12 Март, 2026, 23 Рамазон, 1447
12 Март, 2026, 23 Рамазон, 1447
ЖИЙДА (Elaeagnus L.) — жийдадошлар оиласига мансуб дарахт ёки бута. Жанубий Европа, Марказий ва Шарқий Осиё, Шимолий Америкада ўсадиган 40 га яқин тури бор.Ўрта Осиё, хусусан Ўзбекистонда жийданинг қарғажийда. (Е. angysti-fola; ёввойи ҳолда ўсади), шарқ жийдаси (Е. orientalis), тиканакли жийда (Е. pungens), кумушсимон жийда (Е. argentea), нон жийда(Е. cdulls) турлари ўсади. Ш а р қ жийдасининг барги оддий, энсиз, кумуш-ранг. Дарахти 8—10 м, шохлари сийрак, тиканли ёки тикансиз. Гули икки жинсли, сариқ, серасал, хушбўй, эфир мойли. Меваси сарғиш, мағизсиз данакли, эти 31,2—88,7%, унсимон, хушхўр. Таркибида 46—65% қанд, 10% оқсил, 1,3% кислота, 200 мг% С витамини мавжуд. Жийданинг меваси янгилигида ёки қуритиб истеъмол этилади. Табобатда ошқозон-ичак касалликларини даволашда ишлатилади. Ёғочидан турли хил буюмлар ясалади, парфюмерия саноатида, гулидан эфир мой олинади.
Жийда қурғоқчиликка чидамли, ер ости сувлари юза ва шўр тупроқларда ҳам ўсаверади. Данагидан, илдиз бачкисидан ва қаламчасидан кўпаяди. Кўчати ўтказилгач, 3—5- йили ҳосилга киради. Май—июнь ойида гуллайди, меваси сентябрь—октябрда пишади. Бир тупи 50 кг гача ҳосил беради. Жийда60—80 йил яшайди. Нон жийда мевали дарахт сифатида экилади, ўрта бўйли дарахт. Сернам ерларда яхши ўсади. Серҳосил. Меваси йирик, мазали, қизғиш-қўнғир рангли. Ўзбекистон ўрмончилик илмий-тадқиқот институтида унинг 20 га яқин нави таърифланган (Қизил Ж., Раъно, Урганч, Хурмой, Тошкент десерти, Чўли қандак, Кизил қандак ва бошқалар). Ҳозирги даврга келиб саноат аҳамиятини йўқотди. Ўзбекистон, Тожикистон ва к ў п г и н а мамлакатларда айримтоморқа боғларида экилади. Кўпроқ йўл ёқалари, канал бўйлари, дала-иҳота ўрмон минтақалари, ташландиқ ерларга экилади. Тупроқни азот билан бойитади. Озиқавий қуввати: 34 кКал ни ташкил этади.
Жийда мевасини узоқ муддат сақлаш мумкин. Пишиб етилганида териб олингач, бир неча ойдан сўнг ҳам ўзининг фойдали хусусиятларини йўқотмайди.
Фойдали хусусиятлари
Жийда таркибида жуда кўп фойдали моддалар мавжуд. Масалан, унинг мевасида калий моддаси мавжуд, бу инсон организмида юрак-қон томирлари тизими фаолиятига ижобий таъсир кўрсатади, ўз навбатида инсульт, инфаркт ва бошқа муаммоли хасталиклари келиб чиқишининг олдини олади. Хушбўй моддалар мавжудлиги унинг бириктирувчи таъсирчанлигига асос бўлади.
Жийда меваси инсонни тинчлантирувчи таъсирга эга ва уйқу дорилар билан қўшиб истеъмол қилинса, уларнинг фаоллигини оширади. Бундан ташқари асаб тизими фаолиятини меъёрга келтиради, ва ғазабланиш, асабийлашувнинг олдини олади. Жийда тинчлантириш фаоллиги билан биргаликда саломатликни мустаҳкамлайди.
