16 Сентябр, 2026, 5 Рабиъус сони, 1448
16 Сентябр, 2026, 5 Рабиъус сони, 1448
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам инсоният ичида Аллоҳ таолодан энг кўп қўрққан ва Унга нисбатан энг тақводор зот эдилар. Зеро ул ҳазрат Аллоҳ таолонинг Азамати ва Қудратини барчадан кўра яхшироқ таниган зот бўганлар. Шунинг учун ҳам олдингию кейинги гуноҳлари кечирилишига қарамай, гоҳ Робб таолодан қўрқиб гоҳида эса умматлари учун раҳмат ва шавқатдан йиғлаганлар. Расули акрам соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак кўзларидан тақво, меҳр ва ташналик ёшлари оқишига сабаб бўлган ҳолатларга сиз ҳам гувоҳ бўлинг.
Уммат учун куйиниб йиғлаганлари
Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Менга Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам “Менга қироъат қилиб бер!”, дедилар. Мен эса: “Сизга нозил бўла туриб, мен ўқиб берайми?”, дедим. У зот “Ҳа”, дедилар. Мен Нисо сурасидан ўқий бошладим ва “Ҳар бир умматдан бир гувоҳ келтириб, сени уларнинг ҳаммасига гувоҳ этиб келтирган чоғимизда ҳол қандоқ бўлур?!”, оятига етганимда, “Энди кифоя қилади!”, дедилар. У зотга қарасам, йиғлаётган эканлар!”
Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳ таолонинг Иброҳим алайҳиссалом ҳақидаги “Эй Роббим, албатта у(санам)лар одамлардан кўпини адаштирдилар. Бас, ким менга эргашса, у мендандир.” оятини ва Исо алайҳиссалом “Агар уларни азоблайдиган бўлсанг, бас, албатта, улар Сенинг бандаларинг. Агар уларни мағфират қиладиган бўлсанг, бас, албатта, Сенинг Ўзинг ғолиб ва Ҳикматли Зотдирсан.”, деган сўзи ҳақидаги оятини тиловат қилдилар ва икки қўлларини кўтардилаб: “Ё Аллоҳ! Умматим, умматим!”, дедилар ва йиғладилар!” Шунда Аллоҳ азза ва жалла айтди: “Эй Жаброил! Муҳаммадга бор, ҳолбуки Роббинг билувчироқдир, ундан, сени нима йиғлатди, деб сўра”, деб амр қилди. Бас, Жаброил алайҳиссалом у зотнинг олдиги келиб сўради ва Аллоҳ таолога у зотнинг айтган гаплари хабарини берди. Ҳолбуки, У биливчироқдир. Аллоҳ таоло эса: “Эй Жаброил! Муҳаммадга бор ва унга, албатта сени умматинг борасида рози қилурмиз”- деб айт, деди”.
Абу Довуднинг бошқа бир ривоятида бу воқеа кусуф намозида бўлгани ва у зот саждаларининг охирида “уфф, уфф” деб пуфлаб, кетидан шундай дуо қилганлари ривоят қилинади: “Эй Роббим! Мен улар орасида эканман, уларни азобламасликка ваъда бермабмидинг?! Эй Роббим! Истиғфор айтиб турсалар, уларни азобламасликка ваъда бермабмидинг?!”.
Умматларини соғиниб йиғлаганлари
Кунларнинг бирида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам йиғладилар. Буни кўрган саҳобалар: “Ё Расулуллоҳ! Сизни нима йиғлатди?”, деб сўрашди. У зот эса: “Биродарларимни соғиндим!”, деб жавоб бердилар. Саҳобалар: “Бизлар биродарларингиз эмасмизми, ё Расулуллоҳ?”, дейишди. Шунда ул Маҳбуб алайҳис салом: “Йўқ. Сизлар асҳобларимсиз. Биродарларим мендан кейин келадилар, мени кўрмасдан туриб менга иймон келтирадилар!”, дедилар.
