24 Август, 2026, 11 Рабиъул аввал, 1448
24 Август, 2026, 11 Рабиъул аввал, 1448
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Таҳорат олиш учун шундай жой танлаш лозимки, қуйилган сув ерга тушиб, кийим-бошга сачрамасин. Зеро, покланиш учун таҳорат қилатуриб, кийим-бошни булғаб олиш мантиққа зид. Хало ва истинжо қилган жойда таҳорат қилинмайди. Таҳорат қилишда беҳуда сўзларни гапирилмайди. Шароит бўлса, юзни қиблага қилиб таҳорат олиш ҳам одобдандир.
Намозхон таҳорат қилишидан олдин унга тайёргарлик кўриши керак. Кўпчилик бунга аҳамият бермайди. Масалан, оёқларни ювиш навбати келгандагина пайпоқларини ечишади. Бир оёқдаги пайпоқ ечилиб, оёқ ювилгач, у қайта кийилиб, сўнгра иккинчи оёқ пайпоғи ечилиб ювилади. Баъзилар ўртада бир артиниб олиб, сўнгра оёқни ювишга киришадилар ва ҳоказо. Бундай қилиш макруҳ ҳисобланади.
Суннатга кўра, таҳорат амаллари орасига бегона амал кирмаслиги керак. Узрли кишилар бундан мустасно. Эркаклар исталган покиза жойда таҳорат олаверадилар. Аёллар эса, номаҳрамлар кўзи тушмайдиган ерда таҳорат қилишлари керак. Таҳорат қўйидаги тартибда олинади:
1. Ният қилиш. Ният қалбдан ўтказиш билан бўлади. Аммо ниятни тилда айтиш мустаҳабдир[1].
2. Таҳоратни “Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм” билан бошлаш. Агар таҳорат аввалида “Бисмиллоҳ”ни айтиш эсдан чиқса, эслаганда айтилади.
3. Икки қўлни бўғинлари билан уч марта ювиш. Бармоқларни бир-бирига киритиб, ораларига сув етказиш керак. Узуги бор одам уни қимирлатиб тагига сув етказиши зарур. Қўллар ювилаётганда ушбу дуо ўқилади:
اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ الْمَاءَ طَهُورًا وَالْإِسْلَامَ نُورًا
“Алҳамду лиллаҳиллазий жаъалал маа тоҳурон вал Ислама нурон”
“Сувни поклик манбаи, Ислом динини эса нур қилиб яратган Аллоҳга ҳамду санолар бўлсин”.
4. Оғизга ўнг қўл билан сув олиб, яхшилаб (ҳамма ерига етказиб) чайиш. Бу ҳолат 3 марта такрорланади. Оғиз чайилаётганда ушбу дуо ўқилади:
اَللّٰــهُمَّ طَهِّرْ نَكْهَتِي وَاسْقِنِي مِنْ حَوْضِ نَبِيِّك
“Аллоҳумма тоҳҳир накҳатий васқиний мин ҳавзи набиййик”
“Аллоҳим, оғзимни пок қил ва менга Пайғамбарингга ато қилганинг “Ҳавзи кавсар” сувидан ичишни насиб эт”.
5. Бурунга ўнг қўл билан яхшилаб сув тортиб[2], чап қўл билан қоқиш. Бу амал 3 маротаба бажарилади. Бурунга сув тортилаётганда ушбу дуо ўқилади:
اَللّٰــهُمَّ أَرِحْنِي رَائِحَةَ الْجَنَّةِ وَلَا تُرِحْنِي رَائِحَةَ النَّارِ
“Аллоҳумма ариҳний роиҳатал жаннати ва ла туриҳний роиҳатан нари”
“Аллоҳим, мени жаннат ҳидидан баҳраманд эт, дўзах исидан нари тут”.
Эслатма! Рўзадор киши оғиз чайиш ва бурунга сув олишда муболаға қилмайди. Чунки томоғидан сув ўтиб, рўзаси бузилиши хавфи бор. Шунингдек, оқар сувлардан таҳорат қилинганида оғиз ва бурундан чиққан сув ариққа ташланмайди.
6. Юзни пешонанинг устки қисмидан бошлаб ияк остигача ва икки қулоқ юмшоғи ўртасидаги жойларни уч марта ювиш. Икки лаб ва устидаги қисмлари ҳам юздан ҳисобланади. Ўнг қўл ҳовучи билан пешонанинг ўнг тарафига оҳиста сув қуйилиб (бунда кўзларни юммаслик керак) пешонанинг соч унган ери, ияк ости ва икки қулоқ юмшоқлари оралиғида бирор жой қолдирмай уч бор ювилади.
Кўзлар ичига сув етказиш фарз эмас, чунки кўзнинг ичи юз ҳисобланмайди. Кўз юз ҳудудида жойлашган алоҳида бир аъзодир. Унинг атрофида йиғилиб қолган кирларни тозалаб, ўрнини ювиш керак. Юз ювилаётганда ушбу дуо ўқилади:
اَللّٰــهُمَّ بَيِّضْ وَجْهِي بِنُورِكَ يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهُ أَوْلِيَآئِكَ وَلَا تُسَوِّدْ وَجْهِي يَوْمَ تَسْوَدُّ وُجُوهُ أَعْدَائِكَ
“Аллоҳумма баййиз важҳий би нурика йавма табйаззу вужуҳу авлийаика ва ла тусаввид важҳий йавма тасвадду вужуҳу аъдаик”
“Аллоҳим, суюкли бандаларинг юзлари пок ҳолатда турувчи куни менинг юзимни ҳам Ўз нуринг билан ёруғ қил. Душманларинг юзи қора бўлгувчи кунда менинг юзимни қора қилмагин”.
7. Соқолга масҳ тортиш. Юз уч бора ювилгач, қўллар янгидан намланиб, соқол икки қўл билан сийпаланиб масҳ тортилади. Бунда бармоқларни жағ тагидан соқол орасига киритиб, сув етказиш керак.
Эслатма! Сийрак соқолли кишилар юз ювишда соқоли остига сув етказишлари лозим.
8. Қўлларни тирсаклари билан қўшиб уч марта ювиш. Икки қўлни ювишда бармоқ учларидан бошлаб, тирсакда тугатилади. Аввал ўнг қўл сўнг чап қўл ювилади. Ўнг қўл тирсаги билан яхшилаб ишқалангач, кафтга сув тўлдирилиб, тирсак томон оқизилади ва яна ишқаланади. Ўнг ва чап қўллар тирсаклари билан шу равишда уч бора ювилади. Қўлларнинг мукаммал ювилганига аниқ ишонч ҳосил қилиш учун тирсаклардан икки энлик ўтказиб ювилса, мақсадга мувофиқдир. Шунга кўра, таҳоратдан олдин тайёргарлик кўраётганда енгларни ҳам тирсаккача эмас, сал юқорироққача шимариш керак, шунда икки энлик тепадан ювишга имкон бўлади.
Ўнг қўл ювилаётганда ушбу дуо ўқилади:
اَللّٰــهُمَّ أَعْطِنِي كِتَابِي بِيَمِينِي وَحَاسِبْنِي حِسَابًا يَسِيرًا
“Аллоҳумма аътиний китабий бийаминий ва ҳасибний ҳисабан йасиро”
“Аллоҳим, (қиёмат куни) амалларим ёзилган дафтарим (номаи аъмолим)ни ўнг тарафимдан бериб, ҳисоб-китобимни осон қилгин”.
Чап қўл ювилаётганда ушбу дуо ўқилади:
اَللّٰــهُمَّ لَا تُعْطِينِي كِتَابِي بِشِمَالِي وَلَا مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي وَلَا تحَاسِبْنِي حِسَابًا شَدِيدًا
“Аллоҳумма лаа туътиний китабий бишималий ва лаа мин варои зоҳрий ва лаа туҳасибний ҳисабан шадийда”
“Аллоҳим, (қиёмат куни) амалларим ёзилган дафтарим (номаи аъмолим)ни чап тарафимдан ҳам, ортимдан ҳам бермагин ҳамда мени қаттиқ ҳисоб-китоб қилмагин”.
