Севикли Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вафотларидан кейин Билол розияллоҳу анҳу Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг ёнига бориб, шундай деди:

– Эй Аллоҳнинг Расулининг халифаси, мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам "Мўминларнинг энг афзал амалларидан бири – Аллоҳ йўлида қилган жиҳоддир", деганларини эшитган эдим.

– Нима қилмоқчисиз, Билол? – сўради Абу Бакр.

– Вафот этгунимга қадар ўзимни Аллоҳ йўлига бахшида этмоқчиман.

– Сиз кетсангиз, бизга ким азон айтади?

Билол розияллоҳу анҳу кўзлари тўла жиққа ёш билан:

– Расулуллоҳдан кейин азон айта олмайман...

– Билол, қолинг, бизга азон айтиб туринг...

– Агар мени ўзингиз учун озод қилган бўлсангиз, айтганингизча бўла қолсин. Лекин Аллоҳ учун озод этган бўлсангиз, мени қўйиб юборинг.

– Сизни Аллоҳ учун озод қилганман, кетаверинг Билол.

Билол розияллоҳу анҳу "Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вафотларидан кейин энди Мадинада қола олмайман" деб, Шом диёрига отландилар.

Билол азон айтмоқчи бўлсалар, «Ашҳаду анна Муҳаммадар Расулуллоҳ»га етганларида нафас ололмай, тўхтаб қолар, йиғлаб юборар эдилар.

Орадан икки йил ўтгач, Билол розияллоҳу анҳу тушларида Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламни кўрдилар. Тушларида у зот Билолга "Бу қандай жафо, эй Билол? Бизни зиёрат қиладиган вақтингиз келмадимикан?" дедилар.

Билол розияллоҳу анҳу уйғониб кетдилар, зудлик Мадинага отландилар. Етиб келиб, Расулуллоҳнинг қабрлари ёнига бориб, ерга ётиб олиб йиғладилар. Шу пайт Ҳасан ва Ҳусайнларни кўриб, уларни маҳкам бағрига босиб, ўпдилар.

Ҳасан ва Ҳусайн Билолга:

– Бомдодда азонни ўзингиз айтиб беринг, – дедилар.

Тонг саҳар Билол масжид сатҳида туриб, "Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар!" дея азон айта бошладилар. Бутун Мадинани титроқ босди.

"Ашҳаду аллаа илаҳа иллаллоҳ" деганларида ҳамма ларзага келди. "Ашҳаду анна Муҳаммадар Расулуллоҳ" деганларида эса аёллар ҳам уйларидан отилиб чиқа бошладилар. Пайғамбар алайҳиссаломнинг вафотларини кўрган саҳобалар Билолнинг азонидан таърифлаб бўлмас изтиробга тушдилар.

Мўминларнинг амири Умар розияллоҳу анҳу Шомга жўнаб кетаётганларида мусулмонлар Билолни олиб келинг, бир марта бўлса ҳам намозга азон айтиб берсин деб ўтиндилар. Мўминларнинг амири Умар Билолни чақирганларида намоз вақти кирган эди. Умар Билолдан намозга азон айтиб беришни илтимос қилдилар.

Билол розияллоҳу анҳу юқорига кўтарилиб, азон айта бошладилар. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни таниган барча саҳобалар йиғлашга тушдилар. Улар авваллари ҳеч қачон бунчалик йиғламаган эдилар. Ҳамма тўйиб-тўйиб йиғлади. Энг қаттиқ йиғлаган Ҳазрат Умар розияллоҳу анҳу бўлди.

Билол розияллоҳу анҳу ўлим тўшагида ётганларида ёнларида ўтирган завжалари йиғладилар. Шунда Билол бундай дедилар:

– Йиғлама! Ахир эртага ҳабибим Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга, у зотнинг асҳобларига етишаман!

Шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандийнинг
"Ишқи Расул" китобидан Нодиржон Одинаев таржимаси