20 Май, 2026, 2 Зулҳижжа, 1447
20 Май, 2026, 2 Зулҳижжа, 1447
Мак Кай Ортон... Энтомология[1] бўйича илмий даражага эга, Корнел университетида (АҚШ) ўн йилдан бери асаларилар бўйича илмий тадқиқотлар олиб боради.
Тадқиқотчи М.К. Ортон бундай дейди: “Қуръонда асаларилар ҳақида бир сура борлигини эшитдим. 1445 йил муқаддам нозил бўлган Китобда келган асалариларга оид маълумотларнинг аниқлиги мени қаттиқ ҳайратга солди. Қуръондаги 16 тартиб рақам остидаги “Наҳл” сурасини тўлиқ ўқиб чиқдим. Ушбу суранинг асалари ҳақидаги 68-оятида 16 та сўз ва 16 хил араб ҳарфлари келган. Қизиқ жиҳати, урғочи асалариларда 16 жуфт хромосома, эркак асалариларда ҳам 16 хромосома бор”.
Мак Кай Ортон яна бундай деб айтади: “Асаларилар билан боғлиқ яна бир нарса мени қизиқтирди. Маълумки, Қуръони каримда феъллар музаккар (эркак жинси) ва баъзилари муаннас (аёл жинси) шаклда келган. Асаларилар ҳақида келган оятлар айнан аёл жинсида ифодаланган. XIX асрнинг бошларида Эдвард Беван асални фақатгина урғочи асаларилар ишлаб чиқаришини аниқлаган. Эркак асаларилар асал бермайдилар”.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда бундай марҳамат қилган: «Роббинг асаларига ваҳий юборди: “Тоғлардан, дарахтлардан ва кўтарилган ишкомлардан уй тутгин. Сўнгра ҳамма мевалардан егин. Бас, Роббингнинг осон қилиб қўйган йўлларидан юргин”. Қоринларидан турли рангдаги ичимлик чиқар. Унда одамлар учун шифо бордир. Албатта, бунда тафаккур қилувчилар учун оят (белги) бордир» (Наҳл сураси, 68-69-оятлар).
Ушбу оятда “емоқ” феълининг амр (буйруқ) шакли “кули” (егин) аёл жинси шакли ишлатилган. Эркак жинсида бу сўз “кул” шаклида келади. Бошқа феъллар ҳам шундай шаклда келган.
Шунингдек, оятда “батнун” (ошқозон) сўзининг кўплик шакли “бутуунун” сўзи келган. “Ҳа” олмоши учинчи шахс бирлик маъносидаги аёл жинсини билдиради.
Тадқиқотларда урғочи арининг ҳақиқатан ҳам иккита ошқозони борлиги, бири озиқ-овқатни ҳазм қилиш учун, иккинчиси гуллардан йиғилган нектарни сақлаш учун экани аниқланган.
Даврон НУРМУҲАММАД
[1] Энтомология (лотинча: ҳашаротлар) – ҳашаротлар тўғрисидаги фан. Ҳашаротларнинг тузилиши, ҳаёт кечириши, уларнинг индивидуал ва тарихий ривожланиши, хилмахиллиги, ер юзида тарқалиши, яшаш муҳити билан муносабатлари ва бошқаларни ўрганади.
18 май — Халқаро музейлар куни муносабати билан Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида ислом цивилизацияси тарихи ва муқаддас масканлар билан боғлиқ ноёб артефактларнинг махсус кўргазма-тақдимоти бўлиб ўтди.
Мазкур тадбир Марказнинг жаҳон ислом меросини ўрганиш, асраб-авайлаш ва уни кенг жамоатчиликка замонавий форматларда намойиш etish борасида амалга оширилаётган ишларининг амалий ифодаси бўлди.
Кўргазманинг энг муҳим жиҳаатларидан бири — Президент Шавкат Мирзиёев топшириғи асосида ЕХҲТ ва Лондон полицияси ҳамкорлигида ўтказилган махсус тадбирлар давомида аниқланиб, Ўзбекистонга олиб келинган ноёб маданий бойликларнинг журналистлар ва жамоатчилик вакиллари иштирокида тантанали равишда очилганидир.
Давлатимиз раҳбарининг ташаббуси ва қўллаб-қувватлаши натижасида бугунги кунгача қарийб 2 мингга яқин маданий бойликлар юртимизга қайтарилган бўлиб, Қурбон ҳайити арафасида халқимизга тақдим этилаётган бу бебаҳо туҳфалар катта маънавий аҳамият касб этмоқда.
Кўргазмада ислом оламининг энг муқаддас масканлари билан боғлиқ, юксак қадриятга эга бўлган нодир ёдгорликлар намойиш этилмоқда. Уларнинг марказий экспонатларидан бири — 1880 йилга мансуб, муқаддас Каъба эшигининг металл иплар билан тикилган тарихий пардаси бўлмиш “Бурқа”дир.
Шунингдек, жамоатчилик эътиборига Каъба кисвасининг бир қисми — “Хизом” ҳамда 1900 йилга оид Мадинаи Мунавварадаги Равза мақбараси ёпинчиғи тақдим этилди. Экспозициядан Каъбанинг шимолий қисми томига ўрнатилган зарҳал сув оқизгич — “Мизоб ар-Раҳмон”, “Муҳаммад” ва “Аллоҳ” ёзувлари туширилган бадиий паннолар ҳамда 1793–1795 йилларда кўчирилган, ислом хаттотлик санъатининг нодир намунаси ҳисобланган “Далоил ал-хайрот” ва “Ал-ҳизб ал-аъзам” асарларидан иборат ноёб дуо китоби ҳам ўрин олди.
Сўнгги йилларда давлатимиз раҳбари томонидан маданий меросни излаш ва Ватанга қайтариш бўйича қўйилган вазифалар амалда ўз ифодасини топмоқда. Ислом цивилизацияси маркази бу борада муҳим илмий-маърифий маскан сифатида жаҳоннинг турли давлатларидаги аукцион уйлари ва шахсий коллекцияларда сақланаётган юртимизга оид осори-атиқаларни аниқлаш ва сотиб олиш ишларини изчил давом эттирмоқда.
Халқаро музейлар куни муносабати билан ташкил этилган мазкур тақдимот нафақат марказ экспозициясини бойитади, балки халқимизнинг бой тарихи, маънавий мероси ва бағрикенглик анъаналарини кенг тарғиб қилишга, маданий меросни асраб-авайлаб, келажак авлодга етказиш ҳамда ёшларда тарихга ҳурмат туйғусини мустаҳкамлашга хизмат қилади.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 