16 Апрел, 2026, 27 Шаввол, 1447
16 Апрел, 2026, 27 Шаввол, 1447
Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:“Бир куни Расулуллоҳ солаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида эдик. Бирдан устимизда оппоқ кийимли, сочлари қоп-қора одам пайдо бўлди. Унда сафарнинг асари кўринмас эди. Бизларнинг бирортамиз уни танимадик ҳам. У келиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг тўғриларига ўтирди. Икки тиззасини У зотнинг тиззаларига тиради. Икки кафтини сонлари устига қўйди ва “Эй Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи васаллам) менга Ислом ҳақида ҳабар бер”, деди. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам; “Ислом – Лаа илаҳа илаллаллоҳу Муҳаммадур Расулуллоҳ”, деб шаҳодат келтирмоғинг, намозни тўкис адо этмоғинг, закотни бермоғинг, Рамазон рўзасини тутмоғинг, агар йўлга қодир бўлсанг байтни ҳаж қилмоғинг, дедилар”. “Тўғри айтдинг”, -деди. Биз унинг ишидан ажабландик. Ўзи сўрар ва ўзи тасдиқ қилар эди.
“Менга иймон ҳақида ҳабар бер”-деди. “Иймон – Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва охират кунига иймон келтирмоғинг”, дедилар. “Тўғри айтдинг”, деди.
У “Менга эҳсон ҳақида ҳабар бер”, деди. “Эҳсон – Аллоҳга ҳудди уни кўриб турганингдек ибодат қилмоғинг. Агар сен уни кўрмасанг У сени кўриб турибди”, дедилар.
“Менга қиёмат ҳақида ҳабар бер”, деди. “Бу борада сўралинаётган киши сўраётган кишидан билгувчи эмас”, дедилар. “Унда унинг аломатлари ҳақида хабар бер”, деди. “Чўри ўз хожасини туғмоқлиги, ялангоёқ, яланғоч, камбағал чўпонларни бино қуришда бир-биридан ўзишга уринишларини кўрмоғинг”, дедилар.
Сўнгра у қайтиб кетди. Бир муддат туриб қолдим. Сўнг У зот менга “Эй, Умар, сўровчи кимлигини билдингми?”, дедилар. “Аллоҳ ва унинг Расули билгувчи”, дедим. “Албатта У Жаброилдир. Сизларнинг динингизни ўргатиш учун келибди”, дедилар (Имом Муслим ривояти).
Ибн Дақийқ ал-Ийд айтади: “Бу ҳадис жуда муҳим ҳадис бўлиб, у барча зоҳирий ва ботиний амалларни ўзида мужассам этган. Шариат илмларининг барчаси бу ҳадисдан тўйинган. Чунки, бу ҳадис барча суннат илмларини жамлаган. “Фотиҳа” сураси Қуръоннинг онаси деб номлангани каби бу ҳадис ҳам суннатнинг онасидир”.
“Жибрил ҳадиси” номини олган бу ҳадис мутавотир ҳадис ҳисобланади. Зеро, бу ҳадисни Абу Ҳурайра, Умар, Абу Зарр, Анас, Ибн Аббос, Ибн Умар, Абу Омир Ашърий, Жарийр Балхий каби буюк саҳобийлар ривоят қилганлар.
Ҳадисдан олинадиган фойдалар;
Кийим бош ва кўринишни чиройли тутиш. Масжид ва илм мажлисларига бориш учун покиза кийимларни кийиш ва ҳушбўйликларни суриш мустаҳаб саналади. Шунингдек илм мажлисларида олимлар билан одоб доирасида муомилада бўлиш. Зеро, Жаброил алайҳиссалом инсонларга гаплари ва холатлари билан илм ўргатиш учун ташриф буюрган эдилар.
Эҳсон нима? Эҳсон – бирор ишни пухта ва ихлос билан қилишликдир. Яъни, Аллоҳ таолога ибодат шу даражада холис бўлиши керакки, гўёки банда ибодат вақтида Аллоҳни кўриб тургандек бўлиши керак. Агар бунинг уддасидан чиқа олмаса, шуни ёдига тутсинки, Аллоҳ таоло уни кўриб турибди ва ундан содир бўлаётган барча катта ва кичик амаллардан хабардор эканини ҳис қилиб туришидир.
Қиёмат ва унинг аломатлари. Қиёмат қачон қоим бўлиши фақатгина Аллоҳ таолонинг ўзигагина маълум бўлган ғайбий ишдир. Бироқ ҳадисда унинг аломатлари зикр қилинмоқда.
Илм ҳақида сўрашнинг зарурлиги. Мусулмон инсон ўзининг дунёси ва охирати учун фойдали нарсалар ҳақида сўраб ўрганиши ва бефойда нарсаларни тарк қилиши лозим. Шунингдек, бир илм мажлисига борса ва бу ердагилар бирор масалага мухтож эканликларини кўрса-ю, бироқ бу масала ҳақида ҳеч ким сўрамаётган бўлса, агарчи ўзи бу ҳақда билса ҳам ҳудди билмаган одам сингари бу ҳақда олим одамга савол бериши керак. Чунки унинг саволи натижасида шу масаладан бехабар бўлганлар унинг моҳиятини билиб оладилар.
Кимки ўзи билмайдиган нарсалар ҳақида савол берилса унга “билмайман” деб жавоб қайтариши вожиб бўлади. Бу унинг тақвоси ва илмини тўғри йўналтирганининг далилидир.
Савол жавоб ҳам тарбия бериш усулларининг биридир. Бу услуб қадимда ҳам ҳозирда ҳам оммалашган усулдир. Шунингдек, бу усул Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг жуда кўп ҳадисларида ҳам такрорланган. Зеро, бундай услуб тингловчиларнинг назарини ўзига жалб қилади ва уларни жавобга ташна холатга келтиради.
