Савол: Айрим зикрлар, тасбиҳлар борки, улар шунча ададда айтилади дейилган. Масалан, намоздан кейин субҳаналлоҳ, алҳамдулиллаҳ, Аллоҳу акбарни 33 марта айтиш. Шуларда 33 та айтиш керакми ёки ундан кўпроқ айтса ҳам бўладими?

Жавоб: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Зикрлар икки турга бўлинади. Бири ҳеч қандай адад ёки вақт билан белгиланмаган бўлса, иккинчиси махсус ададлар, ҳолатлар ва вақтлар билан белгиланган бўлади. Биринчи турдаги зикрларни инсон истаган вақтда, истаган ададда қилиши мумкин.

Масалан, Оиша онамиз розияллоҳу анҳодан ривоят қилинган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар доим Аллоҳ таолони зикр қилардилар, дейилган.

Иккинчи турга беш вақт намоздан кейин қилинадиган зикрлар, уйқудан аввал ва кейин, тонги ва кечки зикрлар киради. Мана шу турдаги зикрларни айтилган ададда айтишни уламолар тавсия қилганлар.

Масалан, машҳур аллома Ибн Ҳажар Асқалоний раҳимаҳуллоҳ “Зикрларда махсус саноққа риоя қилиш эътиборлидир. Баъзи уламолар намозлардан кейин айтиладиган зикрлар каби махсус саноқдаги зикрлар учун хос савоб айтилган бўлса ва зикр қилувчи уни айтилган саноқдан кўпроқ айтса, унга мазкур зикр учун хос бўлган савоб берилмайди. Чунки ўша ададларда ўзига хос ҳикмат ва хусусият бўладики, ундан ошириб юбориш сабабли ана шу фазилатлар бой берилади”, деганлар. Алломанинг бу фикрини кўплаб олимлар маъқуллаган.

Махсус саноқдаги зикрларнинг яна бир тури борки, унга қўшимча қилиш, саноғини кўпайтиришни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мақтаганлар. Бундай зикрларда саноқдан ошириш мумкин бўлади.

Мазкур ҳадисда юзтадан кўп зикр қилган кишининг кўпроқ савоб олиши айтилмоқда. Валлоҳу аълам.

Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази.