21 Октябр, 2026, 10 Жумадул аввал, 1448
21 Октябр, 2026, 10 Жумадул аввал, 1448
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
«Совчилик» дегани муайян бир аёл ёки қизга уйланиш истагини унинг ўзига ёки валийсига билдиришдир. Аслида, аёл кишининг ўзи ёки яқинлари томонидан куёвнинг ўзига ёки унинг оила тарафига совчилик қилиниши ҳам мумкин.
Бу билдириш уйланмоқчи кишининг ўзи ёки унинг вакили томонидан бўлиши мумкин. Шунингдек, совчиликни никоҳи исталган шахсга ёки унинг ишбошиларидан бирига билдириш ҳам мумкин.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳафса онамизга уйланганларида у кишининг оталари Умар розияллоҳу анҳуга совчилик қилганлар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Умму Салама розияллоҳу анҳога уйланганларида у кишининг ўзларига совчилик қилганлар.
Фазийлатли кишиларга аёлнинг ўзи, ота-онаси ёки ишбошиларидан бири совчилик қилиши жоиз.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига баъзи аёллар келиб, ўзини никоҳлаб олишларини сўраганлар.
عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Саҳл ибн Саъд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: "Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларида эдик. Бир аёл келиб, у кишига ўзини тақдим қилди. У зот унга бошдан-оёқ назар солиб қарадилар" (Бешовлари ривоят қилганлар).
Бошқа бир ривоятда: Анас: «Бир аёл ўзини Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга тақдим қилди», деди.
Анаснинг қизи кулиб: «Мунча ҳам ҳаёси оз экан!», деди. Шунда Анас: «У сендан яхшироқ. У Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга ўзини тақдим қилди», деди.
عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.
Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Ҳафса Хунайс ибн Ҳузафа ас-Саҳмийдан бева қолди. У Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан бўлиб, Мадинада вафот этган эди. Бас, Умар айтди: «Ҳафсани Усмонга тақдим қилдим. У «Ўйлаб кўрай-чи», деди. Бир неча кун кутдим. Сўнг у менга учраб, «Ҳозирги кунда уйланмай турганим маъқулга ўхшайди», деди.
Абу Бакр Сиддиққа учраб, «Хоҳласанг, сенга Ҳафсани никоҳлаб бераман», дедим. Абу Бакр индамади. Ўшанда ундан Усмондан аччиғим чиққанидан кўра кўпроқ аччиғим чиқди. Бир неча кун турганимдан сўнг унга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам совчи бўлдилар ва мен уни у зотга никоҳлаб бердим. Сўнгра Абу Бакр менга учраб:
«Ҳафсани менга тақдим қилганингда, мен эса сенга жавоб бермаганимда, аччиғинг чиққан бўлса керак?» деди.
«Ҳа», дедим.
«Мени сенга жавоб беришдан фақат Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг уни зикр қилганларини эшитганим ман қилди, холос. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сирларини фош қилишим мумкин эмас эди. У зот тарк қилганларида, уни қабул қилар эдим», деди Абу Бакр».
Бухорий ривоят қилган.
Бизнинг шароитимизда, одатда, совчилик йигитнинг ота-онаси ёки улар тайинлаган кишилар томонидан келинликка номзоднинг ота-онасига ёки оила аъзоларига қилинади.
Айтайлик, мазкур иш содир бўлди. Эркак томондан аёл-қиз томонга совчилик қилинди. Энди аёл-қиз тараф муносиб куёв танлаш мажбуриятида қолади. Албатта, улар ҳам бу танлашда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг кўрсатма ва тавсияларига амал қилсалар, жуда ҳам яхши бўлади ва бундай ўта нозик, умр савдоси бўлган ишда энг тўғри йўл тутган бўладилар.
"Бахтиёр оила" китобидан
– Глобаллашув шароитида халқлар ўртасидаги маданий ва диний мулоқотни мустаҳкамлаш, ёш авлодни бағрикенглик, инсонпарварлик ва тинчликсеварлик руҳида тарбиялаш ҳар қачонгидан ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. Айниқса, ахборот маконида турли ёт ғоялар, экстремизм ва радикализм таҳдидлари кучайиб бораётган бугунги шароитда ёшларда мустаҳкам мафкуравий иммунитетни шакллантириш долзарб вазифалардан бири ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан ташкил этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ана шу эзгу мақсадларга хизмат қилаётган муҳим илмий-маърифий муассасадир. Марказ экспозициялари, илмий лойиҳалари ва маърифий тадбирлари орқали Ўзбекистон заминида турли миллат ва дин вакиллари асрлар давомида ўзаро ҳурмат ва ҳамжиҳатлик муҳитида яшаб келгани ҳақидаги тарихий ҳақиқатлар кенг ёритиб берилмоқда.
Марказ музейидаги “Исломдан аввалги давр цивилизациялари”, “Биринчи Ренессанс”, “Иккинчи Ренессанс”, “Янги Ўзбекистон – Янги Ренессанс”, “Қуръон зали” ҳамда “Цивилизация ва кашфиётлар девори” экспозициялари қадимдан то бугунги кунгача бўлган тарихий жараёнларни қамраб олади. Улар Марказий Осиё халқларининг жаҳон цивилизацияси ривожига қўшган улкан ҳиссасини намоён этиб, ёшларда миллий ғурур ва бошқа халқларга нисбатан ҳурмат туйғуларини шакллантиришга хизмат қилади.
Марказ томонидан ташкил этилаётган экскурсиялар, кўргазмалар, маънавий-маърифий учрашувлар ва очиқ мулоқотлар ёшларни экстремизм, мутаассиблик ва радикал ғоялар таъсиридан асраш, уларда танқидий фикрлаш ва соғлом дунёқарашни қарор топтиришга кўмаклашмоқда.
7-11 июль кунлари Тошкент, Самарқанд ва Термиз шаҳарларида “Ислом цивилизацияси: тинчлик, бағрикенглик ва маърифат йўли” мавзусида I Халқаро ислом форуми ўтказилиши режалаштирилган. Форумнинг асосий ташкилотчиси Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази бўлиб, унинг бош халқаро ҳамкори ICESCO ҳисобланади. Мазкур нуфузли анжуманда Яқин Шарқ, Шимолий Африка, Марказий ва Жанубий Осиё ҳамда Европа давлатларидан 300 дан ортиқ олимлар, тадқиқотчилар, дин арбоблари ва экспертлар иштирок этиши кутилмоқда. Форумнинг асосий мақсади ислом цивилизациясининг инсонпарварлик ва маърифатпарварлик моҳиятини кенг тарғиб қилиш, уни тинчлик, билим ва бунёдкорлик цивилизацияси сифатида намоён этиш ҳамда халқаро мулоқот ва ҳамкорликни мустаҳкамлашдан иборат.
Форум доирасида юқори даражадаги ялпи мажлислар, халқаро илмий-амалий конференциялар, ислом хаттотлиги ва қўлёзмалари кўргазмалари, ноёб манбалар тақдимотлари, ҳужжатли фильмлар намойиши ва қатор маданий-маърифий тадбирлар ташкил этилади. Шунингдек, иштирокчилар учун мамлакатимизнинг бой исломий мерос объектларига саёҳатлар уюштирилиши режалаштирилган. Марказ фаолиятида буюк аждодларимиз – Имом Бухорий, Имом Мотуридий, Исо Термизий, Ҳаким Термизий, Бурҳониддин Марғиноний, Мирзо Улуғбек ва Алишер Навоий каби алломаларнинг бой илмий-маънавий меросини ўрганиш ва тарғиб қилишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Уларнинг илм-фан, маърифат, бағрикенглик ва инсонпарварлик ҳақидаги қарашлари ёшлар тарбиясида муҳим аҳамият касб этмоқда. Форум доирасида ҳам Мовароуннаҳр алломаларининг ислом илоҳиёти, мўътадиллик маданияти ва цивилизациялар мулоқоти ривожига қўшган ҳиссаси кенг муҳокама қилинади. Бу эса ёшларда диний ва миллий қадриятларга онгли муносабатни шакллантириш, уларни турли ёт ғоялар таъсиридан муҳофаза қилишга хизмат қилади. Марказ фаолияти мамлакатимизда Учинчи Ренессанс пойдеворини барпо этишга қаратилган кенг кўламли ислоҳотлар билан ҳамоҳангдир. Бу ерда жамланган нодир қўлёзмалар, замонавий кутубхона, интерактив экспозициялар ва рақамли технологиялар ёшларни илм-фанга қизиқтириш ва интеллектуал салоҳиятини юксалтиришда муҳим ўрин тутмоқда.
Бугунги кунда Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ёшларни динлараро бағрикенглик, миллатлараро тотувлик, инсонпарварлик ва маърифатпарварлик руҳида тарбиялашга хизмат қилаётган нуфузли маънавий-маърифий муассаса сифатида намоён бўлмоқда. Тошкент, Самарқанд ва Термиз шаҳарларида ўтказиладиган I Халқаро Ислом цивилизацияси форуми эса мазкур мақсадларни халқаро миқёсда амалга ошириш, ёшларда миллий меросга ҳурмат, илм-фанга интилиш ва цивилизациялар ўртасидаги мулоқот маданиятини мустаҳкамлашга хизмат қилади. Бу ташаббуслар Янги Ўзбекистон тараққиёти, инсон қадрини улуғлаш ва Учинчи Ренессанс ғояларини рўёбга чиқаришнинг муҳим маънавий асосларидан бири ҳисобланади. Бир сўз билан айтганда, мазкур нуфузли анжуман Исломнинг тинчликпарвар ғоялари, унинг нурли маърифатини тарғиб этиш, бу борада мамлакатимизда амалга оширилаётган ишларни халқаро миқёсда тарғиб ва ташвиқ этишда муҳим платформа вазифасини ўтайди.
ЎзА мухбири Назокат Усмонова ёзиб олди.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 