30 Октябр, 2026, 19 Жумадул аввал, 1448
30 Октябр, 2026, 19 Жумадул аввал, 1448
«Садақа» сўзи луғатда бировни икром қилиш нияти ила эмас, Аллоҳ таолога қурбат нияти ила бериладиган нарсадир. Бу маъно закотни ва ихтиёрий садақани ўз ичига олади.
«Садақа» уламолар истилоҳида Аллоҳ таолога қурбат ҳосил қилиш нияти ила тириклик чоғида эвазсиз мулк қилиб беришдир. Роғиб Асфиҳоний айтади: «Садақа – инсон ўз молидан қурбат нияти ила чиқарган нарсадир».
Аслида молни ихтиёрий чиқаришни садақа дейилади. Фарз мол чиқаришни закот дейилади. Гоҳида ҳар бир яхшилик ишни ҳам садақа дейилиши бор. Агар молни муҳтож кишига эвазсиз мулк қилиб беришдан Аллоҳ таолога қурбат ҳосил қилиш кўзланса, садақа бўлади. Агар молни бериладиган шахс олдига уни улуғлаб ва меҳрини қозониш учун олиб борилса, хадия бўлади. Ўлими олдида мол улашиш атийя бўлади. Бошқа ҳолатларда ҳиба бўлади. Садақанинг садақа деб аталишига сабаб у ўз эгасининг иймони ва нияти содиқлигини тасдиқлаши учундир.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда мўмин-мусулмон бандаларини садақа қилишга тарғиб қилган. Аллоҳ таоло Мунофиқун сурасида айтади:
«Сизлардан бирингизга ўлим келиб «Эй Роббим, агар мени оз муддатга таъхир қилиб турсангда, садақа қилиб солиҳлардан бўлиб олар эдим», дейишидан олдин Биз сизга ризқ қилиб берган нарсадан инфоқ қилиб қолинглар» (10-оят).
Куч-кувватнинг борида, молу-дунёнинг етарлигида хеч нарса хаёлга келмай, садақа қилишни эсга ҳам олмай юриб-юриб, ўлим элчиси эшик қоқиб келганда Аллоҳга ёлвориб «мени бироз ўлдирмай тургин, садақа қилиб, аҳли солиҳдан бўлиб олай», дегандан фойда йўқ. Балки ёшликда, куч-қувватнинг борида ибодатларни ўрнида адо этиб, садақаларни қилиб аҳли солиҳлардан бўлиб олиш керак. Ана ўшанда ўлим элчиси ҳам ҳеч нарсадан қўрқмай, хеч нарсага афсус қилмай кутиб олинади. Ҳа, вақтида Аллоҳ таоло берган ризқдан жойини топиб инфоқ қилиб қолиш керак. Кейин эса кеч бўлади. Аллоҳ таоло айтади:
«Садақани ошкора қилсангиз қандоқ ҳам яхшидир. Агар махфий қилсангиз ва фақирларга берсангиз, бу сиз учун яхшидир. Сиздан гунохларингизни ювадир. Ba Аллоҳ қилаётган амалларингиздан хабардордир».
Ушбу ояти каримада садақани ошкора қилиш ҳам, махфий қилиш ҳам мақталмокда. Бу ҳақдаги бошқа оят ва шаръий далилларни жамлаб ўрганиб чиққан уламоларимиз хулоса қилиб айтадиларки, садақа фарз бўлса, уни ошкора қилиш яхши, чунки бу ҳолда Аллоҳнинг амрига тоат ошкора кўринади. Агар садақа ихтиёрий бўлса, уни махфий қилингани яхши. Риёдан ва манманликдан узоқда бўлинади. Садақа қилиш хоҳ ошкора бўлсин, хоҳ махфий бўлсин, доимо ўз эгасига фойда келтиради, унинг гунохларининг ювилишига сабаб бўлади.
Маълумки, одамнинг топган мол-мулкидан ўз ихтиёри билан бошқа кишиларга садақа қилиши осон эмас. Бунинг учун доимий равишда тарғибот олиб бориб, одамлар қалбидаги бахиллик, молга бўлган хирс ҳисларини йуқотиш керак бўлади. Иккинчидан, сахийлик даражасига етганларида риёкорликни йўқотиш учун харакат қилмоқ лозим бўлади. Ҳаётий тажрибада ҳам мол сарфлашни йўлга қўйишдан кўра, риёдан қочишни йўлга қўйиш қийин эканлиги кўрилган. Кишиларда қилган садақасини, яхшилигини одамлар билишини хоҳлаш табиати кучли.
Садақа жуда эътиборли нарса, унинг катта-кичиги бўлмайди. Зотан, садақа сўзи «сидқ», «содиқ» сўзларидан олинган бўлиб, банданинг иймон борлигини тасдиқловчи амал деган маънони билдиради. Кишининг иймони, Аллоҳга ишончи бўлса, қалбида қилаётган хайр-эҳсонининг савобидан умидворлик туйғуси бўлса, берган садақаси ана шу туйғуларнинг чин эканлигини тасдиқлайди.
Хулоса қилганда, садақа қилиш мусулмон инсон учун муҳим амаллардан бири бўлиб, нафақат муҳтожларга ёрдам, балки ўзининг охирати учун ҳам улкан фойда беради. Уни имкони борича Аллоҳ учун ихлос билан бериш ва риёдан узоқ бўлиш лозим.
Сулаймон Файзуллаев,
Тошкент Ислом институти 4-курс талабаси.
Аввал хабар берганимиздек, бугун Ислом цивилизацияси марказида Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти ўзининг 55 йиллигига бағишланган тадбир ҳамда “Долзарб ақидавий ва замонавий фиқҳий масалалар” мавзусидаги республика илмий-амалий анжумани бўлиб ўтди.
Дастлаб Тошкент ислом институти ректори, тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) Уйғун домла Ғафуров сўзга чиқиб, анжуман қатнашчиларини мазкур қутлуғ айём билан самимий қутлади ва институтнинг 55 йиллик шонли фаолияти ҳақида нутқ сўзлади.
Сўзга чиққан Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари йиғилганларни Тошкент ислом олий маъҳади ташкил этилганининг 55 йиллиги ҳамда анжуман очилиши билан муборакбод этиб, муҳтарам Президентимиз томонидан илм-фан ривожига, хусусан, диний таълимга қаратилаётган юксак эътиборни алоҳида таъкидладилар.
Шунингдек, Муфтий ҳазратлари ўз нутқларида Туркий давлатлар муфтийлари йиғилишида диний таълим муассасаларининг илмий ҳайъатини тузиш таклифи маъқуллангани ҳамда Қозонда бўлиб ўтган халқаро олимпиадада институт талабаси Абдулазиз Одилжонов мутлақ 1-ўринни қўлга киритгани муносабати билан уни магистратурага имтиёзли қабул қилиш хушхабарини эълон қилдилар.
Дин ишлари бўйича қўмита раисининг биринчи ўринбосари, тарих фанлари доктори, профессор Давронбек Махсудов эса ўз табрик сўзида мазкур даргоҳнинг ярим асрлик фаолиятини юксак баҳолаб, бугунги кунда етишиб чиқаётган олимлар халқаро миқёсдаги ақидавий ва фиқҳий ихтилофларга асосли раддия бера оладиган даражага етганини эътироф этди.
Тадбир давомида Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси масъул ходими Иргаш Даминов сўзга чиқиб, 1971 йилда асос солинган ушбу билим даргоҳининг туб мақсади диний ва замонавий илмларни пухта эгаллаган етук мутахассисларни тайёрлаш экани ва бугун бу вазифа чиройли адо этилаётганини баён этди. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази бош илмий ходими Зоҳидулла Мунавваров эса ушбу даргоҳ нафақат Ўзбекистон, балки бутун собиқ Иттифоқ ҳудудида ҳам ўзига хос мактаб яратганини таъкидлаб, унинг 55 йиллик фаолиятининг тарихий аҳамиятига тўхталиб ўтди.
Шунингдек, "Муфтий Бобохонлар" жамғармаси директори Жамолиддин Бобохонов ҳам сўзга чиқиб, институтнинг босиб ўтган йўлини эътироф этди. У ўз нутқида мазкур даргоҳнинг дастлабки камтарона шароитларидан тортиб бугунги кунгача эришган ютуқларини ёдга олиб, жамғарма ва институт ўртасидаги изчил ҳамкорликни, хусусан, "Муфтий Зиёвуддинхон ибн Эшон Бобохон" стипендияси таъсис этилгани ва янги ўқув хонаси жиҳозланганини маълум қилди.
Тадбир доирасида "Тошкент ислом институтининг 55 йиллик шонли йўли" мавзусида ўтказилган мақолалар танлови ғолиблари — устозлар ва талабалар тантанали равишда тақдирланди.
Қозон шаҳрида 20 та давлатнинг 32 та таълим муассасаси иштирокида ўтказилган ислом илмлари ва араб тили бўйича халқаро олимпиадада Тошкент ислом институти талабалари юқори натижаларни қўлга киритди. Жумладан, 4-босқич талабаси Абдулазиз Одилжонов «Ислом ҳуқуқи — ҳанафий мазҳаби» йўналишида биринчи ўринни, 2-босқич талабалари Абдуллоҳ Ғофуров ва Миржалол Абдусалимов эса мос равишда «Араб тили» ҳамда «Дин асослари» йўналишларида учинчи ўринни эгаллади.
Ушбу ютуқлари учун Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари томонидан Абдулазиз Одилжоновга магистратурага имтиёзли қабул қилиниш таклифи ҳамда 20 БҲМ миқдорида пул мукофоти берилди. Шунингдек, учинчи ўрин соҳибларининг ҳар бирига 10 БҲМ миқдоридаги пул мукофотлари тантанали равишда топширилди.
Тадбир сўнгида кўп йиллик хизматлари ва устозларнинг эзгу дуолари ижобати сифатида юртимиз тинчлиги ва диний таълим ривожи йўлида хатми Қуръонлар ва дуойи хайрлар қилинди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Матбуот хизмати
ISHONCHLI VA RASMIY MANBA OBUNA BO'LING
YouTube | Instagram | Facebook
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 