9. Бошга бир марта масҳ тортиш. Бошга масҳ тортиш учун икки қўлнинг кафт ва бармоқлари янгидан намланади, бош ҳамда кўрсаткич бармоқларидан бошқа бармоқлар бирлаштирилиб бошнинг олд томонидан орқасига қараб (кафтларнинг жимжилоқ томонидан ярми бошга теккизиб) бўйингача сийпаланади. Сўнг бош ҳамда кўрсаткич бармоқлари бирлаштирилиб бошнинг орқасидан олд тарафига қараб (кафтларнинг қолган нам қисми, яъни бош бармоқ томонидан ярми бошга теккизиб) пешонагача масҳ қилинади.
Бошга масҳ тортилаётганда ушбу дуо ўқилади:
اَللّٰــهُمَّ غَشِّنِي بِرَحْمَتِكَ وَأَنْزِلْ عَلَيَّ مِنْ بَرَكَاتِكَ
“Аллоҳумма ғошшиний бироҳматика ва анзил ъалаййа мин барокатик”
“Аллоҳим, Ўз раҳматинг билан бошимни силагин ва устимга баракотларингни ёғдиргин”.
10. Қулоққа масҳ тортиш. Бошга масҳ тортилгач, бармоқлар қайта намланмайди, балки, бошга масҳ тортиш учун намланган бош ҳамда кўрсаткич бармоқлари билан икки қулоқ бир марта масҳ қилинади. Кўрсаткич бармоқ билан қулоқ ичлари, бош бармоқ билан эса қулоқ орқалари сийпаланади.
Қулоққа масҳ тортилаётганда ушбу дуо ўқилади:
اَللّٰــهُمَّ اجْعَلْنِي مِنَ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ
“Аллоҳуммажъалний миналлазийна йастамиъунал қовла файаттабиъуна аҳсанаҳ”
“Аллоҳ, сўзни тинглаб, сўнг унинг энг гўзалига (фойдалисига) эргашадиганлардан қилгин”.
11. Бўйинга масҳ тортиш. Қулоқлар масҳ қилингач, кафтнинг орқа тарафи гардандаги қон томирларига теккизилади. Кўпчилик томоққа масҳ тортади. Бу эса бидъатдир.
Бўйинга масҳ тортилганда ушбу дуо ўқилади:
اَللّٰــهُمَّ أَعْتِقْ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ وَاحْفَظْنِي مِنَ السَّلاَسِلِ وَاْلأَغْلاَلِ
“Аллоҳумма аътиқ роқобатий минан нари ваҳфазний минас саласили вал ағлал”
“Аллоҳим, мени дўзах азобидан қутқаргин ва занжирларда судралишдан сақлагин”.
12. Оёқларни уч марта ювиш. Аввал ўнг оёқ, сўнг чап оёқ ювилади. Оёқни ювиш бармоқ учларидан бошлаб тўпиқда тугатилади. “Тўпиқ” оёқнинг икки ёнида бўртиб чиққан суякдир. Оёқ ювилганда, тўпиқ ҳам қўшиб ювилади.
Таҳорат оёқни ювиш билан мукаммал бўлади. Оёқни ювиш, қўлни ювишдек, бармоқлардан бошланади. Аввал ўнг оёқ бармоқларига сув қуйилиб, тўпиғи билан бир бор ювилгач, чап қўл жимжилоғи билан ўнг оёқ жимжилоғининг ост томонидан бошлаб бир марта хилол қилинади. Сўнг яна икки бор мазкур тартибда ювилади.
Ўнг оёқ ювилаётганда ушбу дуо ўқилади:
اَللّٰــهُمَّ ثَبِّتْ قَدَمَيَّ عَلَى الصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ اْلأَقْدَامُ
“Аллоҳумма саббит қодамаййа ъалас сироти йавма тазиллу фийҳил ақдам”
“Ё Аллоҳ, оёқлар тойгувчи (қиёмат) кун(и)да оёқларимни Сирот (кўприги) узра собитқадам айла”.
Чап оёқ ҳам ўнг оёқни ювиш тартибида ювилади, лекин чап оёқни ҳилол қилиш (чап қўл жимжилоғи билан) бош бармоқдан бошлаб, жимжилоқда тугатилади.
Чап оёқ ювилаётганда ушбу дуо ўқилади:
اَللّٰــهُمَّ اجْعَلْ سَعْيِي مَشْكُورًا وَذَنْبِي مَغْفُورًا
“Аллоҳуммажъал саъйий машкурон ва занбий мағфуро”
“Аллоҳим, қилган ишларимни савоб йўлига бургин ва гуноҳларимни авф этгин”.
13. Таҳорат олгандан сўнг: “Ашҳаду аллаа илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан ъабдуҳу ва Расулуҳу”, деб айтиш.
Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким таҳорат олиб: “Ашҳаду аллаа илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан ъабдуҳу ва Расулуҳу”, деса, унга жаннатнинг саккизта эшиги очилиб, хоҳлаганидан кираверади», дедилар (Имом Муслим ривояти).
14. Уйда таҳорат олиш. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким ўз уйида таҳорат қилиб, Аллоҳнинг уйларидан бир уйга Аллоҳнинг фарзларидан бир фарзни адо этиш учун юриб борса, унинг икки қадамидан бири ила хатоси ўчади, бошқаси ила даражаси кўтарилади”, дедилар (Имом Муслим ривояти).
15. Ишқалаш. Қўлни аъзо устидан сув билан ёки ундан кейин юрғизиш.
16. Сувни тежаш. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бир муд сув ила таҳорат қилар эдилар (Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти).
17. Ойнага қараганда дуо қилиш. Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ойнага қарасалар:
“Аллоҳумма анта ҳассанта холқий фа ҳассин хулуқий”
“Аллоҳим, яратилишимни гўзал қилдинг, хулқимни ҳам чиройли қилгин”, деб айтардилар.
Даврон НУРМУҲАММАД
[1] Мустаҳаб – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам доимий қилмаган, аммо бажарилиши яхшилик ҳисобланган амал. Масалан, таҳоратни ўнг аъзодан бошлаш, бўйинга масҳ тортиш, намоздаги эсноқ ва йўтални имкон қадар қайтариш. Мустаҳабни қилган одам савобга эга бўлади, қилмаган гуноҳкор бўлмайди.
[2] Бурунга сув тортаётганда, аввал ўнг тешигига сўнг чап тешигига сув олинади.
Инсоният цивилизацияси тарихида айрим даврлар борки, улар фақат муайян халқ ёки минтақанинг эмас, балки бутун жаҳон тараққиётининг йўналишини белгилаб берган. Ислом цивилизациясининг IX–XV асрлардаги юксалиш даври ана шундай тарихий босқичлардан бири ҳисобланади. Бу даврда илм-фаннинг турли соҳалари бир-биридан ажралмаган ҳолда. ўзаро уйғунликда ривожланди. Математика астрономия билан, тиббиёт фалсафа билан, география математика билан, тилшунослик тарих билан, диний илмлар эса мантиқ ва тафаккур маданияти билан мулоқот қилган. Бугун фанлараро тадқиқот, рақамли гуманитаристика, сунъий интеллект ва комплекс илмий ёндашувлар жаҳон илм-фанининг энг муҳим йўналишларига айланган бир пайтда, ўша тарихий тажриба янада қизиқарли аҳамият касб этмоқда.
Мазкур уйғунлик тасодифий эмас эди. У Қуръони каримда илмга берилган юксак қадр, тафаккурга даъват, инсонни борлиқни англашга чорловчи ғоялар билан мустаҳкамланган илмий дунёқараш маҳсули эди. Шу сабабли ўша давр олимларини бугунги замонавий тушунчалардаги қатъий «мутахассисликлар» доирасига жойлаштириш қийин.
Форобий фалсафа, мантиқ, сиёсат, ахлоқ ва мусиқа назарияси билан шуғулланган. Хоразмий математика ва астрономия соҳаларида ишлаган. Беруний астрономия, география, геодезия, минералогия, тарих ва этнографияга оид асарлар яратган. Ибн Сино тиббиёт билан бир қаторда фалсафа, мантиқ ва табиий фанлар ҳақида ҳам кенг тадқиқотлар олиб борган. Улуғбек эса давлат бошқаруви, таълим ва астрономик тадқиқотларни бирлаштирган илмий муҳитни шакллантирган. Бу мисолларнинг умумий жиҳати шундаки, билим соҳалари ўртасидаги чегаралар қатъий бўлмаган.
