07 Апрел, 2026, 18 Шаввол, 1447
07 Апрел, 2026, 18 Шаввол, 1447
Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Афвни (қабул қилиб) олинг, яхшиликка буюринг, жоҳиллардан эса юз ўгиринг!” (Аъроф сураси, 199-оят).
Афвни (қабул қилиб) олинг
Афв этиш бирор кишининг айб, ёмон ишларини кечириш, айбдорга нисбатан жазо беришга лойиқ бўлса ҳам лутф кўрсатиб жазолашни тарк этишдир. Кечиримли ва сабр-тоқатли бўлиш динимизнинг асосий тамойилларидан биридир. Айниқса, ўч олишга қодир бўла туриб кечириб юбориш гўзал фазилат, олий хулқ намунасидир.
Оятдаги “афв” сўзининг тафсири манбаларда турлича келган. Баъзи муфассирлар у – бағрикенглик билан ўзгаларнинг узрини қабул қилиш, оғирликни ўзига олиб, бошқаларга енгиллик бахш этиш десалар, бошқалари закот вожиб қилинмасдан олдин бойлардан олинадиган садақалар деб изоҳлаганлар.
Имом Табарий (раҳматуллоҳи алайҳ) бундай дейди: “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Жаброил (алайҳиссалом)дан ушбу оятни шарҳлаб беришни сўраганларида У зот: “Аллоҳ таоло Сизга буюриб айтмоқда-ки, Сизга зулм қилган кишини Сиз афв этинг, Сизга бермаган кишига Сиз беринг, Сиздан узилиб кетган кишига Сиз яқинлашинг!” деб шарҳлаганлар”.
Саҳобалар Пайғамбаримиз (алайҳиссалом)дан: “Гўзал хулқ нима?” деб сўрадилар. Шунда у зот (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Афвни (қабул қилиб) олинг, яхшиликка буюринг, жоҳиллардан эса юз ўгиринг!” оятини тиловат қилдилар.
Афв гўзал ва мақталган ахлоқларнинг асосидир. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Кимки унинг учун жаннатда бинолар қурилишини ва даражалари кўтарилишини хоҳласа, зулм қилганни авф этсин, бермаганга берсин ва орани узганга силаи раҳм қилсин”, дедилар (Имом Ҳоким ривояти).
Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)да бу фазилатларнинг барчаси мужассам, сўзлари ва феълларида ҳам бу хулқ ила зийнатланган эди, бошқаларни ҳам кечиримли бўлишга ундардилар.
Убода ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Сизларга Аллоҳ бандаларининг даражасини нима туфайли баландга кўтаришини айтайми?” дедилар. Саҳобалар: “Айтинг, ё Расулуллоҳ”, дейишди. У зот (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) “Сенга жаҳл қилганга мулойим бўлсанг, зулм қилганни авф қилсанг, сени маҳрум қилганга инъом қилсанг, сендан алоқани узган билан алоқани боғласанг”, дедилар (Имом Термизий ривояти).
Набий (алайҳиссалом) кечиримли, шафқатли ва раҳмдил бўлишда пешқадам эдилар. Макка аҳли у зот (алайҳиссалом)нинг йўлларига тиконлар сочишар, сажда қилиб турганларида туянинг ичакларини ташлаб кетишар ва доимо мазаҳ қилишар эди. Бу ҳол бир ёки икки йил давом этгани йўқ, балки ўн уч йил муттасил давом этди. Лекин Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) уларни авф этдилар, ҳақига дуо қилдилар.
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг хулқлари билан тарбияланган саҳобалар (розияллоҳу анҳум) ҳам ўзларига зулм қилганларни кечиришда барчага намуна бўлдилар. Бу ҳақда Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Уяйна ибн Ҳиср деган киши Ҳазрат Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кириб: “Эй, Хаттобнинг ўғли! Аллоҳ номи ила қасам ичиб айтаманки, сен бизнинг ўртамизда адолат билан ҳукм чиқармаяпсан”, деди. Бундан Умар (розияллоҳу анҳу)нинг ғазаби чиқди, ҳатто энди бир кор-хол бўлади, деб атрофдагилар қайғуга тушиб қолишди. Шунда саҳобалардан бири: Эй, амирал мўминин! Аллоҳ таоло Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га: “Афвни (қабул қилиб) олинг, яхшиликка буюринг, жоҳиллардан эса юз ўгиринг!” деб буюрмаган-миди, у одам жоҳиллардан”, деди.
Ҳазрат Умар (розияллоҳу анҳу) Қуръон тиловатини эшитиши биланоқ, ғазабини ютди ҳамда Аллоҳнинг хитобига мувофиқ иш тутди (Имом Бухорий ривояти).
Расулллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) хатокорнинг айбини кечиб юборувчиларни Аллоҳ таоло кечириши ҳақида бундай деганлар: “Авф бандага иззатдан бошқани зиёда қилмас. Бас, афв қилинг! Аллоҳ сизни азиз қилади. Садақа молга кўпайишдан бошқани зиёда қилмас. Бас, садақа қилинг! Аллоҳ азза ва жалла сизга раҳм қилади” (Имом Ибн Абу Дунё ривояти).
Бошқа ривоятда эса, Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ўч олишга ҳақли бўлатуриб, кечириб юборган киши учун, Мен жаннатнинг ўртасидан бир қаср берилишига кафилман”, деганлар (Имом Абу Довуд ривояти).
Яхшиликка буюр
Яхшиликка буюриш, ёмонликдан қайтариш ҳар бир мўмин-мусулмоннинг вазифасидир. Бу ҳақда Абу Саъид Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Сизлардан ким ёмон, мункар ишни кўрса, уни қўли билан ўзгартирсин, агар унга ҳам қодир бўлмаса, тили билан қайтарсин, тили билан ҳам монелик қила олмаса, унда қалби билан қайтарсин, ана ўша имоннинг заифлигидир”, дедилар (Имом Муслим ривояти).
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг яхшиликка чақириб, ёмонликдан қайтарувчи умматлари энг яхши уммат бўлди. Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади: “Одамларга чиқарилган (маълум бўлган) умматнинг энг яхшиси бўлдингиз, (эй, мусулмонлар!) зеро, сиз амри маъруф, наҳйи мункар қиласиз ва Аллоҳга имон келтирасиз” (Оли Имрон сураси, 110-оят).
Фақиҳ Абу Лайс Самарқандий (раҳимаҳуллоҳ) яхшиликка чақирувчида қуйидаги хислат ва фазилатлар жам бўлиши лозим дейди:
Аллоҳ таоло яхшиликка тарғиб этувчи бандаларини мадҳ этади, уларга Ўз раҳмати ва марҳамати нозил бўлиши башоратини беради: “Мўминлар ва мўминалар бир-бирларига дўстдирлар: (одамларни) яхшиликка буюрадилар, ёмонликдан қайтарадилар, намоз(лар)ни баркамол адо этадилар, закотни берадилар ҳамда Аллоҳ ва (Унинг) Расулига итоат этадилар. Айнан ўшаларга Аллоҳ марҳамат кўрсатур. Албатта, Аллоҳ қудратли ва ҳикматлидир” (Тавба сураси, 71-оят).
Жоҳиллардан юз ўгир
Жоҳиллик нодонлик, илмсизликдир. Динимиз илмсизликдан юз ўгиришга, илм, уламоларга эргашишга даъват этади. Қолаверса, жоҳиллардан узоқ бўлиш кишини ёмонликлардан сақлайди, унинг ахлоқини гўзал қилади. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ўзи учун беҳуда нарсаларни тарк қилиши киши Исломининг ҳуснидандир”, дедилар (Имом Термизий ривояти).
Мусулмон киши жоҳилларга эътибор бермайди, уларнинг гап-сўзларидан таъсирланмайди, балки ёмонликка қарши яхшилик билан жавоб қайтаради. Албатта, бундай фазилатга фақатгина сабр-тоқатли, икки дунёда ҳам улуғ насибага эга бўладиган Аллоҳ таолонинг энг сюкли бандалари мушарраф бўлади: «Раҳмоннинг (суюкли) бандалари ерда камтарона юрадиган, жоҳил кимсалар (бемаъни) сўз қотганда “Саломатлик бўлсин!” деб жавоб қиладиган кишилардир» (Фурқон сураси, 64-оят).
Ҳасан Басрий (раҳматуллоҳи алайҳ) ушбу оят ҳақида: “Бундай зотлар ҳалим, беозор бўлиб, агар уларга жаҳл билан ғазаб қилинса, улар асло жоҳиллик қилмайдилар, ҳалимлик билан жавоб қайтарадилар”, деган.
Аллоҳ таоло барчамизни ушбу гўзал хулқлар билан хулқланиб, Ўзининг розилигини топишимизга тавфиқ ато этсин.
Даврон НУРМУҲАММАД
Азим Тошкентнинг қоқ марказида –Ҳазрати Имом мажмуаси пойида бугун нафақат муаззам бир бино, балки миллат руҳиятининг янги қиёфаси қад ростлади. Бу асрлар давомида халқимиз қалбида яшаган эзгу орзуларнинг меъморий ифодаси, келажак авлодлар учун қолдирилаётган энг қимматли маънавий омонатдир.
Ушбу маҳобатли маскан остонасидан хатлаб ўтар экансиз, гўёки вақт ва макон чегаралари йўқолгандек туюлади: бу ерда уч минг йиллик шонли тарихимиз Янги Ўзбекистоннинг стратегик мақсадлари ва юксак тамаддун зафарлари билан муштараклик касб этган. Ўзбекистон Ислом цивилизацияси маркази вақт ва макон туташган ўзига хос маънавий манзил сифатида дунё нигоҳини ўзига тортмоқда.
Марказ ҳудудига яқинлашар экансиз, аввало, кўзингиз унинг 65 метрлик муаззам гумбазига тушади. Юрак амри ва миллат иродаси билан чизилган бу мўъжизавий гумбаз шунчаки меъморий ечим эмас, у осмон билан ерни, ўтмиш билан келажакни боғловчи маънавий кўприк, миллий ғурур ва юксалишнинг тимсолидир. Бинонинг узунлиги 161 метр, эни эса 118 метрни ташкил этади. Ушбу маҳобатли рақамлар замирида улкан меҳнат, мислсиз сиёсий ирода ва халқимизнинг бунёдкорлик салоҳияти мужассам.
Давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев ушбу марказ ҳақида гапирганда унинг ҳар бир чизгисига алоҳида тўхталиб: “Бу улкан лойиҳа оддий бир чизма эмас. Уни юрак чизган, меҳр чизган, орзу ва армонлар чизган. Бу лойиҳа буюк халқимизнинг асл қиёфасини рўёбга чиқаришга қаратилган эзгу ниятлар маҳсулидир”, дея таъкидлагани бежиз эмас. Мажмуага очиладиган тўрт асосий дарвоза илм-маърифат ва бағрикенглик ҳақидаги муқаддас оят ва ҳадислар билан безатилган бўлиб, ҳар бир меҳмонни эзгулик оламига чорлаб туради.
Мажмуанинг энг ҳаяжонли ва муқаддас нуқтаси унинг маънавий қалби ҳисобланган Қуръони карим залидир. Бу ерда инсон илоҳий нур оғушида қолгандек бўлади. Гумбаз остига қадам қўйганингизда, бошингиз узра 90 дона “Swarovski” тоши ва 650 дан ортиқ чироқлар ёрдамида яратилган илоҳий голограмма – Тошкентнинг мусаффо тунги осмони намоён бўлади. Бу манзара инсонни коинот сирлари ва илмнинг нур экани ҳақида чуқур тафаккур қилишга ундайди.
Марказнинг маънавий хазинаси сифатида дунёдаги энг нодир қўлёзмалардан бири Усмон Мусҳафи сақланмоқда. Унинг атрофида Сомонийлар, Қорахонийлар, Ғазнавийлар ва Темурийлар даврига мансуб 114 та ноёб Қуръон нусхаси жамланган. Ушбу хазиналарнинг аксарияти Президентимиз ташаббуси билан хорижий аукционлардан харид қилиниб, ўз она заминига қайтарилди. Бу тарихимизга бўлган юксак эҳтиром ва миллий меросимизни тиклаш йўлидаги тарихий адолатнинг қарор топишидир.
Бугунги Янги Ўзбекистон Шарқ ва Ғарб ўртасида илмий мулоқотнинг жонли кўпригига айланмоқда. Замонавий сайёҳ сифатида сизни марказдаги рақамли инқилоб ва “Ҳар ким учун очиқ музей” концепцияси ҳайратга солади. Робот-гидлар, саккиз тилдаги аудио маълумотлар ва имконияти чекланган инсонлар учун махсус Bluetooth маёқчалари инсон қадри ҳар нарсадан устунлигининг амалий исботидир.
Марказ қисқа муддатда жаҳон ҳамжамияти диққат марказига тушди. Франциянинг Авиценна мукофотига сазовор бўлгани, АҚШнинг “Smithsonian Magazine” нашри талқинига кўра 2026 йилнинг энг кутилаётган 10 та музейидан бири деб топилгани ҳамда “BBC Travel” каби нашрларнинг эътирофи Ўзбекистоннинг глобал майдондаги нуфузини янги босқичга олиб чиқди. Илм-фан ва жадидлар меросига эътибор марказ фаолиятининг муҳим бўғинларидан биридир. Иккинчи қаватдаги кутубхона 45 мингга яқин адабиёт ва 350 мингта электрон манбани ўз ичига олган ҳақиқий билимлар уммонидир. Айниқса, 22 нафар маърифатпарвар жадид бобомизнинг меросига бағишланган бўлим кишида алоҳида фахр уйғотади. Уларнинг сиймоси бизга янги Ренессанс пойдеворини кимлар қўйганини эслатиб туради.
Шунингдек, АЙСЕСКО, ИРСИКА ва Оксфорд ислом тадқиқотлари маркази каби халқаро ташкилотларнинг офислари шу ерда жойлашгани Ўзбекистоннинг дунё илм-фани билан интеграциялашуви ва Шарқ цивилизациясининг янги глобал мулоқот майдонига айланганидан далолат беради.
Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, Ислом цивилизацияси маркази бу шунчаки музей ёки кутубхона эмас. Бу бизнинг кимлигимизни англатувчи кўзгу, тарихий зафар ва келажак авлодларга йўлланган маърифий мактубимиздир. Бугун биз гувоҳи бўлаётган жараёнлар миллатнинг руҳий ва сиёсий тикланишидир.
Давлатимиз раҳбари таъкидлаганидек: “Бугун ўзлигимизни англаш йўлида катта тантана бўлди. Бу ерга келган ҳар бир инсон қандай аждодлар авлоди эканимизни билиши, англаши керак”. Йиллар ўтади, авлодлар алмашади, аммо Тошкент осмонида порлаётган бу маънавият қасри Ўзбекистоннинг янги юксалиш даври – Учинчи Ренессанснинг бошланғич нуқтаси ва сўнмас маёғи бўлиб қолаверади. Бу ерга келган ҳар бир инсон бир ҳақиқатни ҳис этади: биз улуғ аждодларнинг муносиб ворислари ва буюк келажакнинг ҳақиқий бунёдкорларимиз!
Алоуддин ҒАФФОРОВ,
ЎзА
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 