Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
21 Май, 2026   |   3 Зулҳижжа, 1447

Тошкент шаҳри
Бомдод
03:22
Қуёш
04:59
Пешин
12:25
Аср
17:28
Шом
19:44
Хуфтон
21:15
Bismillah
21 Май, 2026, 3 Зулҳижжа, 1447

Арк – Бухоро тарихининг тирик гувоҳи

06.01.2018   12086   3 min.
Арк – Бухоро тарихининг тирик гувоҳи

Қадим Бухорони тарихчилар саёҳатчилар “шеърият ва афсоналар шаҳри” деб аташган. Бу қўҳна шаҳарнинг ҳар бир кўчаю хиёбони, гўшасида олис ўтмишнинг акс-садоси бор. Кўкка бўй чўзган миноралар инсон ақл-заковатини намойиш қилади. Бухоро Шарқу Ғарбда очиқ осмон остидаги музей, шавкатли тарихнинг жилвакор кўзгуси деган фахрли ном олган.

Бухоро ҳақида сўз борганида, Арк ҳақида гапирмасдан илож йўқ. Арк кейинги замонларда Бухоро амирларининг қароргоҳи бўлиб келган. Тарихий манбаларда келтирилишича, Арк бир неча марта вайрон бўлиб, яна қайтадан тикланган. У ҳақдаги илк маълумотлар Абу Бакр Наршахийнинг (899-960) “Бухоро тарихи” асарида учрайди: “Бухоро ҳукмдори Бухорхудот Бидун ушбу қалъани қурдиради, аммо у тез орада вайрон бўлади. Шунда Бухорхудот донишмандларни чақириб, улардан маслаҳат сўрайди, улар эса қалъани Катта айиқ юлдузлари туркумини эслатувчи етти устун устида қуриш кераклигини айтишади. Ҳукмдор шундай йўл тутади ва Арк мустаҳкам бўлади”.

Арк қачон қурилгани ҳалигача аниқ­ланмаган. Аммо олимларнинг тахминича, бундан бир-бир ярим минг йил олдин ҳам ушбу маҳобатли меъморий обида ҳукмдорларга қароргоҳ бўлган.

Арк – Бухоро тарихининг тирик гувоҳи, у неча-неча қонли жанглар, шафқатсиз истилочию босқинчиларни кўрган. 1220 йили Чингизхон қўшини шаҳарга бостириб келганида, аҳоли Арк ичига яширинади.

Аркда нафақат ҳукмдор амирлар, балки буюк олимлар, шоиру файласуфлар ҳам яшаб, ижод қилиб, авлодларга бебаҳо мерос қолдиришган. Бухоро маданияти энг юксалган ўрта асрларда Аркда Рудакий, Фирдавсий, Абу Али Ибн Сино, Форобий, Умар Хайём каби буюк зотлар яшаган. Абу Али ибн Сино бундай ёзади: “Бу ер кутубхонасидан шундай китобларни топдим, уларни олдин ҳам, кейин ҳам ҳеч қаерда кўрмадим. Уларни ўқиб чиқдим ва менга олам сирлари аён бўлди”.

Арк ғарбдан шарққа чўзилган қийшиқ тўртбурчак шаклига эга. У замонавий шаҳарнинг ғарбий қисми ўртасида жойлашган. Деворлар айланасига узунлиги 789,60 метр, майдони 3,96 гектар. Майдон сатҳидан баландлиги 16-20 метрни ташкил этади. Аркка икки устунсимон шаклда қурилган миноралар орасидан кирилади. Дарвозаларига йўлак тепага қараб юксалиб борадиган пандус (нишаб майдонча) шаклида қурилган.

Аркнинг ўзида меъморий иншоотларнинг катта бир мажмуаси жойлашган, шарқий қисми ҳозирда археологик ёдгорликдир. Унинг тепасига чиқиб қараган кишига кўҳна Бухоронинг бетакрор манзараси кафтдек намоён бўлади. Уста меъморлар Аркни бўлажак меъморлар учун дарслик деб атайдилар. Арк деворларида ғишт терилиши, қурилиш хом ашёларидан тарихда қандай фойдаланилгани яққол кўринади.

Ҳозир Арк юртдошларимиз ҳамда чет эллик меҳмонларни оҳанрабодек ўзига тортувчи ноёб тарихий-меъморий ёдгорлик сифатида ном қозонган.

 

Саида ДАРИЕВА

тайёрлади.

Мақолалар
Бошқа мақолалар

Ўзингизни Қуръони карим билан даволанг

19.05.2026   5970   4 min.
Ўзингизни Қуръони карим билан даволанг

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм

Қуръони карим билан муолажа қилиш – бу замонавий тиббиётдан воз кечиш дегани эмас. Балки, Набий алайҳиссаломнинг “Аллоҳнинг бандалари даволанинглар” дея таъкидлаганларидек, набавий суннатга амал қилишликдир. Ушбу набавий буйруқ бизларни касалликларга даво бўладиган ҳар бир йўлдан тўғри фойдаланишга ундайди.