Жалолиддин Ҳамроқулов
"Новза" жоме масжиди имом-хатиби,
ТИИ ”Таҳфизул Қуръон” кафедра мудири
Сўнгги йилларда юртимизда амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар доирасида тарихий меросни асраш, уни замонавий талаблар асосида ривожлантириш ҳамда зиёрат туризмини юксалтиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Пресс-тур иштирокчилари дастлаб Имом Бухорий мақбарасини зиёрат қилди.
Давлатимиз раҳбари ташаббуси билан қайта барпо этилган мажмуада зиёратчилар учун барча қулайликлар муҳайё этилган. Мажмуа ҳудудида 15 гектар майдонда барпо этилган инфратузилма доирасида тўрт ва уч юлдузли меҳмонхоналар, оилавий меҳмон уйлари ҳамда автотураргоҳлар қурилган. Барча объектлар замонавий коммуникация тармоқлари билан таъминланган бўлиб, ҳудудда ободонлаштириш ишлари ҳам юқори савияда амалга оширилган. Бу ўзгаришлар натижасида мажмуа бир кунда 65 минг нафар зиёратчини қабул қилиш имкониятига эга бўлиб, зиёрат туризмининг ривожига катта ҳисса қўшмоқда.
Мажмуада 10 минг кишига мўлжалланган улкан масжид, 154 устунли миллий услубдаги муҳташам айвон ва маъмурий бинолар барпо этилган. 9 павильондан иборат инновацион музейда эса Имом Бухорийнинг ҳаёти ва илмий мероси, ислом маърифати ривожига қўшган беқиёс ҳиссаси ҳақида кенг маълумотлар жамланган. Музей экспозицияларида Қуръонда номи зикр этилган пайғамбарлар тарихи, ҳадис илмининг шаклланиши ва ривожи ҳақида ҳам қизиқарли маълумотлар ўрин олган.
Қадамжода 14 та мовий гумбаз ва 75 метрлик 4 та минора мажмуага улуғвор қиёфа бағишлаган. Пресс-тур иштирокчилари Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марказида ҳам бўлиб, унинг фаолияти, илмий салоҳияти ва амалга оширилаётган ишлар билан танишди.
Жорий йил 27 март куни Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази ташкил этилганига 9 йил тўлди. Марказнинг ташкил этилиши мамлакатимизда диний-маърифий соҳада олиб борилаётган изчил ислоҳотларнинг яққол амалий натижаси бўлиб, у аждодларимизнинг бебаҳо илмий ва маънавий меросини, ислом илмларини чуқур ўрганиш ва кенг жамоатчиликка етказишда муҳим илмий платформага айланди.
– Бутун мусулмон оламида ҳадис илми ҳақида гап кетса, Имом Бухорий номи алоҳида тилга олинади, – дейди марказнинг илмий-тадқиқот ишлари бўйича директор ўринбосари Отабек Муҳаммадиев.
– Имом Бухорийнинг “Саҳиҳи Бухорий” китоби дунёда тан олинган энг мўътабар олтита ҳадис китобидан биридир. Ўн ёшидан бошлаб ҳадис илмини ўрганган аллома бобомиз 20 дан ортиқ асар ёзганлар. Музейимиздан ўрин олган ҳар бир экспозиция буюк бобокалонимизнинг ҳаёти ва фаолиятидан сўзлайди. Хуллас, янгиланган мажмуа бугунги кунда нафақат зиёратгоҳ, балки илм-маърифат, тарбия ва маънавий юксалиш маскани сифатида хизмат қилмоқда. Бу эса мамлакатимизда инсон қадрини улуғлаш, миллий ва диний меросни асраб-авайлаш борасида олиб борилаётган изчил сиёсатнинг ёрқин намунасидир.
Тадбир давомида марказ фаолиятига бағишланган тақдимот ўтказилиб, сўнгги йилларда амалга оширилган илмий тадқиқотлар, нашрлар, халқаро ҳамкорлик алоқалари ва маънавий-маърифий лойиҳалар ҳақида батафсил маълумот берилди.
Иштирокчилар қўлёзмаларни реставрация қилиш ва консервациялаш лабораториясида бўлиб, нодир қўлёзмаларни асраш ва ўрганиш бўйича амалга оширилаётган ишлар билан танишди.
– Бугунги кунда фондимиздаги мингга яқин қўлёзма китоблар мавжуд бўлиб, уларнинг орасида реставрацияга муҳтож китоблар ҳам бор, – дейди марказнинг илмий ходими Бахтиёр Иботов. – Бу китобларнинг барчаси қўл меҳнати орқали реставрация қилинади ва табиий ашёлардан фойдаланилади. Реставрация жараёнида китобнинг асл ҳолати ва кўринишига алоҳида эътибор қаратамиз. Унга бошқача тузатишлар киритилишига йўл қўйилмайди. Ҳар бир китобни реставрация қилиш учун унинг ҳолатига қараб уч ойдан икки йилгача вақт талаб этилади. Бизда конвейер усули қўлланилмайди. Ҳар бир ходимимиз муқовани, саҳифани ҳамда китобни тикиш жараёнини тўлиқ бажара олиши керак. Шунинг учун ходимларимиз доимий равишда юртимизда ва хорижий давлатларда малака ва билимларини ошириб боради.
Пресс-тур доирасида ОАВ вакиллари мажмуага саёҳат қилиб, қимматли маълумотларга эга бўлди.
А. Бўриев, С. Аслонов (сурат), ЎзА
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 