08 Ноябр, 2026, 28 Жумадул аввал, 1448
08 Ноябр, 2026, 28 Жумадул аввал, 1448
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
«Совчилик» дегани муайян бир аёл ёки қизга уйланиш истагини унинг ўзига ёки валийсига билдиришдир. Аслида, аёл кишининг ўзи ёки яқинлари томонидан куёвнинг ўзига ёки унинг оила тарафига совчилик қилиниши ҳам мумкин.
Бу билдириш уйланмоқчи кишининг ўзи ёки унинг вакили томонидан бўлиши мумкин. Шунингдек, совчиликни никоҳи исталган шахсга ёки унинг ишбошиларидан бирига билдириш ҳам мумкин.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳафса онамизга уйланганларида у кишининг оталари Умар розияллоҳу анҳуга совчилик қилганлар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Умму Салама розияллоҳу анҳога уйланганларида у кишининг ўзларига совчилик қилганлар.
Фазийлатли кишиларга аёлнинг ўзи, ота-онаси ёки ишбошиларидан бири совчилик қилиши жоиз.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига баъзи аёллар келиб, ўзини никоҳлаб олишларини сўраганлар.
عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Саҳл ибн Саъд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: "Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида эдик. Бир аёл келиб, у кишига ўзини тақдим қилди. У зот унга бошдан-оёқ назар солиб қарадилар" (Бешовлари ривоят қилганлар).
Бошқа бир ривоятда: Анас: «Бир аёл ўзини Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга тақдим қилди», деди.
Анаснинг қизи кулиб: «Мунча ҳам ҳаёси оз экан!», деди. Шунда Анас: «У сендан яхшироқ. У Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга ўзини тақдим қилди», деди.
عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.
Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Ҳафса Хунайс ибн Ҳузафа ас-Саҳмийдан бева қолди. У Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан бўлиб, Мадинада вафот этган эди. Бас, Умар айтди: «Ҳафсани Усмонга тақдим қилдим. У «Ўйлаб кўрай-чи», деди. Бир неча кун кутдим. Сўнг у менга учраб, «Ҳозирги кунда уйланмай турганим маъқулга ўхшайди», деди.
Абу Бакр Сиддиққа учраб, «Хоҳласанг, сенга Ҳафсани никоҳлаб бераман», дедим. Абу Бакр индамади. Ўшанда ундан Усмондан аччиғим чиққанидан кўра кўпроқ аччиғим чиқди. Бир неча кун турганимдан сўнг унга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам совчи бўлдилар ва мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнгра Абу Бакр менга учраб:
«Ҳафсани менга тақдим қилганингда, мен эса сенга жавоб бермаганимда, аччиғинг чиққан бўлса керак?» деди.
«Ҳа», дедим.
«Мени сенга жавоб беришдан фақат Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг уни зикр қилганларини эшитганим ман қилди, холос. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сирларини фош қилишим мумкин эмас эди. У зот тарк қилганларида, уни қабул қилар эдим», деди Абу Бакр».
Бухорий ривоят қилган.
Бизнинг шароитимизда, одатда, совчилик йигитнинг ота-онаси ёки улар тайинлаган кишилар томонидан келинликка номзоднинг ота-онасига ёки оила аъзоларига қилинади.
Айтайлик, мазкур иш содир бўлди. Эркак томондан аёл-қиз томонга совчилик қилинди. Энди аёл-қиз тараф муносиб куёв танлаш мажбуриятида қолади. Албатта, улар ҳам бу танлашда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўрсатма ва тавсияларига амал қилсалар, жуда ҳам яхши бўлади ва бундай ўта нозик, умр савдоси бўлган ишда энг тўғри йўл тутган бўладилар.
"Бахтиёр оила" китобидан
УЯЛИ ТЕЛЕФОН:
ҚУЛАЙЛИК БИЛАН БИРГА КЕЛАДИГАН ХАВФЛАР.
КЎРИНМАС ЗАРАРЛАРИ.
ҲАЁТИМИЗДАН НИМАЛАРНИ ТОРТИБ ОЛМОҚДА?
Хорижий оммавий ахборот воситалари тарқатган маълумотларга кўра,
замонавий олимлар ҳамда турли соҳа мутахассислари
“УЯЛИ ТЕЛЕФОННИНГ ИНСОН ҲАЁТИ ВА СОҒЛИҒИГА САЛБИЙ ТАЪСИРЛАРИ” мавзусида қатор мамлакатларда олиб борилган
илмий тадқиқотлар, кўп йиллик кузатувлар ва амалий тажрибалар
асосида МУҲИМ ИЛМИЙ ХУЛОСАЛАРга келдилар:
v Технология – яхши хизматкор, аммо ёмон хўжайин. Агар биз уни бошқармасак, вақт ўтиб у бизни бошқара бошлайди.
v Уяли телефон келажак авлодни йўқ қилиш босқичида турибти. Агар ўзимизни назорат қилмасак, у бизнинг руҳиятимизга ҳам рахна солади.
v У инсон ҳаётидаги ўнлаб воситаларнинг ўрнини босди, баъзиларини эса деярли унуттирди.
v Унинг ўзи эмас, балки ундан меъёрсиз ва онгсиз фойдаланиш соғлигимизга, тафаккуримизга ва муносабатларимизга зарар етказиши мумкин.
v Энг катта хавф шундаки, агар ундан меъёрсиз фойдаланса, у аста-секин инсонни ақлини ўлдиради.
(I) УЯЛИ ТЕЛЕФОН КЎП ҲОЛЛАРДА ЎРНИНИ ҚИСМАН БОСГАН ЁКИ
УЛАРГА БЎЛГАН ЭҲТИЁЖНИ КАМАЙТИРГАН АЙРИМ НАРСАЛАР:
1) Соат.
2) Будильник.
3) Радио.
4) Стационар телефон.
5) Калькулятор.
6) Телевизор.
7) Фонарь.
8) Ойна.
9) Газета.
10) Журнал.
11) Китоб.
12) Компас.
13) Хариталар.
14) Чўнтак ҳамёни.
15) Стол тақвими.
16) Кундалик.
17) Диктофон.
18) Фотоаппарат.
19) Видеокамера.
20) Мусиқа плеерлари.
21) Видео ўйин қурилмалари.
22) Компьютер.
23) Пластик карталар.
(II) УЯЛИ ТЕЛЕФОНДАН МЕЪЁРСИЗ ФОЙДАЛАНИШ ОҚИБАТИДА
ЗАРАР КЎРАЁТГАН ҚАДРИЯТЛАР:
1) Кўплаб никоҳларни ўлдирди.
2) Кўплаб оилаларни ўлдирди.
3) Ёшларимизнинг тарбиясини ўлдирди.
4) Аста-секин кўзларимиз нурини ҳам ўлдирмоқда.
5) Жонли суҳбат маданиятини ўлдирмоқда.
6) Қўни-қўшничилик ва меҳмонга бориш одатини ўлдирмоқда.
7) Сабр-тоқатни ўлдирмоқда.
8) Китоб мутолаасига бўлган қизиқишни ўлдирмоқда.
9) Болаларнинг кўчада ўйнаши ва жисмоний фаоллигини ўлдирмоқда.
10) Ота-она билан фарзанд ўртасидаги самимий мулоқотни ўлдирмоқда.
11) Диққатни жамлаш қобилиятини ўлдирмоқда.
12) Вақтнинг баракасини ўлдирмоқда.
13) Хотирани машқ қилиш эҳтиёжини ўлдирмоқда.
14) Мустақил фикрлашга ажратиладиган вақтни ўлдирмоқда.
15) Тинчлик ва сукунатдан завқланишни ўлдирмоқда.
16) Табиат билан яқинликни ўлдирмоқда.
17) Инсонларнинг бир-бирига юзма-юз меҳр ва эътибор кўрсатиш одатини ўлдирмоқда.
(III) УЯЛИ ТЕЛЕФОН САБАБ ЙЎҚОТИЛАЁТГАН
ЭНГ МУҲИМ НЕЪМАТЛАР:
1) Оилавий меҳр ва илиқ муносабатлар.
2) Айрим оилаларнинг мустаҳкамлиги.
3) Фарзанд тарбиясига етарлича эътибор.
4) Китоб мутолаасига бўлган қизиқиш.
5) Диққатни бир нуқтага жамлаш қобилияти.
6) Хотирани машқ қилиш одати.
7) Сабр-тоқат.
8) Вақтнинг баракаси.
9) Кўз нури, бўйин ва умуртқа саломатлиги.
10) Тўғри қадди-қомат ва соғлом умуртқа.
11) Умуртқа поғонаси ва бўйин умуртқа.
12) Ақлий фаоллик.
13) Руҳий хотиржамлик ва ички сокинлик.
14) Ақлни ишлатиш одати.
15) Мустақил фикрлаш қобилияти.
16) Чуқур мушоҳада қилиш кўникмаси.
17) Узоқ вақт давомида диққат-эътиборни жамлаш қобилияти.
18) Вақтни қадрлаш туйғуси.
19) Сабр билан изланиш одати.
20) Янги билимни мустақил излаб топиш кўникмаси.
21) Хотирани машқ қилиш эҳтиёжи.
22) Жонли суҳбат ва самимий мулоқот.
23) Тинглаш маданияти.
24) Китоб ўқишга бўлган меҳр.
25) Тафаккур чуқурлиги.
26) Ижодкорлик.
27) Хаёл суриш ва орзу қилиш учун вақт.
28) Табиатдан завқланиш ҳисси.
29) Сукунатдан баҳра олиш одати.
30) Инсонлар ўртасидаги меҳр-оқибат.
31) Оила даврасидаги суҳбатлар.
32) Фарзанд тарбиясига ажратиладиган керакли эътибор.
33) Фарзандлар билан бирга ўтказиладиган сифатли вақт имконияти.
34) Виждон билан ўз-ўзини таҳлил қилиш одати.
35) Жонли мулоқот маданияти.
36) Почта орқали хат ёзиш одати.
37) Ва энг ачинарлиси – инсоннинг ўз-ўзи билан ёлғиз қолиб, фикр юритиш қобилияти.
(IV) УЯЛИ ТЕЛЕФОННИНГ ИНСОН САЛОМАТЛИГИГА АЙРИМ ЗАРАРЛАРИ:
1) Кўзнинг толиқиши ва кўриш қобилиятининг пасайиши.
2) Қуруқ кўз синдромини келтириб чиқариши.
3) Бўйин ва елка мушакларида оғриқларни келтириб чиқариши.
4) Умуртқа поғонасига ортиқча босим тушириши.
5) Билак ва бармоқ бўғимларида оғриқ пайдо қилиши.
6) Бош оғриғи ва кўз чарчоғини кучайтириши.
7) Уйқу сифати ва биологик ритмнинг бузилиши.
8) Мелатонин гормони ишлаб чиқарилишининг камайиши.
9) Асабийлик ва жиззакиликни ошириши.
10) Хавотир ҳиссини кучайтириши.
11) Диққатни жамлаш қобилиятини сусайтириши.
12) Кўриш қобилияти, бўйин ва умуртқа саломатлигига жиддий хавф туғдириши.
13) Қадди-қоматнинг бузилиши ва умуртқа саломатлигининг ёмонлашиши.
14) Умуртқа поғонаси ва бўйин умуртқаларида ўзгаришлар юзага келиши.
15) Ақлий фаолиятнинг камайиши.
16) Фикрлаш фаоллигининг пасайиши.
17) Руҳий хотиржамлик ва ички сокинликнинг камайиши.
18) Хотира фаолиятига салбий таъсир кўрсатиши.
19) Телефонга қарамлик (аддикция)ни шакллантириши.
20) Жисмоний ҳаракатнинг камайишига сабаб бўлиши.
21) Ортиқча вазн ва семириш хавфини ошириши.
22) Камҳаракатлик туфайли юрак-қон томир касалликлари учун хавф омилларини кучайтириши.
23) Руҳий чарчоқ ва стрессни кучайтириши.
24) Мустақил фикрлаш қобилияти камайиши.
25) Ижтимоий яккаланишга олиб келиши.
26) Болалар ва ўсмирларда диққатни жамлаш ва ўқиш самарадорлигини пасайтириши.
27) Автомобиль ҳайдаш ёки йўлдан ўтиш пайтида фойдаланилса, бахтсиз ҳодисалар хавфини бир неча баробар ошириши.
Х У Л О С А :
è Телефон – айбдор эмас.
è У инсониятнинг энг буюк ихтироларидан бири.
è Аммо унинг қулига эмас, эгасига айланиш керак.
è Илмий нуқтаи назардан, зарарларнинг кўпи телефоннинг ўзи эмас, балки ундан узоқ вақт ва нотўғри фойдаланиш билан боғлиқ.
è Телефонни мақсадли, меъёрли, онгли равишда ва ақл билан ишлатган инсон ундан фойда кўради.
è Меъёрсиз фойдаланган инсон эса вақти, соғлиги, оиласи ва хотиржамлигидан айрилиши мумкин.
Иброҳимжон домла Иномов.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 