Фарзандлари Иброҳим алайҳиссалом учун йиғлаганлари
Анас ибн Молик розияллоҳу айтадилар: “Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга Абу Сайфнинг олдига бордик у Иброҳим алайҳиссаломнинг энагаси эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Иброҳимни қўлларига олдилар ва уни ўпиб, ҳидладилар. Сўнг биз унинг олдига кирдик. Иброҳим жон бераётган эди. Расулуллоҳ йиғлай бошладилар. Шунда Абдурраҳмон ибн Авф: “Ё Расулуллоҳ, йиғлаяпсизми?!”, деб сўради. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Бу раҳматдир эй ибн Авф”, дедилар ва яна: “Албатта кўзлар ёш тўкади, қалб маҳзун бўлади лекин биз фақатгина Роббимиз рози бўладиган гапларни айтамиз! Биз сенинг фироқингдан маҳзунмиз, эй Иброҳим!”, дедилар.
Аёллари Хадича розияллоҳу анҳо учун йиғлаганлари
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам марҳамат қилдилар: “Инсонлар менга куфр келтирганда, Хадича менга иймон келтирди. Исонлар мени ёлғончига чиқарганда, у мени тасдиқлади. Инсонлар мени маҳрум қилганида, у мени молига шерик қилди. Аллоҳ таоло ундан менга фарзандлар берди, бошқаларидан эса, йўқ!” Имом Аҳмад ривояти.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Жаброил алайҳиссалом Набий алайҳиссалоту вассаломнинг олдига келиб: “Ё Расулуллоҳ! Бу Хадича. Олдингизга келаяпти. Унинг қўлида идиш бор. Унинг ичида зировар ёки таом ёки сув ёки ичимлик бор. Агар у олдингизга келса, унга Роббисидан салом йўлланг ва яна тиллодан бўлган унда шовқин ва машаққат бўлмаган Жаннат башоратини беринг!”, дедилар.
Онамизнинг касаллари оғирлашди. Тун узоқ ва кўзёш билан ўтди. Саҳар вақти яқинлашганда у зотнинг кўзлари очилди ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга ҳамда қизларига узоқ тикилдилар. Бу тикилиш билан онамиз ўз суюклиларидан узоқ ва ортга қайтмас риҳлатлари учун озуқа олдилар. Сўнг, ўзлари учун ваъда қилинган, абадий неъматлар билан бурканган ўринларини кўриб, розилик билан табассум қилган ҳолда кўзларини юмдилар. Шу тариқа, Аллоҳ таолонинг йўлида, Унинг дийни ривожи учун тинимсиз ҳаракат қилган бу тана таскин топди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўзларидан ёш қуйилди! Бу ҳолатдан бутун ҳовлини йиғи овози тутди! Тонгда пок тобут узра покиза жасадни кўтариб боришарди. Ушбу покиза жасадни қабр ёнига қўйдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қабр ичига тушиб муборак қўллари билан уни текисладилар сўнг покиза танани олиб, унга сўнгги бор маҳзунлик ва ўкинч ёшлари қуйилиб турган кўзлари билан боқдилар ва секин қабрга қўйдилар!
Зайд ибн Ҳориса розияллоҳу анҳунинг вафотига йиғлаганлари
Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Зайд қатл қилинганда Усома ибн Зайд Набий алайҳиссаломдан узилиб қолди. У кейинроқ Набий алайҳиссаломнинг олдиларига келди. Келди-ю йиғлаб юборди. Уни кўриб Набий алайҳиссалом ҳам йиғладилар ва: “Эй Усома! Биздан узилиб қолиб, кейин келиб бизни маҳзун қиляпсан!”, дедилар. Эртаси куни у Набий алайҳиссаломнинг олдига яна келди. Шунда У зот: “Мен сени кечагидан ҳам бошқачароқ ҳолда кўряпман?!”, дедилар. Усома у зотга яқинроқ келиб яна йиғлаб юборди. Бундан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам йиғладилар!”
Усмон ибн Мазъун розияллоҳу анҳуга йиғлаганлари
Усмон ибн Мазъун Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалмага эмикдош ини эдирлар. У киши жоҳилият даврида ҳам ўзлари учун хамрни ҳаром қилгандилар. Исломга ўн тўртинчи бўлиб кирдилар. Ҳабашистонга қилинган ҳижратда мусулмонларга амирлик қилганлар. Бадрда иштирок этганлар.
Усмон Ибн Мазъун Бадр жангидан кейин кўп яшамадилар. Шаъбон ойига келиб у зотнинг дардлари оғирлашди.
Уммул муъминин Оиша розияллоҳу анҳо айтадилар: “Усмон ибн Мазъун жонсиз ётганида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уни ўпдилар ва йиғладилар. У зотнинг муборак кўзёшлари Усмоннинг яноқларига оқарди!”
Ибн Аббос розияллоҳу анҳу айтадилар: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қизларидан бири вафот этганда ул зот: “Яхши салафимиз – Усмон ибн Мазъунга бориб қўшилгин!”, дедилар”.
У Мадинада вафот этган биринчи муҳожирлардан ва энг аввал Бақиъга дафн қилинган зот эди. Яна Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам у киши ҳақида: “Аллоҳ сени Раҳматига олсин, эй Усмон! Сен дунёдан ҳеч нима олмадинг, дунё ҳам сендан ҳеч нима ололмади!”, дедилар.
Саъад ибн Убода розияллоҳу анҳу касал бўлганда йиғлаганлари
Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу айтадилар: “Саъад ибн Убоданинг касали оғирлашиб қолди. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам уни кўргани келдилар. У зот билан Абдурраҳмон ибн Авф, Саъад ибн Абу Ваққос ва Абдуллоҳ ибн Масъуд ҳам келишди. Расулуллоҳ Саъаднинг олдига кирганларида уни оила аъзолари қуршаб олган ҳолда кўрдилар ва ҳаяжон билан: “У вафот этдими?!”, деб сўрадилар. Оиласи: “Йўқ, ё Расулуллоҳ!”, дейишди. Шунда Ул зот алайҳиссалоту вассалом йиғладилар! Набий алайҳиссаломнинг йиғлаганларини кўриб, қавм ҳам йиғлади. Сўнг, Ул хазрат қавмга қарата: “Эшитмаганмисиз, Аллоҳ таоло кўз ёши учун ёки қалб маҳзунлиги учун азобламайди! Лекин мана бунинг учун Азоблайди – деб тилларига ишора қилдилар – ёки маҳрум қилади. Албатта маййит аҳлиниг унга “айтиб” йиғлашидан азобланади!”, дедилар.
Мусъаб ибн Умайр розияллоҳу анҳуни кўриб йиғлаганлари
Барро айтадилар: “Бизнинг олдимизга биринчи келганлар Мусъаб ибн Умайр ва ибн Умму Мактум эди. Улар бизга Қуръон ўқиб берардилар”.
Мазкур саҳобани Набий алайҳиссалом биринчи Ақаба байъати иштирокчилари билан бирга Қуръон ўқиб, уни ўргатиш учун Мадинага жўнатгандилар. У зот Маккада яшаган вақтларида бой бадавлат бўлиб яшаганлар. Мадинага ҳижратларидан сўнг фақирликда кун кечирдилар.
Муҳаммад ибн Каъаб саҳобаларнинг биридан қуйидагича ривоят қиладилар: “Масжидда ўтирганимизда Мусъаб ибн Умайр кириб келди. Унинг эгнида бир мунча ямоғ солинган кўйлаги бор эди. Унинг илгари қандай бойликлар ичида яшагани-ю ҳозир эса қай ҳолатга тушиб қолганини кўриб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам йиғлаб юбордилар!”
Ҳамза розияллоҳу анҳу учун йиғлаганлари
Уҳуд ғазотидан кейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам жанг майдонига тушдилар. Жангда шаҳид бўлган мусулмонларни дафн қилиш ҳаракати бошланганди. Шу орада рўпараларидан амакилари Ҳамза ибн Абдулмуттолибнинг жонсиз жасади чиқиб қолди. Унинг бурни ва икки қулоғи кесиб олинган, жигари суғуриб олинган ҳатто бир чети тишланган ва яна танасига найза санчилган эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қаттиқ йиғладилар. У зотнинг бу йиғлашларидан асҳоблар ҳам йиғлашди!
Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳу айтадилар: “Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Ҳамза учун йиғлаганларидан кўра қаттиқроғ йиғлаганларини ҳеч ҳам кўрмаганмиз! Уни қибла томонга қўйдилар сўнг жаноза ўқидилар. Йиғилари кучайиб ҳатто ҳунграган овозлари эшитилди. У кундаги шаҳидларнинг кўриниши жуда даҳшатли эди!”
(Уҳуд жангидан кейин мушрикларнинг аёллари кўплаб шаҳидларнинг қулоқ, бурун ва бошқа аъзоларини кесиб олишганди.)
Мўъта жанги куни йиғлаганлари
Мўьта жанги мусулмонлар учун жуда оғир жанг эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинк кўрсатмалари билан уч минг кишилик қўшин Румлик насароларнинг икки юз минг кишилик қўшинига қарши курашиши керак эди. Аслида, Румликларнинг ўзлари Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам тарафларидан улар учун элчи қилиб юборилган саҳобий Хорис ибн Умайрни қатл қилишди ва мусулмонларга қарши жанг учун ўз қўшиларини йиғишда давом этишди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мусулмон лашкарларга Зайд ибн Ҳориса розияллоҳу анҳуни амир этиб тайинладилар. Агар Зайдга бирор гап бўлса, мусулмонларга Жаъфар ибн Абу Толиб, агар унга ҳам бирор гап бўлса, Абдуллоҳ ибн Равоҳа бошчилик қилишини айтдилар. Шу тариқа мусулмонлар йўлга чиқди. Рум аскарларига пешвоз чиқиб, шиддатли жанг бошлашди. Бу орада Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинада қолган кишиларга ушбу жангнинг ҳолатидан хабар бериб турдилар.
Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Зайд, Жаъфар ва ибн Равоҳанинг хабари келишидан аввал одамларга уларнинг ўлганлигини билдирдилар. У зот: “Байроқни Зайд олди. У мусибатга учради. Сўнгра байроқни Жаъфар олди. У ҳам мусибатга учради. Энди байроқни ибн равоҳа олди. Бас, у ҳам мусибатга учради”, дер ва кўзларидан дув-дув ёш тўкилар эди!
“Ниҳоят байроқни Аллоҳнинг қиличларидан бир қилич олди ва уларга фатҳу нусрат келди”, дедилар.
Аллоҳ таоло Ул муҳтарамга саловат ва саломларимизни етказсин!
Интернет маълумотлари асосида
“Мулла Абдуғаффор ҳожи” жоме масжиди имом хатиби
Икром Каримов тайёрлади
Ҳозирги кунда “бидъат” сўзини кўпчилигимиз тез-тез эшитамиз. Таъбир жоиз бўлса, бу сўзни билган ҳам, билмаган ҳам, тушунган ҳам, тушунмаган ҳам ишлатмоқда.
Аллома ибн Ҳажар Маккий раҳимаҳуллоҳ ўзининг “Фатҳул Мубийн” асарида бидъатнинг луғавий маъносини қуйидагича келтирган:
“Бидъат сўзи луғатда – ўхшаши бўлмаган, янги нарсани пайдо қилиш”, деган маънони беради.
“Баҳрул Лайолий шарҳи Бадъул Амолий”да эса, бидъатнинг луғавий маъносини: “Аввал бўлмаган, ўхшаши йўқ нарсани пайдо қилиш” деб келтирган.
Шундан келиб чиқиб, мазкур уламолар бидъат хоҳ ибодатларда, хоҳ одатларда бўлсин, яхши ёки ёмон бўлсин, Қуръон ва суннатда мавжуд бўлмаган янги пайдо бўлган нарса деб қараганлар.
Уламолар луғавий бидъатни беш қисмга бўлганлар.
Биринчиси: Вожиб бидъат. Наҳв илмини ўрганиш бидъатнинг шу турига киради. Чунки бу илмни билмасдан Қуръон ва суннатни билиб бўлмайди. Бу икки манбани ўрганиш вожиб. Вожибни бажаришга хизмат қиладиган нарса ҳам вожиб бўлади.
Демак, Қуръон ва суннатни ўрганиш учун наҳвни ўрганиш вожиб.
Иккинчиси: Ҳаром бўлган бидъат. Мўътазила, жабария ва ҳозирги салафий ҳамда аҳли суннага зид бўлган турли фирқа ва оқимларни таъсис этиш. Чунки булар ҳам Исломнинг илк даврларида бўлмай, кейинчалик турли мақсадларда ташкил қилинган бўлиб, асосан соф Ислом ақидасини нотўғри талқин қилиш, Исломга ва мусулмонларга зарар бериш билан танилган. Шунинг учун бундай фирқа ва оқимларга кириш ҳаром ҳисобланади.
Учинчиси: Мустаҳаб бидъат. Масжидларга миноралар қуриш, маъҳад ва мадрасалар барпо этиш, Қуръон қироатини эшитиш ва Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сийратларини ўрганиш учун турли мажлислар ташкил қилиш мустаҳаб бидъатлар сирасига киради.
Тўртинчиси: Макруҳ бидъат. Масжидларга зийнат бериш.
Бешинчиси: Мубоҳ бидъат. Еб-ичиш, кийим-кечак, маскан-манзилларда кенгчиликка йўл қўйиш. Яъни агар ҳалолдан бўлса, киши ўзи яшайдиган манзилини чиройли таъмирласа, фахр ва кибрдан холи бўлиб, қимматбаҳо кийим кийган бўлса ва емоқ-ичмоғида кенгчиликка йўл қўйса, гуноҳкор бўлмайди. Чунки шаръан бу пайтда мазкур ишлар мубоҳ саналади.
Бидъатнинг шаръий-истилоҳий маънолари
Бидъатнинг шаръий – истилоҳий маъноларини “Баҳрул Лаолий шарҳи Бадъул Амолий” асарининг соҳиби қуйида уч қисм қилиб келтирганлар:
الزِّيَادَةُ وَالنُّقْصَانُ فِي الدِّينِ مِنْ غَيْرِ إِذْنِ الشَّارِعِ
1. “Шореънинг изнисиз динда зиёда ва нуқсонга йўл очиш”.
جَعْلُ غَيْرِ الدِّينِ دِينًا أَوْ مَا يَكُونُ مُشَابِهًا بِالدِّينِ وَلَيْسَ مِنَ الدِّينِ
2. “Диндан бўлмаган нарсани дин деб билиш ёки динга ўхшаш мартабага кўтариш”.
عَمَلٌ مُحْدَثٌ عَلَي نِيَّةِ الْعِبَادَةِ
3. “Динда асли йўқ бўлиб, янги пайдо бўлган нарсани ибодат ниятида бажариш”.
Мазкур таърифларга асосланиб фуқаҳолар икита фиқҳий қоидани жорий қилганлар.
الْأَصْلُ فِي الْأَشْيَاءِ هُوَ الْإِبَاحَةُ
1. “Нарсалардаги асл қоида мубоҳлик ва тозаликдир”. Яъни, аслида ҳамма нарса мубоҳ ва тозадир.
الْأَصْلُ فِي الْأَشْيَاءِ هُوَ الْحُرْمَةُ
2. “Нарсалардаги асл қоида ҳаромлик ва нопокликдир”.
Зоҳиран қараганда бир-бирига зид бўлган бу икки қоидани татбиқи шундайки, агар бир киши дунё ишларини осонлаштириш, одамларнинг оғирини енгил ва узоғини яқин қилиш мақсадида бирор нарса масалан машина, телефон ёки турли фойдали мосламалар ўйлаб топиб ихтиро қилса, “Нарсалардаги асл қоида мубоҳлик ва тозаликдир”, қоидасига биноан бу яхши ва мақталган иш ҳисобланади.
Аммо, ибодат ниятида динда бирор нарсани жорий қилиш, суннат бўлмаган амални суннат деб эътиқод қилиш, “Нарсалардаги асл қоида ҳаромлик ва нопокликдир”, қоидасига биноан бидъат ва ҳаром иш ҳисобланади.
