07 Июн, 2026, 20 Зулҳижжа, 1447
07 Июн, 2026, 20 Зулҳижжа, 1447
Фарзанд таваллуди — жуда қувончли воқеа. Шу билан бирга ўта масъулиятли ҳам. Дастлабки мураккаб палла чақалоққа исм танлашда юзага келади. Айрим ҳолларда ёш ота-она фарзандига исм қўйишни оиласидаги энг ҳурматли кексаларга (одатда, ота томондан бобосига) ишониб топширишади, айримлар эса қандайдир ёзилмаган қоидалар ва ирим-сиримларга мурожаат қилишади. Энг сўнгги модадаги исмлар ҳам борлигига нима дейсиз? «Очиқ Осиё онлайн» 2017 йилда Қозоғистон, Қирғизистон, Ўзбекистон ва Тожикистонда қайси исмлар кўпроқ қўйилганини аниқлашга ҳаракат қилиб кўрди.
Қирғизистон. Соф мусулмонча исмлар
«Очиқ Осиё онлайн» ҳамкори — kaktus.media’га бундай маълумотларни давлат қайд этиш хизмати берган. Уларнинг берган маълумотига кўра, ўғил болаларга қўйилган исмлар ичра энг машҳури Умар бўлган. Қирғизистонда 2017 йилда 2886 та чақалоққа шу исм қўйилган.
Ўғил болаларга қўйилувчи Умар исми араб тилидан таржима қилинса «ҳаёт» маъносини беради. Ислом оламидаги иккинчи халифанинг исми шундай бўлган.
Қиз болалар исми ичра энг машҳури Раяна бўлгани қайд этилган. 2017 йилда 1860 қизалоққа шу исм қўйилган.
Раяна исми ҳам арабча. Талқинларнинг бирига кўра у «тўлатилган, тўйинтириб суғорилган» маъносини беради.
2017 йилда жами 155 минг 36 чақалоқ туғилган. 2016 йилда уларнинг сони 159 минг 584 нафар бўлган. 2015 йилда энг машҳур исмлар Умар ва Ойбека (Айбийке) бўлган. Сўнгги ўн йил ичида энг машҳур исмлар Азамат, Александр, Нурбек, Нурлан ва Ойбек сингарилари бўлган. Қиз болалар исми ичра Ойнура (Айнура), Наргиза, Татьяна, Динара ва Аида кўпроқ учраган.
Қозоғистон. Урф ўзгармаяпти
Алихон ва Айзере (Ойзара) Остонадаги энг кўп қўйилган исмлар бўлган, деб хабар беради шаҳар ҳокимиятининг расмий сайти. 2017 йилда Айзере исми Қозоғистон пойтахтида 405 та чақалоққа қўйилган. Иккинчи ўринда Айлин — 354 марта. Учинчи ўринда Амина исми бормоқда — 353 марта. Ўтган йили Айару, Ойша, Раяна, Аяла, Каусар, Мадина, Дария каби исмлар ҳам кўп қўйилган. Дастлабки ўнликдан ташқарида Адия, Айсана, Инжу, Айим ва Тўмарис каби исмлар бор.
Ўғил болалар ичра энг машҳур исмлар учлигига Алихон, Амир ва Али кирган. Ўтган 12 ой ичида бу исмлар билан мос равишда 328, 255 ва 222 чақалоқ номланган. Булардан ташқари ўғилчаларга Ойсултон, Санжар, Олдиёр, Эрасил, Арлан, Арсен, Нурислом, Алан, Мансур, Рамазон, Мерос ва Алинур каби исмлар қўйилган.
Пойтахтда йил бўйи жами 34.087 та чақалоқ туғилган. Бу эса 2016 йилга нисбатан 2031 тага кўпдир.
Қозоғистон бўйича тўлиқ маълумотлар йўқ. Лекин ярим йиллик маълумотларга таянилса, бутун мамлакат бўйлаб аҳвол пойтахтдагига жуда ўхшаш: Айзере ва Алихон етакчилик қилмоқда. Айзере туғилган қизалоқларга қўйилаётган исмлар ичра етакчиликни қаторасига учинчи йилдирки бермаяпти.
Айзере — туркийча-форсча исм. «Ай» туркий тилларда «ой» дегани, «зер» эса форсча «зар» (олтин) маъносини беради. Кўчма маънода бу исмга «вафодор», «гўзал», «зийрак» маъносини юклашади.
Умуман олганда, учликда қизлар исми ичра Айзере, Айару ва Раяна, ўғил болаларнинг исмлари орасида Алихон, Ойсултон ва Нурислом етакчилик қилмоқда.
Алихон исми араб-турк тилларидан келиб чиққан бир бир неча таржимага эга. Талқинлардан бирига кўра, Алихон — «Худонинг шери» маъносини беради. Иккинчи талқинга кўра Али сўзига кўра ва турк ёки мўғулларнинг хон, подшоҳ, ҳукмдор титулларига биноан «буюк хон» ёки «илоҳий ҳукмдор» маъносини беради.
Ўзбекистон. Барчаси анъаналар доирасида
Ўзбекистон Республикаси адлия вазирлиги ўзининг Телеграм каналида мамлакатнинг 2017 йилдаги туғилишга оид фуқаролик ҳолатини қайд этиш бўйича маълумотларни эълон қилди. Унга кўра, республикада 722.094 нафар чақалоқ туғилган. Бу бир йил аввалгига нисбатан 10.490 болага кам. Ўғил болалар қизалоқларга нисбатан кўпроқ туғилган.
2017 йилда қизалоқларга қўйилган исмлар ичра Мадина исми етакчилик қилган. Мамлакатда 5678 та қизалоққа шу исм қўйилган. Ўғил болалар ичра энг машҳур исм Азизбек бўлган — 5674 марта. Умуман, www.factorname.ru сайти маълумотларига кўра, Азиз исми (унинг Азизбек, Азизжон вариантлари) 17 ёшдан 25 ёшгача бўлган йигитларнинг машҳур исмлари йигирматалигига киради. Бироқ 25 ёшгача бўлган ўзбекистонлик ўғил болалар исми ичра энг машҳури Сардор исмидир. Россияликлар негадир ўзбекларда энг кўп тарқалган исм Рустам ёки Анвар деб ҳисоблашар экан.
Адлия вазирлиги туғилган чақалоқлар бўйича яна бир қизиқ маълумотни баён қилган. Ўтган йили Ўзбекистонда оғирлиги қарийб 10 килограм, аниқроғи 9870 грамм бўлган қизалоқ дунёга келган. Энг дароз чақалоқнинг бўйи 70 сантиметрни ташкил этган. Жиззах вилоятининг Ғаллаорол туманида эса она ўзининг 9-фарзандини дунёга келтирган.
Тожикистон. Ҳеч қандай ўзбошимчаликсиз
Тожикистондаги машҳур исмлар ҳақидаги маълумот ошкор этилмайди. Лекин у ерда янги туғилаётган чақалоқларга қўйилиши лозим бўлган исмлардан иборат, қатъият билан тавсия этилаётган каталог бор. Унинг тузилиши ҳақида гап-сўзлар 2015 йилдан бошланган бўлса-да, у фақат ўтган йилга келиб чоп этилди. Илгарироқ, чақалоқларни миллий маданиятга хос бўлмаган исмлар билан аташни тақиқловчи қонун қабул қилинган. Тўпламга 3 мингдан зиёд исмлар киритилиб, уларнинг тожикча, русча ва инглизча ёзилиш вариантлари кўрсатиб ўтилган. Нашрнинг умумий тиражи 10 минг нусхани ташкил этган.
Лекин ота-оналар фарзандига тасдиқланган «Миллий исмлар реестри»дан танлашга мажбур эмас. Нима бўлганда ҳам, Тожикистон Республикаси президенти ҳузуридаги Миллий қонунчилик маркази директори Маҳмад Раҳимзода шундай деган, — деб ёзади Sputnik Тожикистон. Амалдор нафақат бундай ҳуқуқ мавжудлигини таъкидлаган, ўзи ҳам реесторига қарши борган. У неварасига Ашкиноз деб исм қўйган, бу исм «Миллий исмлар реестри»да йўқ. «Барча ота-оналар ўз фарзанди учун ўзлари чиройли ном танлашга ҳақли. Масалан, мен неварамга Ашкиноз деб исм қўйдим. Бу исм каталогда йўқ. Лекин мен махсус комиссияга хат билан мурожаат қилдим, улар менинг танловимни маъқуллашди», — деган Раҳимзода.
Мулозим ўз фарзандига ноодатий исмлар қўймоқчи бўлган янги туғилган чақалоқларнинг ота-оналарига ўз таклифлари билан махсус комиссияга мурожаат қилишни маслаҳат берган.
Манба: http://kun.uz
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Она фарзандини тўққиз ой қорнида кўтариб юради, оғир машаққатлар билан дунёга келтиради ва бутун умрини унинг камоли учун бағишлайди. Фарзандга бўлган бу муҳаббат Аллоҳ таолонинг буюк неъматларидан биридир.
Аммо аёл киши ўғлини уйлантирган куни қайнонага айланади. Шу кундан бошлаб у фарзанди ҳаётидаги энг муҳим инсон сифатидаги ўрнини бошқа бир инсон — келини билан баҳам кўришга тўғри келади.
