21 Октябр, 2026, 10 Жумадул аввал, 1448
21 Октябр, 2026, 10 Жумадул аввал, 1448
«Идда» сўзи луғатда «санаш», «ҳисоблаш» маъноларини билдиради. Шариатда эса, аёл киши эрининг вафотидан кейин ёки эри билан ажрашгандан кейин бошқа ерга тегмай ўзини сақлаши лозим бўлган муддатга айтилади.
Идда муддатлари:
Аллоҳ таоло:
«Талоқ қилинган аёллар, ўзларича уч қуруъ кутадилар. Уларга Аллоҳ уларнинг раҳмларида халқ қилган (яратган) нарсани яширишлари ҳалол эмас. Агар, Аллоҳга ва охират кунига иймонлари бўл-са», деган (Бақара, 228).
Аллоҳ таоло аёлларнинг бачадонларида яратган нарсадан мурод эса, ҳайз ёки ҳомиладир. Мўмина-муслима аёл бу нарсаларни беркитмаслиги керак. Мисол учун, ери талоқ қилган бўлса, талоқдан кейин ҳомила аниқ бўлса ҳомиласини яшириб, уч марта ҳайз (ой кўрмоқ, узрли бўлмоқ) кўрдим, деб бошқа эрга тегишга шошмаслиги лозим.
Ҳанафий мазҳабимиз уламолари эри талоқ қилган хотин талоқдан сўнг уч марта ҳайз кўриб, учинчи ҳайзидан пок бўлиши билан иддаси тугайди, дейдилар.
Аллоҳ таоло:
« Хотинларингиз орасидаги (кексайиб) ҳайз кўришдан умид узганлари, агар сизлар (иддалари хусусида) шубҳалансангиз, бас, (билингизки) уларнинг иддалари уч ойдир, яна (бирор марта) ҳайз кўрмаганларнинг (иддалари) ҳам», деган. (Талоқ, 6)
Аллоҳ таоло:
«Сизлардан вафот этиб жуфтларини қолдирганларнинг аёллари ўзларича тўрт ой ўн кун кутарлар», (Бақара, 234) деган.
Яьни, Бу эри ўлган аёлларнинг идда муддатидир. Эри ўлган ҳар бир аёл умр йўлдошилик ҳурматидан тўрт ой ўн кун идда ўтириши вожиб. Эри ўлган ҳомиладор аёлнинг иддаси ҳомиласини туғишидир.
Аллоҳ таоло:
«Ҳомиладорларнинг (идда) муддатлари ҳомилаларини қўйишлари (кўз ёришлари)дир», деган. (Талоқ, 6)
Бундан ташқари, идда ўтириш шарт бўлмаган ўрин ҳам мавжуд. Фуқаҳолар бунга қуйидаги оятни далил қиладилар:
Аллоҳ таоло:
«Қачонки мўминаларни никоҳлаб олсангиз, сўнг уларга (қўл) тегизмай туриб талоқ қилсангиз, сиз учун улар идда сақлаш мажбуриятида эмаслар», деган. (Азҳоб, 49)
Эр-хотин никоҳлангандан сўнг бирга яшамай, эр аёлини талоқ қилган бўлса аёл идда ўтириши вожиб эмас. Чунки ҳомила бўлишининг эҳтимоли йўқ. Оилавий турмуш ҳурмати ҳам йўқ.
Иддани шариатга киритилишининг бир неча ҳикматлари бор:
Биринчиси, эридан ажраган аёл ҳомиладорми, йўқми аниқланади. Шу билан насл-насаб аралаш-қуралаш бўлиб кетишининг олди олинади.
Иккинчиси, ўлган эрнинг ҳурмати бажо келтирилади.
Учинчиси, эр билан бирга ўтказилган оилавий ҳаётнинг ҳурмати юзасидан ҳам дарров бошқа эрга тегиб кетмай, идда ўтирилади.
Бундан ташқари, илм фан тараққий этган ҳозирги кунда бошқа ҳикматлари ҳам аниқланмоқда. Англиялик олимлар бир эркак билан яшаб туриб, кейин бевосита, орада танаффус қилмай иккинчи эр билан жинсий ҳаётни давом эттирган аёлларнинг бачадонларида оғир касаллик пайдо бўлишини исбот қилдилар.
Аллоҳ таоло бизларга Ўз амри илоҳиларига амал қилиб ҳаёт кечиришни насиб этсин. Зеро У зот ҳар бир нарсага қодирдир.
Тожиддинов Абдуссомад Абдулбосит ўғли
ЎМИ матбуот хизмати
Парижда Президент ташаббуси асосида ташкил этилган халқаро конференцияда Ўзбекистоннинг ислом цивилизацияси тарихидаги беқиёс ўрни, буюк аждодлар мероси ва Ислом цивилизацияси марказининг халқаро илмий-маърифий платформа сифатидаги янги имкониятлари муҳокама қилинмоқда.
7 октябрь куни Париж шаҳридаги ЮНЕСКО Бош қароргоҳида “Ислом цивилизацияси: Мовароуннаҳрнинг буюк маънавий ва илмий мероси ҳамда маърифат истиқболлари” мавзусида халқаро конференция бўлиб ўтмоқда, хабар бермоқда iccu.uz.
Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси асосида ташкил этилган мазкур нуфузли анжуман Ўзбекистоннинг бой тарихий, илмий ва маънавий меросини халқаро майдонда кенг тарғиб қилиш, Мовароуннаҳрдан етишиб чиққан буюк аллома ва мутафаккирларнинг жаҳон цивилизацияси тараққиётига қўшган ҳиссасини янада кенг ёритиш, шунингдек, илм-фан, маданият ва таълим соҳаларида халқаро ҳамкорликни ривожлантиришга қаратилган.
Тадбир аввалида Ўзбекистоннинг тарихий мероси, мамлакатда амалга оширилаётган кенг кўламли маърифий ислоҳотлар ҳамда Президент Шавкат Мирзиёевнинг халқаро майдонда илгари сурган ташаббусларини акс эттирувчи махсус видеолавҳа намойиш этилди. Унда давлат раҳбарининг БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессиясида сўзлаган нутқида илгари сурилган “Жаҳолатга қарши маърифат” ғояси ҳам ўз ифодасини топган.
Халқаро конференциянинг очилиш маросимида ЮНЕСКО Бош конференциясининг 43-сессияси Президенти Хондер Талҳа, ЮНЕСКО Ижроия кенгаши раиси Носир бин Ҳамад Ал Ҳинзаб, Ўзбекистон Республикасининг ЮНЕСКОдаги Доимий вакили Камол Мухторов, ЮНЕСКО Бош директорининг фанлар бўйича ёрдамчиси, профессор Дениз Пирес де Карвалью иштирок этди.
Анжуманнинг асосий маърузаси билан Ислом цивилизацияси маркази директори, Ўзбекистон маданий меросини ўрганиш, сақлаш ва оммалаштириш бўйича Бутунжаҳон жамияти раиси Фирдавс Абдухолиқов иштирок этди.
Конференциянинг биринчи панели “Янги Ўзбекистон: маънавий ва интеллектуал мерос ҳамда замонавий тараққиёт” мавзусига бағишланди. Унда Ўзбекистоннинг янги Ренессанс сари интилиши, ислом цивилизациясининг умуминсоний қадриятлари, буюк алломалар илмий меросининг маърифат ва бағрикенглик ғояларини қарор топтиришдаги аҳамияти муҳокама қилинди.
Хусусан, Ислом ҳамкорлик ташкилотининг Ислом тарихи, санъати ва маданиятини тадқиқ қилиш маркази (IRCICA) Бош директори профессор Маҳмуд Эрол Қилич, Оксфорд Ислом тадқиқотлари маркази директори доктор Фарҳан Низомий, Ўзбекистон Республикаси Дин ишлари бўйича қўмита раиси биринчи ўринбосари профессор Давронбек Маҳсудов, Женева Дипломатик доираси президенти Роберт Блум ва бошқа халқаро экспертлар ўз маърузалари билан иштирок этди.
Анжуманнинг иккинчи панели Ислом цивилизацияси марказининг халқаро илм-фан, маданият ва мулоқот платформаси сифатидаги ўрнига бағишланди.
Унда Марказнинг янги авлод музейи, халқаро илмий-маърифий хаб ва жаҳон миқёсида илм-фан ҳамда маданиятлараро мулоқотни ривожлантиришга хизмат қилувчи платформа сифатидаги фаолияти ҳақида фикр алмашилди.
Шунингдек, Италия, Ўзбекистон ва ЮНЕСКО ҳузуридаги Ислом ҳамкорлик ташкилоти Доимий кузатувчи делегацияси вакиллари иштирокида ислом илми ва Ренессанс ўртасидаги боғлиқлик, динлараро ва маданиятлараро мулоқот, Ислом цивилизацияси марказининг халқаро ҳамкорлик имкониятлари, Ўзбекистон Фанлар академияси билан истиқболли илмий лойиҳаларни амалга ошириш масалалари муҳокама қилинди.
Конференциянинг учинчи панели эса “Мовароуннаҳрнинг буюк аллома ва мутафаккирлари: жаҳон цивилизацияси тараққиётини шакллантирган мерос” мавзусига бағишланди.
Унда Мовароуннаҳр алломаларининг жаҳон цивилизацияси ривожига қўшган ҳиссаси, Имом Бухорийнинг ишончли билим, ахлоқ ва илмий масъулият анъаналари, Имом Мотуридийнинг бағрикенглик ва мўътадиллик фалсафаси, Имом Термизийнинг ҳадисшунослик илми тараққиётидаги ўрни, шунингдек, Алишер Навоий меросининг Европада ўрганилиши масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.
Мазкур мавзулар бўйича Буюк Британиянинг “Al-Furqan Islamic Heritage Foundation” ижрочи директори Сали Шаҳсавари, Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази директор ўринбосари Отабек Муҳаммадиев, Имом Мотуридий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори Комилжон Шермуҳамедов, Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори доктор Музаффар Жониев ҳамда Ислом цивилизацияси маркази илмий котиби Рустам Жабборов маърузалар қилди.
Шу тариқа, ЮНЕСКО Бош қароргоҳидаги халқаро конференция доирасида Мовароуннаҳрнинг бой илмий-маънавий мероси нафақат тарихий қадрият, балки бугунги кунда тинчлик, бағрикенглик, маърифат ва цивилизациялараро мулоқотни ривожлантиришга хизмат қилувчи муҳим умуминсоний мерос сифатида намоён этилмоқда.
Конференция якунида илм-фан, маданият ва таълим соҳаларида халқаро ҳамкорликнинг янги йўналишларини белгилаш, қўшма илмий ва маданий лойиҳаларни амалга ошириш, шунингдек, Ислом цивилизацияси марказининг халқаро илмий ва маърифий алоқаларини янада кенгайтириш истиқболлари муҳокама қилинмоқда.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 