18 Октябр, 2026, 7 Жумадул аввал, 1448
18 Октябр, 2026, 7 Жумадул аввал, 1448
Рамазон – жаннат эшиклари очиладиган, дўзах эшиклари ёпиладиган, шайтонлар занжирланадиган, Аллоҳ солиҳ бандаларини ўтдан озод этадиган улуғ ой. Бу ой ибодатсиз, тоатсиз, куну соатлари ҳавода тўзғиган заррадек зое бўлиб кириб-чиқиб кетмасин. Бу ойда ибодатни тавбадан бошлаш мақсадга мувофиқ бўлади.
Тавбадан бошлашга маслаҳат бериш билан бирор кишини айбдорсиз демаймиз. Чунки йўлнинг аввали ҳам, ниҳояси ҳам тавбадир. Тавба – Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло томонга интилаётган кишининг биринчи ўриндаги амалидир. Демак, тавба кўпчилик ўйлаганидек, фақат осий ва хато қилувчиларнинг илтижо қилишидан иборат эмас. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
“Эй одамлар! Аллоҳга тавба қилинглар. Чунки мен Унга бир кунда юз бор тавба қиламан”[1], дедилар. Аллоҳ бандаларини тавбага буюрганда уларга иймон номи билан нидо қилиб деди:
“Барчаларингиз Аллоҳга тавба қилинглар, эй мўминлар! Шоядки (шунда) нажот топсангизлар”[2].
Барчамиз гуноҳкор бандалармиз. Аллоҳ субҳанаҳу таоло гуноҳларни кўп кечирувчи зот. Кундузда гуноҳ қилган тавба қилсин деб кечаси қўлини узатади, кечада гуноҳ қилган тавба этсин учун кундузи қўлини чўзади. Тавба қилувчиларнинг тавбасидан, осий ва гуноҳкорларнинг пушаймонидан мамнун бўлади. Шунинг учун Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларидек, “Аллоҳ субҳанаҳу тавба қилмоқ учун Мағриб томондан эни етмиш йиллик бўлган эшик қилиб қўйди. Уни то қуёш Мағрибдан чиққунгача бекитмайди”[3]. Тавба осон ва енгил ишдир. Унда машаққат ва ҳаракат кўрсатиш йўқ. Тавба тийилиш ва пушаймондан иборат. Гуноҳ ишлардан тийилиш, буларнинг ўтмишда қилганига пушаймон, келгусида уларга қайтмасликка қарор қилиш бўлади.
Ўтган гуноҳларга пушаймон бўлиш, келгусида гуноҳларни тарк қилиш, сиз учун умрингизни қадрлаш ва ўтмиш билан келгуси вақт ўртасида ҳозир турган вақтингизни ислоҳ қилишни вожиб қилади. Чунки вақтни зое қилиб қўйиш нажотни бекор қилгандек бўлади. Агар уни юқорида зикр қилинган нарсалар билан сақлаб қолинса нажот топилади, роҳат, неъмат ва лаззатга эришилади. Инсон ўзининг вужудлигини фаҳмлай олиши зарур. Сафар озиғини тайёрлаш ва юриш учун ҳозирлик кўриш билан банд бўлиши лозим. Амал мавсуми бўлган рамазон ойида савобга эришиш учун ҳаракат қилиш, вақтни бой бермаслик керак. Ҳар бир киши ўз замони ва вақтининг қадру қийматини билмоғи зарурдир. Ундан биргина лаҳзасини ҳам бекорга ўтказмасин.
Аллоҳга ибодат қилишда улуғларимизнинг аҳволларидан хабардор бўлиб қўйишимиз зарар қилмайди. Уларни ёдга олсак, шоядки, бизда олийҳимматлик ва ибодатга мойиллик пайдо бўлса:
Муғийра розияллоҳу анҳу бундай дейдилар: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам кечаси намозда шунчалик узоқ турардиларки, ҳатто оёқлари шишиб кетар эди. Одамлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга: Аллоҳ таоло сизнинг ўтган ва келгуси хатоларингизни мағфират қилган-ку, нега ўзингизни бунчалар қийнайсиз?” дейишганида, у зот: “Аллоҳ таолонинг шу меҳрибончилигига шукр қилувчи банда бўлмайманми?» дердилар»[4].
Абу Бакр розияллоҳу анҳу, хоссатан намозда ва Қуръон қироат қилганда кўп йиғлагувчи киши эдилар.
Умар розияллоҳу анҳунинг юзида йиғининг кўплигидан икки қора чизиқ пайдо бўлган эди.
Усмон розияллоҳу анҳу Қуръонни намозда узоқ ўқирди.