Ишонч билан айтиш лозимки, Қуръон тиловати мўминлар учун энг яхши муолажадир. Дарҳақиқат, ундан миллионлаб инсонлар истифода қилганлар, яна истифода қиладилар. Муолажада фақат тиббиётгагина суянган киши Қуръонга бепарво бўлиб, кўплаб яхшиликлардан бебаҳра қолади. Агар сиз у билан муолажа қилсангиз ҳеч қачон зарар кўрмайсиз!

Қуръони карим билан муолажа қилиш - бу беминнат, зиён-заҳматсиз бўлиб, сиздан ҳеч қандай махсус вақт, махсус макон ёки ҳолат талаб қилмайди.

Қуръони карим билан муолажа қилиш – фақат касалликлардан даволаниш эмас. Балки, унинг тиловати ибодат бўлиб, унда раҳмат, саодат, тарбия, Аллоҳ таолога яқин бўлиш ва сизнинг дунёю-охиратда нажот бор. У жисмингиз, руҳингизни қайта қувватлантирувчи ва мукаммал ҳаётий дастурдир...

Айтиш лозим бўлган муҳим сўз: Азизларим! Мен турли вақтлар, ҳолатлар, касалликлар, мусибатлар ва қийинчиликларда Қуръони карим билан муолажа қилишни тажриба қилиб кўрдим ва билдимки, у ҳар қандай касалликлардан даволанишда энг яхши воситадир. Шунинг учун ҳам, Қуръони карим ҳаётимнинг ҳар бир лаҳзасида ҳамроҳимдир.

Мен касалликка чалинсам янада кўпроқ Қуръон ўқийман, тинглайман. Шунда Аллоҳ таоло қандай касаллик бўлса ҳам, менга тезда шифо сабабларини муҳайё қилади. Кенгчилик, бахт-саодатни тортиқ этади. Ҳеч қандай хафалик, ғам-ташвиш, малолликни ҳис қилмайман.

Ечими жуда қийин бўлган муаммога рўпара бўлсам, Қуръони карим менда улкан сабр, машаққатни енгиб ўтишда қувват, ишларни ҳал этишда ҳикмат ва хотиржамликни зиёда қилади. Доимо тўғри қарор қабул қилишимга ёрдам беради.

Агар бир ёмонликка йўлиқсам, ўзимда заифликни ҳис қилсам, ёки келажакдан қўрқувга тушсам, Қуръон ғайратимни оширади, қўрқувни кетказади. У ҳар қандай ҳолатда менга куч-қувват бағишлайди.

Сиз ҳам мен билан бирга бу гўзал муолажани тажриба қилиб кўрасизми?!

Инсоният бир неча минг йиллар давомида, ҳар бир замон ва маконда ўзи учун шифо излаб, турли усулларни қўллаб кўрган. Баъзилар турли бут, санамларни ясаб уларга ибодат қилган ёки қуёшга, оловга сиғинган ва ҳоказо... Лекин Набий алайҳиссалом Пайғамбар қилиб юборилганларидан сўнг шифо излашда ҳам барча учун энг тўғри йўлни белгилаб бердилар. Аллоҳ таоло у зотга умматларининг руҳлари ва жисмлари учун шифо ўлароқ Қуръони каримни нозил қилди.

Ўн тўрт асрдирки, мўминлар Аллоҳ таолонинг ушбу

﴿يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ﴾

"Эй, одамлар! Сизларга Раббингиздан ваъз (насиҳат), кўксингиздаги нарсага шифо ва мўминларга ҳидоят ва раҳмат келди" (Юнус сураси, 57-оят) оятига ишонган ҳолда Қуръни Карим билан ўзларини муолажа қилиб келмоқдалар.

Ҳар жабҳада илғор мусулмонлар тиббиёт ривожида ҳам асосий пойдеворни қўйганлар. Ўрта асрлардан кейин илм-фан, хусусан, тиббиётда ривожланиш Ғарбга кўчди. Тиббиётда кимёвий моддаларга суяниб даволаш кенг ёйилди. Борлиқни Яратгувчи Зотни инкор этувчи, моддапараст ғарблик олимлар бу борада кўплаб ютуқларга эришдилар. Тиббиёт бизга қайта улар орқали кириб келди. Натижада мусулмон табибларнинг аксарияти табобат билан биргаликда Қуръони карим ва динимиз кўрсатмаларига мувофиқ дуолар билан даволашдан бутунлай йироқлашиб кетди. Биз қуйида Қуръони карим билан ҳаттоки, тузалмас касаллик бўлган саратонга ҳам баъзи оятларни ўқиб қандай муолажа қилиш мумкинлигини исботловчи илмий далилларни келтириб ўтамиз.

Биз бу изланишимиз орқали хавфли касалликларга ҳам Қуръони карим билан муолажа қилиш самараларини илмий асослаб барчани хусусан, шифокорларни қаноатлантиришни мақсад қилганмиз. Бунда Қуръони карим қай тарзда жисмнинг барча аъзоларини хусусан, иммунитет тизимини ошириши, бош мия ва юрак ҳужайралари фаолиятини яхшилашини кўриб чиқамиз.


"Исломда саломатлик" китобидан
Муҳаммад Зариф Муҳаммад Олим ўғли