Бидъатнинг турлари.
“Саҳиҳи Бухорий” китобини шарҳлаган Имом Қасталоний раҳимаҳуллоҳ айтадилар: “Имом Байҳақий Имом Шофеъийдан нақл қилиб: “Китобу суннатга ва ижмога хилоф бўлган ишлар залолатга чорловчи бидъатдир. Аммо, китобу суннатга хилоф бўлмаган яхши ишлар бидъат эмас, балки “Муҳдасоту маҳмуда” яъни кейин пайдо бўлган мақталган ишлардир”, деганлар (Қасталоний. Ж. 1. Б. 302).
Жарир ибн Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан қилинган ривоятда:
قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّي اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: مَنْ سَنَّ فِي الإسلام سُنَّةً حَسَنَةً فَعُمِلَ بِهَا بَعْدَهُ کُتِبَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ عَمِلَ بِهَا وَلَا یُنْقَصُ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ وَمَنْ سَنَّ فِي الْإِسْلَامِ سُنَّةً سَیِّئَةً فَعُمِلَ بِهَا بَعْدَهُ کُتِبَ عَلَيْهِ مِثْلُ وِزْرِ مَنْ عَمِلَ بِهَا وَلَایُنْقَصُ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْءٌ.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Ким Исломда чиройли йўлни жорий қилса, бас у учун унинг ажри ва ундан кейин унга амал қилганларнинг ҳам ажри бўлади. Уларнинг ажрларидан бирор нарса камайтирилмайди” (Имом Муслим ривояти).
Мана шу ва бошқа далилларга таяниб, уламоларимиз бидъатни икки қисмга бўлганлар: бидъати ҳасана (яхши бидъат) ва бидъати саййиа (ёмон бидъат).
Ҳофиз ибн Ҳажар раҳимаҳуллоҳ: “Шариатнинг аслига хилоф бўлмай, шу билан бирга фойдали ва хайрли амаллар бидъати ҳасанадир. Шаръий асосга эга бўлмаган амал ёки эътиқодни жорий қилиш бидъати саййиа дейилади”, деганлар. (“Фатҳул Борий” китоби, Ж. 4. Б. 253).
Бидъати ҳасана – бунга ҳазрати Умар розияллоҳу анҳунинг ишларини мисол қилиш мумкин. Суннат амал бўлган таровиҳ намозини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам жамоат билан ўқимас эдилар. Ҳазрати Умар эса халифалик даврида мазкур намозни имомга иқтидо қилиб, жамоат билан ўқишни жорий қилди ва: “Қандай яхши бидъат бўлди”, деди.
Шунга биноан диний илмлар ўргатиш учун алоҳида мадрасалар қуриш, китоблар чоп этиш, масжидларга гилам солиш, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни гўзал сийратларини тарғиб қилиш учун мавлид ўқиш сингари дин асосларига зид бўлмаган амаллар бидъати ҳасана бўлади. Унга амал қилиш жоиз ва у залолатга бошламайди.
Бидъати саййиа эса, шаръий асосга эга бўлмаган бирор амал ёки эътиқодни жорий этишдир. Бундай бидъат айни залолат бўлиб, у шариатимизда рад этилган. Қуйидаги ҳадиси шариф ҳам шунга далолат қилади.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар:
مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ
“Ким бизнинг бу динимизда унда бўлмаган янги нарсани киритса, рад қилинади” (Имом Бухорий ривояти).
Демак, ҳадисда кўзланган мақсад диннинг асосий манбалари бўлмиш Китоб, суннат ва ижмога хилоф бўлган ишларни пайдо қилиш бўлса, бас, у рад қилингандир. Аммо дунёвий ҳаётнинг равнақига хизмат қиладиган, инсонларга манфаат берадиган ишларни пайдо қилиш, гарчи Китобу суннатда асоси мавжуд бўлмаса-да, зинҳор бидъат дейилмайди.
Ўткирбек Собиров
Ўзбекистон мусулмонлари идораси масъул ходими
Тошкент ислом институти ўқитувчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа