19 Октябр, 2026, 8 Жумадул аввал, 1448
19 Октябр, 2026, 8 Жумадул аввал, 1448
«Идда» сўзи луғатда «санаш», «ҳисоблаш» маъноларини билдиради. Шариатда эса, аёл киши эрининг вафотидан кейин ёки эри билан ажрашгандан кейин бошқа ерга тегмай ўзини сақлаши лозим бўлган муддатга айтилади.
Идда муддатлари:
Аллоҳ таоло:
«Талоқ қилинган аёллар, ўзларича уч қуруъ кутадилар. Уларга Аллоҳ уларнинг раҳмларида халқ қилган (яратган) нарсани яширишлари ҳалол эмас. Агар, Аллоҳга ва охират кунига иймонлари бўл-са», деган (Бақара, 228).
Аллоҳ таоло аёлларнинг бачадонларида яратган нарсадан мурод эса, ҳайз ёки ҳомиладир. Мўмина-муслима аёл бу нарсаларни беркитмаслиги керак. Мисол учун, ери талоқ қилган бўлса, талоқдан кейин ҳомила аниқ бўлса ҳомиласини яшириб, уч марта ҳайз (ой кўрмоқ, узрли бўлмоқ) кўрдим, деб бошқа эрга тегишга шошмаслиги лозим.
Ҳанафий мазҳабимиз уламолари эри талоқ қилган хотин талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди, дейдилар.
Аллоҳ таоло:
« Хотинларингиз орасидаги (кексайиб) ҳайз кўришдан умид узганлари, агар сизлар (иддалари хусусида) шубҳалансангиз, бас, (билингизки) уларнинг иддалари уч ойдир, яна (бирор марта) ҳайз кўрмаганларнинг (иддалари) ҳам», деган. (Талоқ, 6)
Аллоҳ таоло:
«Сизлардан вафот этиб жуфтларини қолдирганларнинг аёллари ўзларича тўрт ой ўн кун кутарлар», (Бақара, 234) деган.
Яьни, Бу эри ўлган аёлларнинг идда муддатидир. Эри ўлган ҳар бир аёл умр йўлдошилик ҳурматидан тўрт ой ўн кун идда ўтириши вожиб. Эри ўлган ҳомиладор аёлнинг иддаси ҳомиласини туғишидир.
Аллоҳ таоло:
«Ҳомиладорларнинг (идда) муддатлари ҳомилаларини қўйишлари (кўз ёришлари)дир», деган. (Талоқ, 6)
Бундан ташқари, идда ўтириш шарт бўлмаган ўрин ҳам мавжуд. Фуқаҳолар бунга қуйидаги оятни далил қиладилар:
Аллоҳ таоло:
«Қачонки мўминаларни никоҳлаб олсангиз, сўнг уларга (қўл) тегизмай туриб талоқ қилсангиз, сиз учун улар идда сақлаш мажбуриятида эмаслар», деган. (Азҳоб, 49)
Эр-хотин никоҳлангандан сўнг бирга яшамай, эр аёлини талоқ қилган бўлса аёл идда ўтириши вожиб эмас. Чунки ҳомила бўлишининг эҳтимоли йўқ. Оилавий турмуш ҳурмати ҳам йўқ.
Иддани шариатга киритилишининг бир неча ҳикматлари бор:
Биринчиси, эридан ажраган аёл ҳомиладорми, йўқми аниқланади. Шу билан насл-насаб аралаш-қуралаш бўлиб кетишининг олди олинади.
Иккинчиси, ўлган эрнинг ҳурмати бажо келтирилади.
Учинчиси, эр билан бирга ўтказилган оилавий ҳаётнинг ҳурмати юзасидан ҳам дарров бошқа эрга тегиб кетмай, идда ўтирилади.
Бундан ташқари, илм фан тараққий этган ҳозирги кунда бошқа ҳикматлари ҳам аниқланмоқда. Англиялик олимлар бир эркак билан яшаб туриб, кейин бевосита, орада танаффус қилмай иккинчи эр билан жинсий ҳаётни давом эттирган аёлларнинг бачадонларида оғир касаллик пайдо бўлишини исбот қилдилар.
Аллоҳ таоло бизларга Ўз амри илоҳиларига амал қилиб ҳаёт кечиришни насиб этсин. Зеро У зот ҳар бир нарсага қодирдир.
Тожиддинов Абдуссомад Абдулбосит ўғли
ЎМИ матбуот хизмати
УЯЛИ ТЕЛЕФОН:
ҚУЛАЙЛИК БИЛАН БИРГА КЕЛАДИГАН ХАВФЛАР.
КЎРИНМАС ЗАРАРЛАРИ.