Дарҳақиқат, қайнона бўлиш осон эмас. Бу аёл ҳаётидаги муҳим бурилиш нуқталаридан бири бўлиб, кўпинча унинг аҳамияти етарлича эътироф этилмайди.
Ҳар бир аёл яхши қайнона бўлишни истайди. Бироқ буни айтиш осон, амал қилиш эса анча мушкул. Чунки она билан ўғлининг турмуш ўртоғи ўртасидаги муносабат жуда нозик ва эҳтиёткорликни талаб қилади.
Мусулмон инсон ҳаётдаги ҳар бир ўзгаришга тайёр туришга ҳаракат қилиши лозим. Қайноналик масъулияти ҳам бундан мустасно эмас.
1. Келин сизнинг қизингиз эмас
Ҳар бир қайнона аввало бир ҳақиқатни қабул қилиши керак: ўғлингизнинг аёли сизнинг қизингиз эмас. У бошқа оилада, бошқа муҳитда тарбия топган. Шунинг учун ундан ўз қизларингиздан кутган нарсаларни кутманг.
У билан қўпол ёки ҳаддан ташқари тўғридан-тўғри муомала қилманг. Чунки у сизнинг яхши ниятингизни қизларингиз каби дарҳол тушунмаслиги мумкин.
2. Келинингизга қизингизга қандай муносабат қилинишини истасангиз, шундай муносабатда бўлинг
Келинингиз ҳам бир оиланинг ардоқли фарзанди. Қизингизга қандай муносабатда бўлишларини истасангиз, унга ҳам шундай муносабатда бўлинг.
Унинг ҳар бир хатосини кузатиб юрманг. Ҳар бир камчилиги учун ҳукм қилишга шошилманг. Агар бирор хато қилса ёки камчиликка йўл қўйса, қизингизни кечирганингиз каби кечиришга ҳаракат қилинг.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Раҳм қилмаганга раҳм қилинмайди” (Имом Бухорий, Имом Абу Довуд ва Имом Термизий ривояти).
Шунингдек, Ҳамдун Қассор раҳматуллоҳи алайҳнинг қуйидаги ҳикматли сўзларини ҳам ёдда тутинг: “Агар дўстингиздан бирор хато ўтса, унга етмишта узр топинг. Агар бунга қодир бўлмасангиз, айбни ўзингиздан қидиринг”.
3. Аёллар туғма уй бекаси эмаслигини унутманг
Ўзингизнинг ёш келин бўлган даврингизни эсланг. Ўша пайтдаги тажрибангиз билан бугунги маҳоратингизни таққосланг.
Яхши уй бекаси бўлиш бир кунда шаклланмайди. У вақт, сабр ва тажриба орқали қўлга киритиладиган фазилатдир.
4. Ўғлингизга тегишли ҳар бир нарса сизга тегишли эмас
Оила қурган ўғлингизнинг ва унинг турмуш ўртоғининг мол-мулки уларнинг шахсий мулки ҳисобланади. Уларнинг ҳаётига ва шахсий қарорларига ҳурмат билан муносабатда бўлиш муҳимдир.
5. Ўғлингиз ўз масъулиятларини англаши керак
Она сифатида фарзандларингиз устида катта ҳақ-ҳуқуқларга эгасиз. Фарзандингизни бу ҳақ-ҳуқуқларни тўғри англаган ҳолда тарбияланг. Айниқса, ўғлингизга аёлининг ҳақларини ҳам ўргатинг. Токи у онасининг ҳақларини адо қилиш баҳонасида турмуш ўртоғининг ҳуқуқларини поймол қилмасин.
6. Душман эмас, иттифоқчи бўлинг
Ўғлингиз ва набираларингизга ғамхўрлик қилиш йўлида келинингиз билан аҳил бўлишингиз лозим. Сизлар бир-бирингизга қарши эмас, балки бир мақсад йўлида ҳаракат қилаётган иттифоқчиларсиз.
Ишонч ва самимиятга асосланган муносабатларни шакллантиринг. Келинингиз унинг манфаатларини ўйлаётганингизни ҳис қилсин.
Унинг ютуқларидан ўзингизникидек қувонинг. Зеро, унинг бахти ва муваффақияти бутун оиланинг бахтидир.
Энг муҳими, келинингизга меҳр ва ғамхўрлик кўрсатинг. Унга яхши сўзлар айтинг. Чунки ширин сўз ва самимий муносабат инсон қалбида муҳаббат уйғотади.
Унутманг: сиз ҳам бир вақтлар қўллаб-қувватлашга муҳтож бўлган келин бўлгансиз.
Юртимиздаги ҳар бир оила бахтиёр оила бўлсин!
Даврон НУРМУҲАММАД
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа