Дарҳақиқат, Аллоҳ таоло таваккул қилиш учун иймонни шарт қилди. Бу ҳақда:

﴿وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ﴾

“Агар мўмин бўлсангиз, Аллоҳга таваккул қилингиз”[1] деб марҳамат этди.

Аллоҳ таоло таваккул қилиш аҳамияти ҳақида бундай марҳамат қилади: “Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, унга У зотнинг Ўзи кифоядир”[2]. Аллоҳ таоло таваккул қилувчи учун Ўзи мукофот беришини ҳамда унга Ўзи кифоя қилишининг башоратини маълум қилди. Бу энг гўзал кифоя қилишдир.

Шунингдек, ким Аллоҳга тақво қилса, У зот унинг ишида осонлик қилиб беришини ҳам зикр қилган. Қандай ҳам яхшики, таваккул қилувчиларга Аллоҳнинг Ўзи кифоя қилса... Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади:

﴿فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ﴾

“Албатта, Аллоҳ таваккул қилувчиларни севадир”[3].

Қайси даража Аллоҳ таолонинг севган кишисининг даражасидан буюкроқдир? Имом Ғаззолий бундай дедилар: “Аллоҳнинг муҳаббати билан тамғаланган мақом соҳибига ва унинг аҳволини Ўз кифояси билан кафолатланган кишига ҳурмат кўрсатаман. Кимники Аллоҳ кифоя қилса, севса ва сақласа, у буюк муваффақиятга эришади. Албатта, севилган киши азобланмайди, узоқлаштирилмайди ва тўсилмайди.”

Ким Аллоҳдан ўзгани кифоя қилишда қидирса ва таваккул қилишни ташласа, у: “Аллоҳ Ўз бандасига етарли эмасми”?![4] оятини ёлғонга чиқарувчидир. Имом Ғаззолий айтадилар: “Аллоҳдан ўзгани кифоя қилишни қидирувчи ва таваккул қилишни ташлагувчи киши, кўргазмада ҳақни рад қилишни сўрагувчи кишига ўхшайди”.

Аллоҳ азза ва жалла бундай марҳамат қилади:

﴿وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ﴾

“Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, албатта, Аллоҳ ғолиб ва ҳикматли зотдир”[5].

Оятдаги “ғолиб”дан мурод, ким Ундан ёрдам, ҳимоя сўраса хор этмайди ҳамда Уни ҳимоя қилишини сўраса зое қилмайди. “Ҳикматли”дан мурод эса, кимда-ким Аллоҳнинг тадбирига таваккул қилса, Аллоҳ унинг тадбиридан адаштирмайди.

Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади:

﴿إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ﴾

“Албатта, сиз Аллоҳдан ўзга ибодат қилаётганлар ўзингизга ўхшаш бандалардир”[6]. Бу оятда Аллоҳдан бошқа ҳар бир банданинг ҳожати сизнинг ҳожатингизга ўхшайди, шундай экан, қандай қилиб уларга таваккул қилинади? дея баён қилиняпти.

Имом Ғаззолий бундай дедилар: “Қуръонда зикр қилинган ҳар бир тавҳид ўзгаларга мулоҳаза қилишни тўхтатиш ва ёлғиз Аллоҳга таваккул қилишга ишорадир”.[7]