ҲАЁТИМИЗДАН НИМАЛАРНИ ТОРТИБ ОЛМОҚДА?
Хорижий оммавий ахборот воситалари тарқатган маълумотларга кўра,
замонавий олимлар ҳамда турли соҳа мутахассислари
“УЯЛИ ТЕЛЕФОННИНГ ИНСОН ҲАЁТИ ВА СОҒЛИҒИГА САЛБИЙ ТАЪСИРЛАРИ” мавзусида қатор мамлакатларда олиб борилган
илмий тадқиқотлар, кўп йиллик кузатувлар ва амалий тажрибалар
асосида МУҲИМ ИЛМИЙ ХУЛОСАЛАРга келдилар:
v Технология – яхши хизматкор, аммо ёмон хўжайин. Агар биз уни бошқармасак, вақт ўтиб у бизни бошқара бошлайди.
v Уяли телефон келажак авлодни йўқ қилиш босқичида турибти. Агар ўзимизни назорат қилмасак, у бизнинг руҳиятимизга ҳам рахна солади.
v У инсон ҳаётидаги ўнлаб воситаларнинг ўрнини босди, баъзиларини эса деярли унуттирди.
v Унинг ўзи эмас, балки ундан меъёрсиз ва онгсиз фойдаланиш соғлигимизга, тафаккуримизга ва муносабатларимизга зарар етказиши мумкин.
v Энг катта хавф шундаки, агар ундан меъёрсиз фойдаланса, у аста-секин инсонни ақлини ўлдиради.
(I) УЯЛИ ТЕЛЕФОН КЎП ҲОЛЛАРДА ЎРНИНИ ҚИСМАН БОСГАН ЁКИ
УЛАРГА БЎЛГАН ЭҲТИЁЖНИ КАМАЙТИРГАН АЙРИМ НАРСАЛАР:
1) Соат.
2) Будильник.
3) Радио.
4) Стационар телефон.
5) Калькулятор.
6) Телевизор.
7) Фонарь.
8) Ойна.
9) Газета.
10) Журнал.
11) Китоб.
12) Компас.
13) Хариталар.
14) Чўнтак ҳамёни.
15) Стол тақвими.
16) Кундалик.
17) Диктофон.
18) Фотоаппарат.
19) Видеокамера.
20) Мусиқа плеерлари.
21) Видео ўйин қурилмалари.
22) Компьютер.
23) Пластик карталар.
(II) УЯЛИ ТЕЛЕФОНДАН МЕЪЁРСИЗ ФОЙДАЛАНИШ ОҚИБАТИДА
ЗАРАР КЎРАЁТГАН ҚАДРИЯТЛАР:
1) Кўплаб никоҳларни ўлдирди.
2) Кўплаб оилаларни ўлдирди.
3) Ёшларимизнинг тарбиясини ўлдирди.
4) Аста-секин кўзларимиз нурини ҳам ўлдирмоқда.
5) Жонли суҳбат маданиятини ўлдирмоқда.
6) Қўни-қўшничилик ва меҳмонга бориш одатини ўлдирмоқда.
7) Сабр-тоқатни ўлдирмоқда.
8) Китоб мутолаасига бўлган қизиқишни ўлдирмоқда.
9) Болаларнинг кўчада ўйнаши ва жисмоний фаоллигини ўлдирмоқда.
10) Ота-она билан фарзанд ўртасидаги самимий мулоқотни ўлдирмоқда.
11) Диққатни жамлаш қобилиятини ўлдирмоқда.
12) Вақтнинг баракасини ўлдирмоқда.
13) Хотирани машқ қилиш эҳтиёжини ўлдирмоқда.
14) Мустақил фикрлашга ажратиладиган вақтни ўлдирмоқда.
15) Тинчлик ва сукунатдан завқланишни ўлдирмоқда.
16) Табиат билан яқинликни ўлдирмоқда.
17) Инсонларнинг бир-бирига юзма-юз меҳр ва эътибор кўрсатиш одатини ўлдирмоқда.
(III) УЯЛИ ТЕЛЕФОН САБАБ ЙЎҚОТИЛАЁТГАН
ЭНГ МУҲИМ НЕЪМАТЛАР:
1) Оилавий меҳр ва илиқ муносабатлар.
2) Айрим оилаларнинг мустаҳкамлиги.
3) Фарзанд тарбиясига етарлича эътибор.
4) Китоб мутолаасига бўлган қизиқиш.
5) Диққатни бир нуқтага жамлаш қобилияти.
6) Хотирани машқ қилиш одати.
7) Сабр-тоқат.
8) Вақтнинг баракаси.
9) Кўз нури, бўйин ва умуртқа саломатлиги.
