08 Октябр, 2026, 27 Рабиъус сони, 1448
08 Октябр, 2026, 27 Рабиъус сони, 1448
Уламолар, устозлар маънавият осмонида мусаффо зиё таратиб турган йўлчи юлдуздирлар. Улар туфайли одамлар тўғри йўлни топадилар. Уларнинг шарофати билан жаҳолат зулматларидан омонлик қирғоғига етадилар. Бинобарин, олимларни рисоладагидек ҳурмат қилмай туриб, ҳақларини муносиб равишда адо қилмай туриб, фарзандларимизни эл-юрт, жамият, қолаверса, бутун дунё учун фойдаси тегадиган етук шахслар, олиму зиёли, шифокору муҳандис, тадбиркор инсонлар этиб улғайтириш мумкин эмас. Бу – бамисоли уруғни ерга қадамасдан туриб ҳосил кутишдек гап.
Ҳурмат ибодатдан яхши, деган ўз ўрнида ҳақ сўз бор. Аллоҳ азиз қилган инсонларнинг ҳурматини жойига қўйиш ибодат. Ҳаж сурасининг 30-оятида бундай марҳамат қилинади: «(Гап) шудир. Кимки Аллоҳ ҳаром этган нарсаларни катта иш деб билса (риоя қилса), бас, бу Парвардигори наздида ўзи учун яхшидир».
Аллоҳ даражасини баланд қилган нарсаларни эъзозлаш ва улуғлаш қалбдаги тақводан далолат экани Қуръони каримда таъкидланади. Устоз ва муаллимлар каби илм соҳиблари ҳам айнан Рабби қадрларини баланд қилган тоифага мансубдирлар. Қуръони каримда бундай дейилади: «(Гап) шудир. Яна кимки Аллоҳнинг шиорлари (қурбонликлар)ни улуғ деб билса, бас, албатта, (бу) қалбларнинг тақвосидандир» (Ҳаж сураси, 32-оят). Оятда “шиорлар” дея таржима қилинган сўз “шаъааироллоҳ” калимаси билан келган. Аслида буни бир сўз билан бошқа тилга ўгириш мумкин эмас. Тафсир китобларида айтилишича, “шаъааироллоҳ” деб Аллоҳ томонидан фазилати билдирилган барча нарса тушунилади. Устоз ва илм муаллимлари илм шарафи туфайли улуғланадилар. Илм аҳлларининг қадри нақадар улуғ экани қуйидаги оятда ҳам баён этилади: «…Аллоҳ сизлардан имон келтирган ва илм ато этилган зотларни (баланд) даража (мартаба)ларга кўтарур. Аллоҳ қилаётган (барча яхши ва ёмон) амалларингиздан хабардордир» (Мужодила сураси, 32-оят). Илм ва олимларнинг фазилатлари, икки дунёда эришадиган даража ва мартабаларига доир оят ва ҳадислар жуда кўп учрайди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)дан олим кишининг бир кунлик ибодати илмсиз обиднинг қирқ йиллик ибодатига тенг экани, қиёматда шафоат қилиши, агар у таълим ҳам берса, Ер ва осмонлардаги барча жонзот Аллоҳдан унга мағфират сўраши ва бошқа кўп башоратлар саҳиҳ ҳадислар орқали ривоят қилинган.
Сулаймон (алайҳиссалом)га Аллоҳ таоло илм, бойлик ва подшоҳликдан бирини танлашни буюрганида у илмни танлайди. Илмнинг шарофатидан унга бойлик ва подшоҳлик ҳам қўшиб берилади.
Ўтган улуғ зотлар, устозлар, уламоларнинг ҳақларини тўлиқ адо этиб, уларнинг қадрлари нечоғли баланд эканини ҳис этишган. Бу борада Ҳазрат Алишер Навоий айтади: “Ҳақ йўлида ким санга бир ҳарф ўқитмиш ранж ила. Айламак бўлмас адо онинг ҳақин минг ганж ила”. Имоми Аъзам Абу Ҳанифа (раҳматуллоҳи алайҳ) айтади: “Устозим Имом Ҳаммоднинг ҳурмати учун унинг уйи томонга оёғимни узатмаганман. Ҳолбуки, уйларимизнинг орасида еттита кўча бор эди. Ҳар намозда ота-онамнинг қаторида у зотга мағфират сўрайман. Шунингдек, бошқа барча устозларимнинг ҳақларига дуо қиламан”. Имом Аҳмад ибн Ҳанбал (раҳматуллоҳи алайҳ): “Ўттиз йилдан буён бирор кечада устозим Имом Шофиъийнинг ҳақига дуо қилмай ухламаганман”, дейди.
Уламоларга кибр қилиш, уни менсимаслик ёмон хулқдир. Набий (алайҳиссалом): “Ё Аллоҳ, олимга эргашилмайдиган, оқилдан ҳаё қилинмайдиган замон келиб қолмасин!”, дея уламолар ҳурмат қилинмайдиган замон келишидан паноҳ сўраганлар (Имом Аҳмад ривояти).
Булар уламоларга кўрсатиладиган одоблар уммонидан айрим томчилар холос. Мухтасар қилиб айтсак, инсон олимларнинг розилигини топишга интилиши ва уларни норози ва хафа қиладиган, кўнглини оғритадиган ишлардан сақланмоғи лозим.
Уйғун ҒОФУРОВ,
Тошкент ислом институти ректори
Ўзбекистоннинг Индонезиядаги элчихонаси томонидан “Ўзбекистон–Индонезия” туризм форуми доирасида тўғридан-тўғри G2B ва B2B форматида бизнес-музокаралар ҳамда миллий маданий-гастрономик тақдимот тадбирлари ташкил этилди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.
Индонезия Жануби-Шарқий Осиёдаги йирик иқтисодиёт ва 285 миллиондан зиёд аҳолиси билан дунёдаги энг кўп мусулмон аҳоли истиқомат қилувчи давлат ҳисобланади.
Бу ерда аҳолининг 87 фоизидан ортиғи ислом динига эътиқод қилади. Мамлакат халқаро зиёрат туризми бозорида мутлақ етакчилардан бири бўлиб, ҳар йили 1,8 миллион нафардан ортиқ индонезиялик Саудия Арабистонига Умра сафарини амалга оширади.
Шу билан бирга, Индонезия фуқаролари учун Ўзбекистонга 30 кунлик визасиз режим амал қилмоқда. 2026 йилнинг дастлабки беш ойида мамлакатимизга ташриф буюрган индонезиялик сайёҳлар сони ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 63,4 фоизга ошди.
Форумда Индонезиянинг тегишли вазирлик ва идоралари раҳбарияти, миллий туризм уюшмалари раҳбарлари, туроператорлар ва авиакомпаниялар, ишбилармон доиралар ҳамда маҳаллий ва хорижий оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этди. Хусусан, Индонезия Туризм вазири ўринбосари Ни Маде Аю Мартини ҳамда Ҳаж ва Умра ишлари бўйича вазирнинг махсус вакили Муҳаммад Ҳасан Афанди қатнашди.
Ни Маде Аю Мартини Ўзбекистоннинг туризмни иқтисодиётнинг стратегик драйверига айлантириш борасидаги ислоҳотлари, жорий этилган визасиз режим, мамлакатлар ўртасида тўғридан-тўғри авиақатновлар ва сайёҳлар алмашинувини кенгайтиришга тайёрлигини билдирди.
Муҳаммад Ҳасан Афанди Ўзбекистоннинг ислом цивилизацияси бешиги сифатидаги ноёб мақомини қайд этиб, Имом ал-Бухорий, Имом ат-Термизий, Имом ал-Мотуридий ва етти авлиё номи билан боғлиқ зиёратгоҳларнинг Индонезия мусулмонлари учун аҳамиятини таъкидлади. У Индонезия Ҳаж ва Умра ишлари вазирлиги томонидан “Umrah Plus Uzbekistan” дастури қўллаб-қувватланишини маълум қилди.
Тадбирда Индонезиянинг етакчи сайёҳлик уюшмалари — “ASITA”, “AMPHURI”, “ASTINDO”, “ASTAGATRA RI”, “ASPHURINDO”, “KBB Haji” раҳбарлари, Ўзбекистондан эса Туризм қўмитаси делегацияси, олтита йирик туроператор раҳбарлари, “Qanot Sharq” авиакомпанияси ва “Шодлик” давлат ашула ва рақс ансамбли вакиллари иштирок этди.
Форумда Ўзбекистоннинг тарихий-маданий мероси ва туризм инфратузилмаси, Самарқанд, Бухоро, Хива, Термиз ва Тошкентдаги зиёратгоҳлар, Имом Бухорий ёдгорлик мажмуаси, Ислом цивилизацияси маркази, Ҳазрати Имом мажмуасидаги Усмон мусҳафи, Баҳоуддин Нақшбанд мажмуаси, ҳалол овқатланиш стандартлари, намозхоналар мавжудлиги ва “Афросиёб” тезюрар поездининг имкониятлари тақдим этилди.
Олтита ўзбекистонлик туроператор индонезиялик ҳамкорларга экспресс-транзит турларидан тортиб, Хоразм ва Хива бўйлаб классик зиёрат йўналишлари ва дастурларигача бўлган тайёр турпакетларни тақдим этди. “Qanot Sharq” авиакомпанияси Жакарта, Тошкент ва Самарқанд ўртасида тўғридан-тўғри чартер ва мунтазам рейсларни ташкил этиш имкониятлари хусусида тўхталиб ўтди.
Учрашувларда ўзаро стратегик ҳамкорлик, ўзбекистонлик туроператор ва “AMPHURI” уюшмаси ўртасида зиёрат туризми соҳасида шериклик ҳамда “Umrah Plus Uzbekistan” дастурини илгари суриш бўйича меморандум, “ASTAGATRA RI” ва “ASITA” уюшмалари билан келишувлар имзоланди.
Мазкур ҳужжатлар Ўзбекистоннинг меҳмонхона фондини улгуржи нархларда кафолатли банд қилиш, “Афросиёб” поездига чипталар квотаси ва индонезиялик зиёратчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишни назарда тутади.
G2B ва B2B форматидаги музокаралар якунларига кўра, 2026 йил куз-қиш ва 2027 йил баҳор мавсумларида 12,5 мингдан ортиқ индонезиялик сайёҳ ва зиёратчиларни Ўзбекистонга юбориш, йирик туроператорлар билан чартер рейслари учун блок жойларини сотиб олиш бўйича дастлабки келишувларга эришилди.
Тадбирда маданий-гастрономик дастур — “Шодлик” давлат ашула ва рақс ансамблининг чиқиши, “Ипак йўли наволари” мусиқий увертюраси, “Лазги” рақси, Тошкентдан таклиф этилган ошпаз томонидан тайёрланган ўзбек миллий палови индонезияликларда катта таассурот қолдирди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 