05 Июн, 2026, 18 Зулҳижжа, 1447
05 Июн, 2026, 18 Зулҳижжа, 1447
Одам ва Ҳавво алайҳиссалом ман қилинган дарахт мевасини тановул қилганларидан кейин, Аллоҳ уларни ерга туширди.
“Сўнг шайтон унга васваса қилиб: “Эй Одам, мен сенга абадият дарахтини ва йўқ бўлмас мулку давлатни кўрсатайми?”, деди.
Бас, ундан ейишлари билан авратлари очилиб қолди ва ўзларини жаннат япроқлари билан тўса бошладилар. Одам Парвардигорига осий бўлиб, йўлдан озди.
Сўнгра Парвардигори уни сайлаб — Ўзига яқин қилиб, тавбасини қабул этди ва тўғри йўлга ҳидоят қилди.
Аллоҳ айтди: “Ундан ҳар иккингиз тушингиз. Айрим зурриётларингиз айримларига душмандир. Бас, сизларга Мен тарафдан ҳидоят келганида ким Менинг ҳидоятимга эргашса, йўлдан озмас ва бахтсиз бўлмас” (Тоҳа, 120-123).
Одам ва Ҳавво алайҳумиссаломларнинг қаерга тушгани ҳақида Қуръони каримда маълумот келмаган.
Айрим уламолар ҳадисларга таянган ҳолда, Одам алайҳиссалом Ҳиндистонга туширилган, деган фикрни айтадилар.
Масалан, Ибн Асокир “Тарихи Димашқ” (7/437) китобида Одам алайҳиссаломнинг Ҳиндистонга тушгани ва жаннатдан чиқарилганидан кейин ўзини ёлғиз ҳис қилгани ҳақида ҳадис ривоят қилган.
Шунингдек, бошқа ҳадислар ҳам ривоят қилинган, аммо буларнинг аксарини уламолар заиф деганлар.
Айрим уламолар ва салафлар Одам алайҳиссалом Ҳиндистонга, Ҳавво онамизни эса Жидда шаҳрига тушганлар, деб айтганлар. Одам алайҳиссалом ўз жуфтини қидириш жараёнида Муздалифага етиб келганлар. Бу ер “издалафа” сўзидан олинган бўлиб, “яқинлашиш” маъносини англатади.
Бундай ривоятлар “Мустадрак, Имом Ҳоким” (2/542), “Мусаннаф, Имом Абдурраззоқ” (5/93-116), “Тарихи Табарий” (1/121) каби манбаларда учрайди.
Бироқ, аксар уламолар бу ҳақдаги маълумотлар аҳли китоблар ривоятларига асосланган дейишган.
Табароний, Абу Нуайм ва Ибн Асокирлар Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Одам алайҳиссалом Ҳиндистонга тушган”, деганлар.
Имом Табароний Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилади: “Аллоҳ Одамни туширганда Ҳинд ерига туширган. У кейин Маккага келган. Сўнгра Шомга бориб, ўша ерда вафот этган”.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф “Ислом тарихи” китобида, тарихчилар Одам Ато ва Момо Ҳавво ер юзининг қайси ҳудудига тушганлари тўғрисида ихтилоф қилгани ҳақида ёзади. Бу борада турли-туман ва жуда кўп гаплар айтилган. Одам Ато ва Момо Ҳавво Арабистон яриморолига туширилган, деган фикр эгалари кўпчиликни ташкил этади. Яна Ҳиндистондаги тоғ яқинига туширилган, деганлар ҳам бор, дейилган ўша китобда.
“Дурри Мансур” китобида ва Ибн Асокир Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо қилган ривоятда ва бошқа бир қанча манбаларда Одам ва Ҳавво жаннатдан чиқарилганда Ер юзининг қайси минтақасига тушгани ҳақида турли нақллар бор:
Одам ва Ҳавво Макка билан Тоиф ўртасидаги Дажна деган жойга тушган;
Одам Сафо тоғига, Ҳавво Марва тоғига тушган. Бу икки тоғ ҳам Макка шаҳрида ҳозирги Ҳарам ҳудудида жойлашган.
Одам Ҳинд диёрига, Ҳавво Жидда шаҳрига тушган. Одам Ҳаввони истаб, уни Макка шаҳридаги Муздалифада топган. Шу боис, уни Жамъ деб ҳам аталади. Чунки Одам ва Ҳавво шу ерда жамланган, учрашган. Унинг Муздалифа деб номланиши эса Ҳаввонинг Одамга яқин келиши, учрашиши учундир. Уламолар Ҳиндистон томондаги жойни Сарандиб, яъни Шри-Ланка ороли, Бавз номли тоғ деганлар. Шри-Ланкани 1972 йилгача европаликлар Цейлон деб аташган.
Пўлатхон Каттаев,
ТИИ Ҳадис ва Ислом тарихи фанлари кафедраси
катта ўқитувчиси.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Она фарзандини тўққиз ой қорнида кўтариб юради, оғир машаққатлар билан дунёга келтиради ва бутун умрини унинг камоли учун бағишлайди. Фарзандга бўлган бу муҳаббат Аллоҳ таолонинг буюк неъматларидан биридир.
Аммо аёл киши ўғлини уйлантирган куни қайнонага айланади. Шу кундан бошлаб у фарзанди ҳаётидаги энг муҳим инсон сифатидаги ўрнини бошқа бир инсон — келини билан баҳам кўришга тўғри келади.
Дарҳақиқат, қайнона бўлиш осон эмас. Бу аёл ҳаётидаги муҳим бурилиш нуқталаридан бири бўлиб, кўпинча унинг аҳамияти етарлича эътироф этилмайди.
Ҳар бир аёл яхши қайнона бўлишни истайди. Бироқ буни айтиш осон, амал қилиш эса анча мушкул. Чунки она билан ўғлининг турмуш ўртоғи ўртасидаги муносабат жуда нозик ва эҳтиёткорликни талаб қилади.
Мусулмон инсон ҳаётдаги ҳар бир ўзгаришга тайёр туришга ҳаракат қилиши лозим. Қайноналик масъулияти ҳам бундан мустасно эмас.
1. Келин сизнинг қизингиз эмас
Ҳар бир қайнона аввало бир ҳақиқатни қабул қилиши керак: ўғлингизнинг аёли сизнинг қизингиз эмас. У бошқа оилада, бошқа муҳитда тарбия топган. Шунинг учун ундан ўз қизларингиздан кутган нарсаларни кутманг.
У билан қўпол ёки ҳаддан ташқари тўғридан-тўғри муомала қилманг. Чунки у сизнинг яхши ниятингизни қизларингиз каби дарҳол тушунмаслиги мумкин.
2. Келинингизга қизингизга қандай муносабат қилинишини истасангиз, шундай муносабатда бўлинг
Келинингиз ҳам бир оиланинг ардоқли фарзанди. Қизингизга қандай муносабатда бўлишларини истасангиз, унга ҳам шундай муносабатда бўлинг.
Унинг ҳар бир хатосини кузатиб юрманг. Ҳар бир камчилиги учун ҳукм қилишга шошилманг. Агар бирор хато қилса ёки камчиликка йўл қўйса, қизингизни кечирганингиз каби кечиришга ҳаракат қилинг.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Раҳм қилмаганга раҳм қилинмайди” (Имом Бухорий, Имом Абу Довуд ва Имом Термизий ривояти).
Шунингдек, Ҳамдун Қассор раҳматуллоҳи алайҳнинг қуйидаги ҳикматли сўзларини ҳам ёдда тутинг: “Агар дўстингиздан бирор хато ўтса, унга етмишта узр топинг. Агар бунга қодир бўлмасангиз, айбни ўзингиздан қидиринг”.
3. Аёллар туғма уй бекаси эмаслигини унутманг
Ўзингизнинг ёш келин бўлган даврингизни эсланг. Ўша пайтдаги тажрибангиз билан бугунги маҳоратингизни таққосланг.
Яхши уй бекаси бўлиш бир кунда шаклланмайди. У вақт, сабр ва тажриба орқали қўлга киритиладиган фазилатдир.
4. Ўғлингизга тегишли ҳар бир нарса сизга тегишли эмас
Оила қурган ўғлингизнинг ва унинг турмуш ўртоғининг мол-мулки уларнинг шахсий мулки ҳисобланади. Уларнинг ҳаётига ва шахсий қарорларига ҳурмат билан муносабатда бўлиш муҳимдир.
5. Ўғлингиз ўз масъулиятларини англаши керак
Она сифатида фарзандларингиз устида катта ҳақ-ҳуқуқларга эгасиз. Фарзандингизни бу ҳақ-ҳуқуқларни тўғри англаган ҳолда тарбияланг. Айниқса, ўғлингизга аёлининг ҳақларини ҳам ўргатинг. Токи у онасининг ҳақларини адо қилиш баҳонасида турмуш ўртоғининг ҳуқуқларини поймол қилмасин.
6. Душман эмас, иттифоқчи бўлинг
Ўғлингиз ва набираларингизга ғамхўрлик қилиш йўлида келинингиз билан аҳил бўлишингиз лозим. Сизлар бир-бирингизга қарши эмас, балки бир мақсад йўлида ҳаракат қилаётган иттифоқчиларсиз.
Ишонч ва самимиятга асосланган муносабатларни шакллантиринг. Келинингиз унинг манфаатларини ўйлаётганингизни ҳис қилсин.
Унинг ютуқларидан ўзингизникидек қувонинг. Зеро, унинг бахти ва муваффақияти бутун оиланинг бахтидир.
Энг муҳими, келинингизга меҳр ва ғамхўрлик кўрсатинг. Унга яхши сўзлар айтинг. Чунки ширин сўз ва самимий муносабат инсон қалбида муҳаббат уйғотади.
Унутманг: сиз ҳам бир вақтлар қўллаб-қувватлашга муҳтож бўлган келин бўлгансиз.
Юртимиздаги ҳар бир оила бахтиёр оила бўлсин!
Даврон НУРМУҲАММАД
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 