10) Тўғри қадди-қомат ва соғлом умуртқа.
11) Умуртқа поғонаси ва бўйин умуртқа.
12) Ақлий фаоллик.
13) Руҳий хотиржамлик ва ички сокинлик.
14) Ақлни ишлатиш одати.
15) Мустақил фикрлаш қобилияти.
16) Чуқур мушоҳада қилиш кўникмаси.
17) Узоқ вақт давомида диққат-эътиборни жамлаш қобилияти.
18) Вақтни қадрлаш туйғуси.
19) Сабр билан изланиш одати.
20) Янги билимни мустақил излаб топиш кўникмаси.
21) Хотирани машқ қилиш эҳтиёжи.
22) Жонли суҳбат ва самимий мулоқот.
23) Тинглаш маданияти.
24) Китоб ўқишга бўлган меҳр.
25) Тафаккур чуқурлиги.
26) Ижодкорлик.
27) Хаёл суриш ва орзу қилиш учун вақт.
28) Табиатдан завқланиш ҳисси.
29) Сукунатдан баҳра олиш одати.
30) Инсонлар ўртасидаги меҳр-оқибат.
31) Оила даврасидаги суҳбатлар.
32) Фарзанд тарбиясига ажратиладиган керакли эътибор.
33) Фарзандлар билан бирга ўтказиладиган сифатли вақт имконияти.
34) Виждон билан ўз-ўзини таҳлил қилиш одати.
35) Жонли мулоқот маданияти.
36) Почта орқали хат ёзиш одати.
37) Ва энг ачинарлиси – инсоннинг ўз-ўзи билан ёлғиз қолиб, фикр юритиш қобилияти.
(IV) УЯЛИ ТЕЛЕФОННИНГ ИНСОН САЛОМАТЛИГИГА АЙРИМ ЗАРАРЛАРИ:
1) Кўзнинг толиқиши ва кўриш қобилиятининг пасайиши.
2) Қуруқ кўз синдромини келтириб чиқариши.
3) Бўйин ва елка мушакларида оғриқларни келтириб чиқариши.
4) Умуртқа поғонасига ортиқча босим тушириши.
5) Билак ва бармоқ бўғимларида оғриқ пайдо қилиши.
6) Бош оғриғи ва кўз чарчоғини кучайтириши.
7) Уйқу сифати ва биологик ритмнинг бузилиши.
8) Мелатонин гормони ишлаб чиқарилишининг камайиши.
9) Асабийлик ва жиззакиликни ошириши.
10) Хавотир ҳиссини кучайтириши.
11) Диққатни жамлаш қобилиятини сусайтириши.
12) Кўриш қобилияти, бўйин ва умуртқа саломатлигига жиддий хавф туғдириши.
13) Қадди-қоматнинг бузилиши ва умуртқа саломатлигининг ёмонлашиши.
14) Умуртқа поғонаси ва бўйин умуртқаларида ўзгаришлар юзага келиши.
15) Ақлий фаолиятнинг камайиши.
16) Фикрлаш фаоллигининг пасайиши.
17) Руҳий хотиржамлик ва ички сокинликнинг камайиши.
18) Хотира фаолиятига салбий таъсир кўрсатиши.
19) Телефонга қарамлик (аддикция)ни шакллантириши.
20) Жисмоний ҳаракатнинг камайишига сабаб бўлиши.
21) Ортиқча вазн ва семириш хавфини ошириши.
22) Камҳаракатлик туфайли юрак-қон томир касалликлари учун хавф омилларини кучайтириши.
23) Руҳий чарчоқ ва стрессни кучайтириши.
24) Мустақил фикрлаш қобилияти камайиши.
25) Ижтимоий яккаланишга олиб келиши.
26) Болалар ва ўсмирларда диққатни жамлаш ва ўқиш самарадорлигини пасайтириши.
27) Автомобиль ҳайдаш ёки йўлдан ўтиш пайтида фойдаланилса, бахтсиз ҳодисалар хавфини бир неча баробар ошириши.
Х У Л О С А :
è Телефон – айбдор эмас.
è У инсониятнинг энг буюк ихтироларидан бири.
è Аммо унинг қулига эмас, эгасига айланиш керак.
è Илмий нуқтаи назардан, зарарларнинг кўпи телефоннинг ўзи эмас, балки ундан узоқ вақт ва нотўғри фойдаланиш билан боғлиқ.
è Телефонни мақсадли, меъёрли, онгли равишда ва ақл билан ишлатган инсон ундан фойда кўради.
è Меъёрсиз фойдаланган инсон эса вақти, соғлиги, оиласи ва хотиржамлигидан айрилиши мумкин.
Иброҳимжон домла Иномов.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 