Али розияллоҳу анҳу меҳробида йиғлар, ҳатто соқоли кўз ёшлар билан ҳўл бўлиб кетарди. У: “Эй дунё! Мендан бошқани алда, сени қайтиши йўқ бўлган уч талоқ қўйдим”[5], дер эди.
Қатода Қуръонни доимо ҳар ҳафтада, Рамазонда ҳар уч кунда хатм қиларди.
Суфён Саврий қўрққанидан йиғларди.
Саид ибн Мусаййиб масжидни лозим тутган киши эди. Қирқ йил муддат давомида жамоат билан бир намоз ҳам у кишидан ўтиб кетмаган.
Рамазон ойи фурсатдир. Аллоҳ билан савдо қиладиган ойдир. Шундай экан, солиҳ амалларга, яхшиликларга, тоатга шошилайлик, Аллоҳ томонидан кўп фойда ва улкан савобларга эришамиз.
Рамазон иш бошловчилар енг шимариб киришадиган, тақводорлар ўз тайёргарлигини кўрадиган, ҳушёр инсонлар қўлга киритадиган энг улуғ фурсатдир. У қалби саломат, аъзолари тўғри, вақтини зарарли ва фойдасиз ишларда зое қилмайдиган киши учун гуноҳлар кечирилиш ойидир. Қуйида бу ой фурсатларини ғанимат билишга, уларни солиҳ амаллар билан обод этишга ёрдам берадиган баъзи ишларни ҳавола қиламиз:
Рўза одат эмас, ибодатдир. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кимки рамазонда иймон ва эҳтисоб билан рўза тутса ўтган гуноҳи кечирилур”[6], дедилар. “Иймон билан”нинг маъноси – Аллоҳга ва У рўза тутган кишиларга тайёрлаб қўйган нарсаларга ишониб, дегани, “эҳтисоб билан”нинг маъноси – Аллоҳнинг савобини излаб демакдир. Яъни, уни рўза тутишга риё, овоза қилиш, молу обрў талаби ундамаган.
Рамазон шукри вожиб бўлган неъмат. Аллоҳ умрингизни узайтириб бу улуғ ойга етиб келдингиз ва Аллоҳ сизни бу ажру савобларни касб этишга муяссар қилиб қўйди. Бу шукр қилиш лозим бўлган энг катта неъмат ва буни берганига Аллоҳга ҳамду сано айтиш вожиб.
Уйқу ва уйқусизлик. Рамазон саноқли кунлар ва кузатиладиган кечалардир. Кириб келади, қарабсизки кетишга шай турибди. Шунинг учун бу ойда тоат-ибодатга жидду жаҳд қилинг. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Рамазон кириб, гуноҳлари кечирилмасдан чиқиб кетган кишининг бурни ерга ишқалансин”, дедилар[7].
Қуръон тиловати. Рамазон Қуръон ойидир. Бу ойда Қуръон тиловатига ғайрат қилинг. Шошмасдан тартил, тадаббур ва хушуъ билан ўқинг. Имконингиз борича тиловат ҳукмларига риоя этинг.
Қиёмул-лайл (кечани қоим қилиш). Қиёмул-лайл асосан таровеҳ намози билан бўлади. Бу намозга рағбат қилиб, имом билан тўлиқ ўқимоқ лозим. Чунки Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кимки имоми билан у кетгунига қадар турса, унга кечани қоим қилгани ёзилади”[8], деганлар.
Садақа. Рамазон ойидаги садақа бошқа ойлардагидан кўра фазилатлидир. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам рамазон кирса саховатлари ошиб кетар эди. Шундай экан, бу ойда ўзингизда эҳсону садақага шошилинг.
Рўзадорларни ифторлантириш. Рўзадорларни ифтор қилдиришга, мискин ва камбағалларни таомлантиришга қизиқиш керак. Чунки Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кимки рўзадорга ифтор қилиб берса, унга рўзадорнинг ажридек савоб бўлади. Бу билан рўзадорнинг ажридан ҳеч бир нарса кам бўлмас”[9], деганлар.
Шунингдек, ғанимат бўлган амаллар сирасига масжидни лозим тутиш, иложи бўлса рамазонда умра қилиш, рамазоннинг охирги ўн кунида ғайратни янада ошириш, Қадр кечасидаги ибодатлар, зикр, дуо ва бошқа тоат-ибодатларни қоим қилиш киради.
Бу ғанимат дамлардан фойдаланиб қолшимизга Парвардигоримиз кўмак беришини сўраб қоламиз!
Рашидбек ЭРНАЗАРОВ,
Хоразм вилояти Боғот тумани бош имом-хатиби
Ислом цивилизацияси маркази ва Ўзбекистон журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ҳамкорлигида талабаларни бевосита амалиёт жараёнида тайёрлашнинг янги босқичи бошланди.
2026 йил 30 сентябрь куни Президент Шавкат Мирзиёев педагоглар билан учрашувда олий таълим тизимида дуал таълимни ривожлантириш, университетлар ва иш берувчилар ўртасидаги ҳамкорликни мустаҳкамлаш масалаларига алоҳида эътибор қаратди. Давлат раҳбари илгари сурган «корхона – олийгоҳ – мақсадли кадр» тамойили таълим жараёнини меҳнат бозори талаблари билан уйғунлаштириш, талабаларга назарий билим билан бирга амалий тажриба беришга қаратилган.
Ушбу ташаббуснинг амалий ифодаси сифатида Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида Ўзбекистон журналистика ва оммавий коммуникациялар университети талабалари учун дуал таълим шаклида ўқитиш йўлга қўйилди. Мазкур ҳамкорлик журналистика йўналишида таҳсил олаётган ёшларнинг касбий кўникмаларини ривожлантириш, уларни реал иш муҳитига олиб кириш ва замонавий медиа соҳаси учун рақобатбардош мутахассислар тайёрлашга хизмат қилади.
Бугун ташкил этилган учрашувда Ислом цивилизацияси маркази раҳбари Фирдавс Абдухолиқов, Ўзбекистон журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ректори Шерзодхон Қудратхўжа, университет профессор-ўқитувчилари ҳамда талабалар иштирок этди. Мулоқот давомида дуал таълимни ташкил этишнинг устувор йўналишлари, талабаларнинг назарий билимларини амалий фаолият билан мустаҳкамлаш, шунингдек, Марказнинг илмий-маърифий салоҳиятини замонавий медиа воситалари орқали кенг ёритиш масалалари муҳокама қилинди.
Учрашувда сўзга чиққан Ислом цивилизацияси маркази раҳбари Фирдавс Абдухолиқов таълим ва амалиётни уйғунлаштириш, ёшларнинг касбий салоҳиятини ривожлантириш ҳамда миллий меросни замонавий медиа орқали тарғиб қилиш муҳимлигини таъкидлади:
Президентимиз томонидан илгари сурилган «корхона – олийгоҳ – мақсадли кадр» тамойили айнан шу мақсадга хизмат қилади. Биз бу ташаббусни таълим ва амалиёт ўртасидаги ҳамкорликни янги босқичга олиб чиқиш учун муҳим имконият, деб биламиз. Ушбу амалиётга хорижий экспертларни ҳам жалб этишни мақсад қилганмиз. Бу талабаларга халқаро тажриба билан яқиндан танишиш, турли мамлакатлардаги медиа соҳасининг илғор ёндашувларини ўрганиш ва касбий маҳоратларини ошириш имконини беради. Айниқса, Ислом цивилизацияси марказининг бой илмий-маърифий меросини халқаро аудиторияга етказишда хорижий мутахассислар тажрибаси муҳим аҳамият касб этади.
Ислом цивилизацияси маркази ўз фаолиятида тарихий ва илмий меросни ўрганиш, уни кенг жамоатчиликка етказиш, ёш авлодда маърифат ва илмга қизиқишни кучайтиришга алоҳида аҳамият қаратади. Бу вазифаларни амалга оширишда замонавий журналистика ва медиа воситаларининг ўрни беқиёс. Бугунги кунда ахборотни шунчаки етказишнинг ўзи етарли эмас. Уни тўғри талқин қилиш, ишончли манбаларга таяниш, тарихий воқеа ва ҳодисаларнинг мазмун-моҳиятини очиб бериш, турли аудиторияларга тушунарли тарзда тақдим этиш талаб этилади. Айниқса, миллий ва умуминсоний меросимизни халқаро майдонда танитишда журналистларнинг касбий маҳорати катта аҳамиятга эга.
Биз ёшларнинг ўз билимларини амалда синаб кўришларини, мутахассислар билан ишлашларини, журналистик материаллар тайёрлаш жараёнини бевосита ўрганишларини истаймиз! — деди Фирдавс Абдухолиқов.
Марказ раҳбари, шунингдек, ҳамкорликнинг муҳим йўналишларидан бири сифатида гид-журналистлар тайёрлаш масаласига эътибор қаратди. Унинг таъкидлашича, Марказга турли мамлакатлардан олимлар, тадқиқотчилар, журналистлар ва сайёҳлар ташриф буюради. Уларга тарихий экспозициялар, қўлёзмалар, артефактлар ва буюк алломалар мероси ҳақида мазмунли, аниқ ва қизиқарли маълумот бериш учун тарихий билим, журналистик маҳорат, мулоқот маданияти ва хорижий тилларни билиш каби кўникмалар уйғунлиги зарур.
Биз талабаларнинг бу жараёнда фаол иштирок этишини, ўз ғоя ва ташаббусларини илгари суришини қўллаб-қувватлаймиз. Уларнинг замонавий фикрлаши, рақамли технологиялардан фойдаланиш қобилияти ва янги медиа форматларига қизиқиши Марказ фаолиятини янада кенг ёритишга ёрдам беради. — деди Марказ раҳбари.
Ўзбекистон журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ректори Шерзодхон Қудратхўжа ҳам дуал таълимнинг бўлажак журналистлар касбий тайёргарлигидаги аҳамиятига тўхталиб, олий таълимда олинган билимларни реал иш муҳитида мустаҳкамлаш зарурлигини қайд этди.
Бугунги учрашувнинг аҳамияти шундаки, биз таълим жараёнини реал касбий муҳит билан боғлаш, талабаларни нафақат назарий билим, балки амалий кўникмалар билан ҳам қуроллантириш йўлида муҳим қадам ташлаяпмиз.
Замонавий журналистика жадал ўзгармоқда. Рақамли технологиялар, ижтимоий тармоқлар, мультимедиа ва сунъий интеллект ахборотни яратиш, тарқатиш ва қабул қилиш усулларига катта таъсир кўрсатмоқда. Бундай шароитда журналистдан фақат матн ёзиш маҳорати эмас, балки таҳлил қилиш, фактларни текшириш, турли форматларда контент тайёрлаш ва аудитория билан самарали мулоқот қилиш қобилияти ҳам талаб этилади.
Шунинг учун ҳам талабаларимизнинг таҳсил давридаёқ амалий тажриба орттириши жуда муҳим. Улар аудиторияда олган билимларини иш жараёнида синаб кўрсалар, касбнинг ҳақиқий талабларини яхшироқ англайдилар, ўз имкониятларини баҳолайдилар ва келгуси фаолиятларига пухтароқ тайёрланадилар», — деди Шерзодхон Қудратхўжа.
Ректор Марказ билан ҳамкорлик талабалар учун тарих, илм-фан, маданият ва маънавий меросга оид мавзуларни амалиёт орқали ўрганиш, турли жанрларда материаллар тайёрлаш, интервью ва репортажлар яратиш имконини беришини таъкидлади.
Ислом цивилизацияси маркази билан ҳамкорлик айниқса журналистика йўналишида таҳсил олаётган талабаларимиз учун катта аҳамиятга эга. Марказда тарих, илм-фан, маданият ва маънавий мерос билан боғлиқ бой ахборот муҳити мавжуд. Бу муҳит талабаларга турли жанрларда материал тайёрлаш, интервью олиш, репортаж яратиш ва мураккаб мавзуларни оммага тушунарли тилда етказиш бўйича тажриба орттириш имконини беради. Гид-журналистлар тайёрлаш ташаббусини ҳам истиқболли йўналишлардан бири деб биламиз. Бундай мутахассислар тарихий ва маданий меросни чуқур англаши, уни замонавий аудиторияга етказа олиши, хорижий меҳмонлар билан самарали мулоқот қилиши зарур — деди университет ректори.
Учрашувда муҳокама қилинган муҳим йўналишлардан бири Ислом цивилизацияси марказининг тарихий, илмий ва маънавий-маърифий меросини халқаро аудиторияга замонавий медиа воситалари орқали етказа оладиган гид-журналистларни тайёрлаш масаласи бўлди. Бундай мутахассислар журналистик кўникмалар билан бир қаторда тарихий ва маданий меросни тушунарли баён қилиш, экспозициялар мазмунини очиб бериш, ташриф буюрувчилар билан самарали мулоқот ўрнатиш, хорижий аудиториянинг эҳтиёжларини ҳисобга олиш каби муҳим компетенцияларга эга бўлиши лозим.
Ислом цивилизацияси маркази нафақат тарихий ёдгорликлар ва ноёб артефактлар намойиш этиладиган маскан, балки илм-фан, тафаккур, маърифат ва маданий меросни замонавий ёндашувлар асосида тақдим этувчи илмий-маърифий майдондир. Унинг мазмун-моҳиятини халқаро миқёсда муносиб тарзда ёритиш учун журналистик маҳорат, тарихий билим ва коммуникация кўникмаларининг уйғунлиги муҳим. Шу нуқтаи назардан, гид-журналистлар тайёрлаш ташаббуси бўлажак мутахассисларнинг амалий салоҳиятини ошириш билан бирга, Марказ ҳақидаги ахборотни турли тиллар ва медиа форматлари орқали кенгроқ аудиторияга етказишга ҳам хизмат қилиши мумкин.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 