Бугун «интердисциплинар тадқиқот» деб аталадиган ёндашувнинг айрим тамойиллари айнан ана шу интеллектуал анъаналар билан ҳамоҳанг.
Шунингдек, ислом цивилизациясининг интеллектуал меросини фақат табиий ва аниқ фанлар билан чеклаш ҳам тўғри эмас. Чунки диний илмлар соҳасида ҳам манбаларни йиғиш, текшириш, таснифлаш ва баҳолашга қаратилган мураккаб илмий анъаналар шаклланган.
Имом Бухорийнинг ҳадис илмидаги мероси бунга яққол мисол бўла олади. Ҳадисларни саралашда ровийлар ҳақидаги маълумотлар, ривоят занжири ва бошқа мезонлар ўрганилган. Имом Мотуридий эса ақидавий масалаларни ақл ва нақл уйғунлиги асосида таҳлил қилган. Унинг мероси ислом интеллектуал анъанасида ақлий далиллаш ва диний билим ўртасидаги муносабат масаласида муҳим ўрин тутади.
Шу жиҳатдан Ислом цивилизацияси тарихини фақат диний ёки фақат илмий тарих сифатида эмас, кенг интеллектуал жараён сифатида кўриш мумкин.
Ўзбекистонда илгари сурилаётган Учинчи Ренессанс ғояси тарихий илмий меросни замонавий тараққиёт эҳтиёжлари билан боғлашга қаратилган.
Бу ёндашувнинг марказида илм-фан, таълим, инновация, маданият ва маънавиятни ўзаро боғлиқ тизим сифатида ривожлантириш ғояси туради.
Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан барпо этилган Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ҳам ана шу концепциянинг муҳим амалий ифодаларидан биридир.
Марказнинг вазифаси фақат тарихий экспонатларни намойиш қилиш билан чекланмайди.
Унинг концепциясида ислом цивилизациясининг илм-фан, таълим, фалсафа, санъат, меъморчилик ва инсонпарварлик соҳаларидаги меросини комплекс равишда ўрганиш ва намойиш этиш ғояси мужассам.
Нафақат музей, балки интеллектуал платформа
Марказни анъанавий музей тушунчаси доирасидагина баҳолаш унинг концепциясини тўлиқ ифодаламайди. Замонавий музей фақат экспонат сақлайдиган жой эмас. У тадқиқот, таълим, рақамлаштириш ва халқаро илмий мулоқот марказига айланиши мумкин. Ўзбекистондаги ислом цивилизацияси маркази концепциясида ҳам ана шу ёндашув муҳим ўрин тутади.
Қадимий қўлёзма — шунчаки тарихий буюм эмас. У тил, тарих, матншунослик, кодикология, санъат, материалшунослик ва рақамли технологиялар нуқтаи назаридан тадқиқ қилиниши мумкин бўлган мураккаб манба. Археологик меросни ўрганишда эса геоинформацион тизимлар, рақамли моделлаштириш, 3D технологиялар ва бошқа замонавий усуллардан фойдаланиш имкониятлари кенгаймоқда. Шундай қилиб, маданий меросни ўрганишнинг ўзи фанлараро жараёнга айланмоқда.
Ўтмишни сунъий интеллект билан боғлаш
Технологиялар маданий меросни ўрганиш усулларини ҳам ўзгартирмоқда.
Қўлёзмаларни юқори сифатда рақамлаштириш, матнларни электрон базаларга киритиш, сунъий интеллект ёрдамида матнларни таҳлил қилиш, 3D моделлар яратиш ва виртуал муҳитларда тарихий объектларни қайта тиклаш имкониятлари илмий тадқиқотлар учун янги йўналишларни очмоқда.
Бу ерда муҳим нуқта бор. Технология тарихнинг ўрнини босмайди — у тарихни янги авлод учун тушунарли ва тадқиқот учун янада очиқ қилади.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг концепцияси ҳам ўтмишдаги илмий меросни замонавий технологиялар билан боғлашга қаратилган.
Бу ёндашув тарихий билимни архив ва китоблар доирасидан чиқариб, халқаро тадқиқотчилар, талабалар ва кенг жамоатчилик учун очиқ интеллектуал ресурсга айлантириш имконини беради.
«Маърифат билан жаҳолатга қарши»
Ислом цивилизациясининг илмий меросини ўрганишнинг яна бир аҳамияти бор.
Глобал ахборот маконида дин, тарих ва маданият ҳақида турли хил, баъзан бир-бирига зид тасаввурлар юзага келганда тарихий меросни илмий асосда тушунтириш нафақат маданий, балки маърифий аҳамиятга ҳам эга.
Ислом цивилизацияси тарихини фақат диний маросимлар ёки сиёсий воқеалар орқали эмас, балки математика, тиббиёт, астрономия, фалсафа, география, меъморчилик ва бошқа соҳалардаги ютуқлар билан бирга ўрганиш унинг мураккаб ва кўп қиррали табиатини яхшироқ англаш имконини беради.
Шу маънода маърифат тарихий билимни замонавий ахборот муҳитидаги нотўғри талқинларга қарши муҳим воситага айлантириши мумкин.
Ўзбекистоннинг янги халқаро илмий платформаси
Ислом цивилизацияси бир мамлакат ёки бир халқнинг мероси эмас. У Марказий Осиё, Яқин Шарқ, Шимолий Африка, Жанубий Осиё ва бошқа ҳудудларни қамраб олган кенг тарихий ва интеллектуал маконни ифодалайди. Шу сабабли бу меросни ўрганиш ҳам халқаро ҳамкорликни талаб қилади.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази олдидаги муҳим вазифалардан бири ҳам турли мамлакатларнинг олимлари, университетлари, музейлари ва илмий-тадқиқот марказлари ўртасида мулоқотни кучайтиришдан иборат.
Бу Ўзбекистоннинг ўз тарихий меросини дунёга танитиш билан бирга, мамлакатни глобал гуманитар тадқиқотларнинг фаол иштирокчиси сифатида намоён этишига хизмат қилиши мумкин.
Учинчи Ренессанснинг асосий кучи
Учинчи Ренессанс ҳақида гап кетганда, масала фақат янги бинолар қуриш ёки янги муассасалар ташкил этишдан иборат эмас. Асосий савол бошқа: Ўзбекистон ўзининг бой илмий меросини замонавий билим ва инновацияларга қандай айлантира олади? Бу саволнинг жавоби илм-фан, таълим, технология, маданият ва инсон капиталининг бир нуқтада бирлашишини талаб қилади.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг аҳамияти ҳам шу нуқтада намоён бўлади. У тарихий меросни сақлаш билан бирга, уни тадқиқ қилиш, рақамлаштириш, халқаро илмий мулоқотга олиб чиқиш ва янги авлодга етказиш учун платформага айланиши кўзда тутилмоқда.
Шу маънода Марказни ўтмишга бағишланган иншоот эмас, келажакка йўналтирилган интеллектуал инвестиция сифатида баҳолаш мумкин.
Чунки цивилизациянинг ҳақиқий қиймати фақат унинг ўтмишда яратган мероси билан эмас, балки бу мерос янги авлод учун қандай янги билим ва ғояларга айланиши билан ҳам ўлчанади.
Хоразмийнинг ҳисоблаш усулларидан бугунги алгоритмларгача, Берунийнинг комплекс тадқиқотларидан замонавий фанлараро лойиҳаларгача, Улуғбек расадхонасидан рақамли астрономиягача бўлган йўл бир ҳақиқатни кўрсатади: илм тараққиёти чегаралар эмас, мулоқот ва ҳамкорлик орқали тезлашади.
Эҳтимол, Учинчи Ренессанснинг энг муҳим вазифаси ҳам ана шунда — аждодлар яратган билимларни шунчаки эслаш эмас, балки улардан янги билимлар яратиш учун фойдаланиш. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази эса ана шу ғоя атрофида шаклланаётган янги интеллектуал муҳитнинг муҳим платформаларидан биридир.
Муаллиф: Абулфайз Сайидасқаров, iccu.uz
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 