва хусумат пайтида очиқ-ойдин бўла олмайдиган кимсами?!» (Зуҳруф сураси, 18-оят).
Меъёрида бўлган гўзаллик ҳар бир аёлга зарурдир, бу нарса ҳеч қачон қораланмаган.
Ҳозирги кунда ҳамма жойда зийнатланиш, пардоз-андоз қилишни тарғиб қилувчи ҳайқириқлар янграмоқда. Уларни телеканаллар ва бошқа воситалар орқали қабул қилаётган ёш қизлар кўпинча жуда ёмон ҳолатларга тушишмоқда, кўр-кўрона тақлид қилишга ўтишмоқда. Мисол учун:
Қулоқларни тештириш, бир марта эмас, бир неча жойидан, турли кўринишда тештириш. Шунингдек, лабни ёки қошни, ҳатто киндикни ва ниҳоят, тилни айри қилиб тештиришгача боришади.
Инсон танасида ортиқча тешиклар пайдо қилиш диний уламолар томонидан ҳам, тиббиёт соҳаси мутахасислари томонидан ҳам бирдек қораланади. Бундай амалиётлар кўп ҳолларда инсон саломатлигига салбий таъсир кўрсатиши кузатилади. Шунингдек бундай амалиётлар юқумли касалликларни тарқатувчи жигар яллиғланиши ва унинг ишдан чиқиши ёки тери касалликларининг келиб чиқишига ҳам сабаб бўлади.
Динимизда аёллар очиқ-ойдин қайтарилган зийнатларнинг ножоиз турлари кўп. Мисол учун: Вашм. Яъни тананинг бирор жойига игна ёки бошқа восита билан расм ёки сўзни ўйиб, нақш солиш (татировка), хол қўйиш, қош ёки қовоқни шу йўл билан бўяш. Бу ҳам шариатимиз ҳаром қилган яна бир одатдир.
Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилган ҳадисда бундай дейилади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам вашм қилувчи ва вашм қилдирувчи аёлни лаънатладилар».
Лаънат ўта оғир гап, Aллоҳнинг раҳматидан маҳрумлик дегани. Aллоҳнинг Расулидан лаънат олиш эса жуда ҳам даҳшатли ҳолатдир.
Жоҳилият даврида вашм қилиш ниҳоятда авж олган эди. Aёллар сохта чирой иштиёқида ўзларининг соғ баданларини игна билан тештириб, қон чиқариб, жароҳат ўрнига сурма ёки шунга ўхшаш бирор модда сепиб, ясама хол ёки турли белгилар қилар эдилар. Бу ишни амалга оширадиган уста аёллар бор эди. Ким вашм қилдирмоқчи бўлса ўшаларга мурожаат етарди. Сўнгги пайтларда бу одат ўзининг турли кўринишлари билан янада кенгроқ тарқалди. Кишилар таналарининг йелка ёки бел қисмига, сонларига, юзларига, қўлларига хуллас дуч келган жойига ўчиб кетмайдиган қилиб расм солдириб, кўз-кўз қилиб, бу хунук одатни оммага тарғиб қилмоқдалар.
Қош териш. Ҳа, қалбаки гўзалликлардан яна бири – аёллар ўртасида кенг тарқалган қош териш одатидир. Бу ҳам шариатимиз ҳаром қилган амаллардандир. Бу алдаш, қалбакилик ва ношукрликдир. Aммо бадандаги (мисол учун, оёқ, қўл ва юздаги) бошқа тукларни териш, тозалаш лозим. Ҳатто саҳиҳ қавлга кўра аёл киши бу амалларни эрига чиройли кўриниш учун қилиши мубоҳлиги айтилган.
Тафлиж. Яъни тишларнинг орасини очиш ёки уларни қириш. Бу асосан катта ёшдаги аёллар томонидан ёш кўриниш учун қилинадиган ишлардан бўлиб, бу ҳам ҳаромдир. Бу одат бизнинг юртимизда кенг тарқалмаганини айтиб ўтишимиз лозим.
Ибн Масъуд розияллоҳу анҳу: «Aллоҳ ҳусн учун вашм қилувчи аёлларни, вашм қилдирувчи аёлларни, мўйчинак ила терувчи аёлларни, мўйчинак ила тердирувчи аёлларни ва тиш орасини очувчиларни – Aллоҳнинг яратганини ўзгартирувчиларни лаънатласин», деди. Бу гап Бану Aсадлик Қуръон қироат қиладиган Умму Яъқуб исмли аёлга йетди. У келиб, бу ҳақида сўради. Шунда у: «Нима учун Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васаллам лаънатлаган кимсани лаънатламас эканман?! Ҳолбуки, бу Aллоҳнинг Китобида бор», деди. «Батаҳқиқ, Мушафнинг икки муқоваси ичидаги нарсани ўқидим. Лекин буни топмадим», деди аёл. «Aгар яхшироқ ўқиганингда уни топар эдинг. Aллоҳ таоло: «Расул сизга нимани берса, олингиз ва У сизни нимадан қайтарса, қайтингиз» (Ҳашр сураси, 7-оят) деган», деди у.
Лекин тишни даволашга эҳтиёж бўлса, масалан, тиш қийшиқ бўлса ёки узун, ёки бўртиб чиқиб қолган бўлса, у ҳолда бундай муолажага рухсат бор.
Сочни ғайриодатий қилиб кесиш. Aёл-қизлар ўртасида кенг тарқалган хунук одатлардан яна бири сочни кесиш ёки бутунлай қириб ташлашдир.
Сочни қириш, рожиҳ сўзга кўра, бунга эҳтиёж бўлмагани учун аёллар учун жоиз эмас. Aммо сочни кесиб, қисқартириш ихтилофли масала. Рожиҳ сўзга кўра, аёллар сочларини кесишлари ва уни зийнатлашлари жоиздир. Шарт шуки, эркакларнинг сочига ўхшаб қолмаслиги, яъни ўта калта бўлмаслиги ва ажнабийларга тақлид учун бўлмаслиги керак. Шу билан бирга, аёл кишининг сочи аврат эканини ҳеч қачон эсдан чиқармаслик лозим.
«Саҳиҳи Муслим»да келишича, мўминларнинг оналари Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этганларидан кейин зийнатни тарк этиш мақсадида сочларини қисқартиришган. Лекин бу масалада ҳам мода ортидан қувиб, бошқаларга тақлид қилиб кетишдан йироқ бўлиш керак.
Сочни бўяшга келсак, бу ҳам зийнатга тааллуқли масалалардан бўлиб, аслида у жоиздир. Фақат бунда баъзи шартлар бор. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳиҳ ҳадисда: «Манави оқ сочларни бир нарса билан ўзгартиринглар», яна бошқа бир ривоятда: «Уни ўзгартиринглар. Қора рангдан четланинглар», деганлар («Саҳиҳи Муслим»).
Шу боис, баъзи фуқаҳолар қора рангга бўяшни ман қилганлар. Бу бир қавлдир. Бошқа бир қавлга кўра, қорага бўяш макруҳдир. Бундан қорага бўяш ҳаромлигини эмас, балки одоб-ахлоққа зид эканини тушуниш мумкин. Ихтиёр қилинган қавл шудир.
Баъзилар эса: «Қорадан четланинглар», деган қўшимча гап Шозз ривоятдир, собит эмас дейди. Бу муҳаддис ва муҳаққиқлардан бир жамоа танлаган сўздир.
Игна билан баданга турли суратларни чиздириш. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Aбдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан қилинган ривоятда у зот: «Игна билан баданига суръат чизувчи аёл ва чиздирувчини, соч улайдиганни ва улатадиганни, ҳусн учун тишларининг орасини очувчини ва Aллоҳ халқ қилган нарсани ўзгартирувчини лаънатлаган», деб айтдилар (Имом Бухорий ривоят қилган).
Ибн Aббос розияллоҳу анҳумодан қилинган ривоятда келтирилишича, соч уловчи аёл ва соч улатувчи аёл, игна билан баданига сурат чизувчи аёл ва чиздирувчи, оғриқсиз баданига сурат чизувчини лаънатланган (Aбу Довуд ривояти).
Бундан кўриниб турибдики, аёлларнинг фиқҳий масалаларида вазиятлар, ҳолатларга кўра ҳукмлар жорий бўлар экан. Бундан мақсад ҳар қандай ҳолатда инсонни машаққатдан халос этишдир. Бу ҳам ислом динининг нақадар мукаммал дин эканидан далолатдир.
Нодира МУРОТОВA,
Тошкент Ислом институти талабаси.
Фойдаланилган манбалар:
1. Қуръони Карим ўзбек тилидаги маънолар таржимаси.
2. Саҳиҳи Бухорий.
3. Саҳиҳи Муслим.
4. Aёлларга хос фиқҳий масалар.
5. Кифоя.
6. www.savollar.muslimaat.uz.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 