Унинг янги узилган мевасини турли пишириқ-десертларга қўшиш мумкин. Бундан ташқари ундан мураббо ва жемлар тайёрлаш мумкин.
Жийда меваси халқ табобатида кенг ишлатилади. Дармон дорилар таркибида унинг меваси билан бир қаторда гули, барглари ва новда пўстлоқлари ҳам ишлатилади. Масалан, мевасининг дамламасидан овқат ҳазм қилиш муаммоларини ҳал этишда, шунингдек, оғиз бўшлиғи касалликларидан фориғ бўлиш мақсадида ғарғара қилиб оғизни чайиш йўли билан фойдаланиш мумкин. Барглари ревматизм, подагра ва радикулитни даволаш жараёнида яхши ёрдам беради. Баргларини яна жароҳат ва яраларга боғлаб, шамоллашни олиш ва жароҳат битишини тезлаштиришда фойдаланилади.
Бундан ташқари жийда мевасидан бавосирни даволашда фойдаланилади. Новдаси пўстлоғидан тайёрланган дамлама қон кетишини тўхтатишда яхши шифобахш воситадир. Мевасининг шарбати безгак ва қон босимини даволаш жараёнида истеъмол қилинади.
Мевасининг қайнатмаси нафас йўллари, безгак ва шамоллаш касалликларини даволашдаёрдам беради. Бундан ташқари, бу қайнатмадан йўғон ичак, ошқозон ва ичак йўлларини даволашда яхши ёрдам беради, шунингдек у ичкетарда ҳам ёрдам беради.
Унинг гуллари ва баргларидан ҳам шифобахш дамлама тайёрлаш мумкин. Бу дамлама қон босимида ва юқори ҳароратни туширувчи табиий воситадир. Шунингдек, у юрак фаолиятига ижобий таъсир кўрсатади, колитдан фориғ бўлишда ижобий натижа беради.
Жийданинг зарари ва ножўя таъсири
Ҳомиладор ва эмизикли аёллар уни истеъмол қилишдан ўзларини тийишлари тавсия этилади.
Жалолиддин Нуриддинов тайёрлади
25 январь 2017 йил
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Бизга муборак Рамазон ойи рўзасини фарз қилган Аллоҳ таолога ҳамду санолар, Рамазон ойи кечаларини қоим қилишни суннат қилган Пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламга салавоту саломлар бўлсин.
Биз оддий ойлардан бири эмас, балки жуда улуғ, фазилатларга тўла ойнинг охирги учинчи даҳаси – жаҳаннам оташидан асрагувчи даҳасидамиз. Ушбу муборак ой жаннат эшиклари очиладиган, дўзах эшиклари ёпиладиган ойдир. Ҳар кеча бир нидо қилувчи нидо қилади: “Эй яхшиликни истовчи, келгин! Эй ёмонликни истовчи, тўхтатгин!”.
Бу муборак ой – Рамазон ойида инсонларга меҳр билан бундай дейилади: Тавба қилинг, ўзингизни сарҳисоб қилинг ва умрингиздан қолган фурсатни ғанимат билинг. Чунки шундай бир кун келадики, инсон дунёга қайтишни орзу қилади, аммо унинг орзуси қабул қилинмайди ва унга муҳлат берилмайди
Доктор Зағлул Нажжор ушбу ҳолатнинг даҳшатидан йиғлаб бундай дейди:
“Аллоҳ таоло Қуръони каримда бундай марҳамат қилади: “Агар сен уларни дўзах олдида тўхтатилганларида кўрсанг эди! Улар: «Дўзах узра тўхтатиб қўйилганда, «Оҳ, кошки эди (дунёга) қайтарилсак, Раббимиз оятларини ёлғонга чиқармайдиган мўминлардан бўлсак», дейишларини кўрганингизда эди!” (Анъом сураси, 27-оят).
Ушбу улуғ қисса Қуръон каримда қиёмат кунининг энг даҳшатли манзараларидан бирини тасвирлайди. Бу шундай манзараки, уни тасаввур қилганда танимиз жимирлаб кетади, қалблар қўрқувдан титрайди. Улар дунёда Аллоҳнинг оятларини инкор қилган, пайғамбарларини масхара қилган ва Аллоҳдан бошқасига ибодат этган кимсалар эди.
Қиёмат куни эса улар жаҳаннам ёқасида туриб, ўз кўзлари билан ўша оловни кўрадилар. Унинг даҳшатли овозини эшитадилар, занжирлар ва кишанларнинг шоҳиди бўлишади, ақл тасаввур қила олмайдиган азобларни кўрадилар.
Шунда қўрқув шунчалик кучаядики, қалблар ҳалқумга келиб қолади, нафаслар тиқилиб кетади. Ана ўша пайтда бу гуноҳкорлар шундай бир орзу қиладиларки, агар уларга дунёда шу орзу берилганида эди, Аллоҳга ҳеч қачон осий бўлмас эдилар: “Оҳ, кошки эди (дунёга) қайтарилсак, Роббимиз оятларини ёлғонга чиқармайдиган мўминлардан бўлсак”. Лекин бу орзу қабул қилинадими? Бу кечиккан пушаймон фойда берадими?
Жавоб кейинги оятда келади: “Йўқ! Уларнинг олдиндан яшириб юрган (сир)лари уларга фош бўлиб қолди. Борди-ю, (дунёга) қайтарилсалар ҳам, (яна ўша) тақиқланган нарсаларга қайтган бўлур эдилар. Улар, ҳақиқатан, ёлғончилардир!” (Анъом сураси, 28-оят).
Аллоҳ таоло уларнинг ҳақиқий ҳолатини очиб беради. Агар улар дунёга қайтарилса ҳам, яна аввалги гуноҳ ва инкорга қайтадилар. Чунки уларнинг бу ердаги пушаймони ҳақиқий иймон эмас, балки азобдан қўрқишдир.
Ушбу Қуръоний қисса бизга катта ибрат беради:
– Пушаймон кеч бўлса, фойда бермайди.
– Тавба эшиги фақат дунёда очиқ. Ўлим келганда ёки қиёмат қўзғалганда тавба қабул қилинмайди.
– Иймон фақат оғиздаги сўз эмас. У қалбдаги ишонч, тил билан иқрор ва амал билан исботдир.
– Аллоҳ муҳлат беради, аммо беэътибор қолдирмайди.
Бу ерда биз учун муборак Рамазон ойидаги буюк ибрат бор.
Рамазон – пушаймондан олдинги имконият ойидир.
Рамазон – тавба эшиги ёпилишидан олдинги фурсатдир.
Бу ойда кўплаб инсонлар дўзахдан озод қилинади.
Савол шу: “Биз озод қилинганлардан бўламизми ёки кейин пушаймон бўлувчиларданми?”.
Рамазон фақат еб-ичишдан тийилиш эмас. У гуноҳлардан тийилиш, Аллоҳга чин қалб билан қайтиш ойидир. Рамазондаги ҳар бир кун – янги саҳифа саналади. Ҳар бир кеча – кўз ёши билан йиллар давомидаги камчиликларни ювиш имкониятидир
Шунинг учун, эй бу сўзларни ўқиётган азиз инсонлар:
Пушаймон фойда бермайдиган кунни кутмангиз.
Айниқса ушбу муборак ойда тавбага шошилингиз.
Кўпроқ истиғфор айтинг. Намозингизни тўғриланг. Қуръони карим билан муносабатингизни мустаҳкамланг. Ким билсин, балки бу Сизнинг ҳаётингиздаги охирги Рамазон бўлиши мумкин.
Аллоҳдан сўраймизки, Бизни Рамазон ойини ғанимат билиб, Ўзига яқин бўладиган ҳамда Рамазон ойи тугаганида жаҳаннамдан озод бўладиган бандалари қаторида қилсин! Омийн. Я Роббал ъааламийн!. …” (Доктор Зағлул Нажжор хотираларидан).
И.Аҳмедов таржимаси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа