27 Сентябр, 2026, 16 Рабиъус сони, 1448
27 Сентябр, 2026, 16 Рабиъус сони, 1448
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
Оминанинг ҳомиласи оддий ҳомила эмас эди. Бу ҳомила хайр-барака ҳомиласи эди. Аллоҳ таоло ана шу ҳомиланинг баракасидан Каъбани бузиб ташлаш ниятида Маккага бостириб келган Абраҳа бошлиқ фил эгаларини ҳалок этди.
Омина эса ўзида ҳомиладор аёлларда бўладиган машаққатларни мутлақо сезмас эди. Тушида ғойибдан келган овоз унга «Албатта, сен ушбу умматнинг улуғига ҳомиладор бўлдинг», дер эди.
Аллоҳ таоло фил эгаларини ҳалок этганидан эллик кун ўтиб, Оминани тўлғоқ тутди. Бу тўлғоқ оддий тўлғоқ эмас эди. Оминанинг ҳомиласи одатдаги ҳолатлардан тамоман ўзгача бир ҳолатда ёруғ дунёга келди. Унинг қорнидан гўё бир нур – гўдак худди сажда қилаётгандек ҳолда ерга тушди.
Дунёни нурга тўлдирган, бутун мавжудотни бахтга чўмдирган бу улуғ кун Робиъул аввал ойининг ўн иккинчи куни, душанба куни (милодий 570 йил, 20 апрель) эди.
У Зот соллаллоҳу алайҳи васалламнинг туғилишларига боғлиқ ажойиботлар
Ўша куни одамлар кўпгина одатдан ташқари ҳодисаларнинг шоҳиди бўлдилар:
1. Бутлар ларзага тушиб, қимирлаб кетди. Баъзилари юзтубан ерга йиқилди. Чунки уларни йўқ қилувчи зот дунёга келган эди.
2. Маккадан бир нур зоҳир бўлиб, Шомдаги қасрларни ёритиб юборди. Чунки бутун дунёга иймон нурини элтувчи зот дунёга келган эди.
3. Ҳишом ибн Урванинг таъкидлашича, ўша куни Маккада тожирлик қилувчи бир яҳудий қурайшликлар тўпланиб ўтирган жойга келиб:
«Эй қурайшликлар жамоаси, бугун сизларда бирор бола туғилдими?», деган. Улар:
«Билмадик», дейишган. Шунда ҳалиги яҳудий:
«Аллоҳу Акбар! Аммо билмаган бўлсангиз, билинг! Сизга айтадиган гапимни яхшилаб ёдлаб олинг! Бугун ушбу охирги умматнинг набийси туғилди. Унинг икки кураги орасида аломат бор. Аломатнинг устида туклар бор», деди.
4. Ҳассон ибн Собит розияллоҳу анҳу қуйидагиларни айтадилар:
«Етти-саккиз ёшдаги бола эдим. Кўрган-эшитган нарсамга ақлим етар эди. Бир куни эрталаб Ясрибда бир яҳудий:
«Эй яҳудийлар жамоаси!» деб бақириб қолди. Унинг олдига тўпланишди. Мен эшитиб турибман. Улар:
«Шўринг қурғур, сенга нима бўлди?» дедилар.
«Батаҳқиқ, бу кеча туғиладиган Аҳмаднинг юлдузи чиқди!» деди».
5. Махзум ибн Ҳонеъ ал-Махзумийнинг айтишича, ўша куни Форс подшоҳи Кисронинг айвони ларзага келиб, ўн иккита болахонаси қулаб тушган. Мажусийларнинг минг йилдан буён ўчмай турган оловлари ўчиб қолган.
Баъзи бир кишиларга бу гаплар ғалатироқ туюлиши мумкин. Лекин бор ҳақиқат шу. Бу ҳодисалар турли тарихчилар томонидан, жумладан, мусулмон эмаслари томонидан ҳам ўрганиб чиқилган. Уларнинг барчаси мазкур ҳодисалар муболаға эмаслигини тасдиқлаганлар.
Буларнинг ҳаммаси Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг келажакда ким бўлишларига ишорат эди.
Омина янги туғилган гўдакнинг суюнчилик хабарини бериш учун Абдулмуттолибга одам юбориб, «Сизга бир ғулом туғилди, келиб, унга бир назар солинг», деди.
Эҳтимол, у киши бу билан янги куёвлик чоғидаёқ вафот этган ўғлининг кўйида ўртаниб юрган кекса отанинг кўнглига бир оз қувонч киришини истагандирлар.
Абдулмуттолиб қувончга тўлган ҳолида шошиб, етиб келди. Мурғак набирасини қўлига олиб, ўпди. Уни авайлаб кўтариб, Каъбаи Муаззаманинг ичига олиб кирди. Аллоҳ таолога ҳамд айтиб, дуои хайрлар қилди. Сўнгра набирасига Муҳаммад деган исм қўйди. Араблар ичида бу исм ҳали тарқалмаган эди. Одамлар ҳайрон қолишди...
Жубайр ибн Мутъим розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Менинг бешта исмим бор. Мен Муҳаммадман. Мен Аҳмадман. Мен Моҳийман, Аллоҳ мен ила куфрни маҳв этур. Мен Ҳоширман, Аллоҳ менинг икки қадамим олдига одамларни ҳашр этур. Мен Оқибман», дедилар».
Икки шайх ва Термизий ривоят қилганлар.
Шарҳ: Ушбу ҳадиси шарифда Пайғамбаримиз алайҳиссалом ўзларининг асосий исмларига қўшиб, яна тўртта сифатларидан келиб чиқадиган исмларини ҳам тилга олмоқдалар:
1. Муҳаммад.
Бу муборак исмнинг луғавий маъноси «ҳамд-мақтов айтилган»дир. Араб тилининг хусусиятларидан келиб чиқиб, тилшунос уламолар «Айни шу сийғадан, яъни Муҳаммад сийғасидан «Мақтови тинмай янгиланиб турувчи» деган маъно чиқади», дейдилар.
Тарихчиларнинг ривоят қилишларича, Омина онамиз Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламга ҳомиладорлик вақтларида кўрган тушларида болалари туғилганда уни Муҳаммад деб номлашлари кераклиги айтилган экан.
Шунингдек, Абдулмуттолиб ҳам тушида ўз сулбидан одатдагидан бошқа улуғ мақомга сазовор бўладиган фарзанд туғилишига ишора қилувчи ҳолатни кўрган экан. Икки тушнинг таъсирида ва келиннинг гапига биноан, Абдулмуттолиб набирасини Муҳаммад деб атаган.
Тарихчиларнинг таъкидлашларича, ўша вақтгача арабларнинг ичида фақат уч кишига Муҳаммад исми қўйилган экан.
Бир гуруҳ кишилар бир подшоҳнинг ҳузурида бўлишибди. У аввалги китоблардан хабардор экан. Подшоҳ суҳбат давомида Ҳижоз томондан Муҳаммад номли пайғамбар чиқишининг хабарини айтибди.
Меҳмонлар ичидан уч кишининг хотинлари ҳомиладор экан. Учовлари ҳам «Хотиним ўғил туғса, исмини Муҳаммад қўяман», деб ният қилибдилар. Уларнинг хотинлари ўғил туғибди. Фарзандларни яхши ният билан Муҳаммад деб номлабдилар.
Улар қуйидаги кишилар эканлар: Муҳаммад ибн Сулаймон ибн Мужошеъ, Муҳаммад ибн Уҳайҳа ибн ал-Жулааҳ ва Муҳаммад ибн Ҳимрон ибн Робийъалар.
2. Аҳмад.
Бу муборак исмнинг маъноси «Кўп ҳамд айтувчи» бўлиб, бу Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Аллоҳ таолога кўп ҳамд айтишларига ишорадир. Аввалги самовий китоблардаги башоратларда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг фақат Аҳмад исмлари келган.
3. Моҳий.
Бу исмнинг маъносини Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг ўзлари «Мен Моҳийман, Аллоҳ мен ила куфрни маҳв этур» деб баён қилиб бермоқдалар.
Биз маҳв этишнинг ҳозирги пайтдаги кўпроқ ишлатиладиган маъносини оладиган бўлсак, «ўчириб ташлаш» маъноси тўғрироқ келса керак. Яъни Аллоҳ таоло Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васаллам ила куфрни ўчириб ташлайди.
4. «Мен Ҳоширман, Аллоҳ менинг икки қадамим олдига одамларни ҳашр этур».
Яъни Аллоҳ таоло қиёмат куни Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қадамлари олдига ҳашр майдонида халойиқни тўплайди.
5. Оқиб.
Бу муборак исмнинг маъноси «ортдан келувчи» деганидир. Чунки Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳамма пайғамбарларнинг ортидан охирги пайғамбар бўлиб келганлар, у кишидан кейин бошқа пайғамбар келмайди.
«Абу Мусо ал-Ашъарий розияллоҳу анҳу айтади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизга ўзларини бир неча исмлар ила номлар эдилар: Мен Муҳаммадман, Аҳмадман, Муқаффийман, Ҳоширман, Набийюттавбаман, Набийюрроҳмаман», дер эдилар».
Муслим ривоят қилган.
Шарҳ: Бу ривоятда аввал зикр қилинмаган учта исм зикр қилинмоқда:
1. Муқаффий.
Бу муборак исмнинг маъноси ҳам «орқадан келувчи» бўлиб, Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сўнгги пайғамбар эканликларини англатади.
2. Набийюттавба.
Бу муборак исмнинг маъноси «тавба пайғамбари» деганидир.
3. Набийюрроҳма.
Бу муборак исмнинг маъноси «раҳмат пайғамбари» дегани.
"Ҳадис ва ҳаёт" китобидан
Даъво: Мусулмонлар халифасиз уч кундан ортиқ яшаши ҳаром. Барча мусулмонларга халифа сайлаш фарз.
Раддия: Аввало шуни яхши билиш лозимки, Исломда халифалик даври аллақачон ўтиб кетган. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳаётлик чоғларидаёқ халифалик даврини аниқ рақамлар билан қанча давр давом этишини олдиндан айтганлар: “Халифалик ўттиз йилдир! Ундан кейин подшолик бўлади”.
Имом Термизий, Имом Абу Довуд, Имом Аҳмад ибн Ҳанбал ўз тўпламларида келтириб ўтишган. Ҳадис Пайғамбаримизнинг рисолат мўъжизаларидан бири бўлиб, унда айтилган хабар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан кейин ўттиз йил давомида ўз тасдиғини топди.
Маълумки, Ислом уммати учун тўрт рошид халифа бор. Улар: Абу Бакр, Умар, Усмон ва Али розияллоҳу анҳум. Шу тўрт халифанинг мусулмонлар устида раҳбарлик даври ўттиз йилга тўғри келган. Буларнинг даври ўтгач Ислом уммати орасида халифалик даври тугаб Пайғамбаримиз башорат қилган подшолик даври бошланди ва то қиёматгача шундай кетади.
Нофеъ ривоят қиладилар, Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу Язид ибн Муовия даврида иссиқ кунларда Абдуллоҳ ибн Мутийънинг олдига келди. У (Абдуллоҳ ибн Мутийъ): “Абу Абдураҳмонга ёстиқ келтиринглар”, деди.
Ибн Умар: “Мен ўтириш учун келмадим. Пайғамбаримиз алайҳиссаломдан эшитган ҳадисни сенга айтиб берай деб келдим”.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан эшитдим: “Ким итоатдан қўлини тортса, Қиёмат кунида Аллоҳга ҳужжати бўлмаган ҳолда йўлиқади. Ким бўйнида байъати бўлмаган ҳолда вафот этса жоҳилият ўлимида ўлган бўлади”, дедилар (Имом Муслим ривояти).
Абдуллоҳ ибн Умар ибн Мутийънинг ҳузурига иссиқ кечаларда келдилар. Ибн Мутийъ: “Абу Абдураҳмонга ёнбошига ёстиқ қўйинглар”, деди. У зот: “Мен сени олдингга ўтириш учун келмадим, балки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан эшитган икки калимани сенга хабарини бериш учун келдим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дан эшитдим: Кимки тоатдан қўлини тортса, қиёмат кунида унга ҳеч бир ҳужжат бўлмайди, кимки жамоатдан ажралган ҳолда вафот топса жоҳилият ўлимини топибди”, дер эдилар (Имом Аҳмад ривояти).
Эътибор берилса, ҳар икки ҳадис Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу ривоят қилинган биринчисини Имом Муслим “Саҳиҳи Муслим” китобида иккинчисини Имом Аҳмад Ҳанбал “Муснад” китобида ривоят қилиб келтиришган. Ушбу ики ривоятдаги ҳадиси шарифлар бир-бирини тўлдириб келмоқда.
Демак, ким Аллоҳнинг ҳукмларига итоат қилишдан ўзини тортса, қиёмат кунида ҳеч бир ҳужжатсиз ҳолда Аллоҳга рўбарў бўлар экан. Ким жамоатдан ажраб фирқаларга қўшилиб, бўлиниб кетса жоҳилият ўлимини топар экан.
Ҳизбут-таҳрир даъватчилари “Саҳиҳи Муслим”да келган ривоятнинг иккинчи “Ким бўйнида байъати бўлмаган ҳолда ўлса, жоҳилият ўлимини топган бўлади” жумласини матндан юлиб олиб, ўзларининг халифасиз яшаш мумкин эмас, деган даъволарига ҳужжат қилмоқчи бўладилар.
Ваҳоланки, Пайғамбаримиз алайҳиссалом келажакда мусулмонлар ўзлари бўйсунишлари лозим бўлган халифа деб аталадими, у амир деб аталадими бўйсунмай тафриқага кетиб қолишларини олдиндан кўргандай бу ҳадисни айтганлар.
Ушбу ҳадиси шариф ўша тарихий даврга мос келгани эътиборидан Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу муминлар байъат қилишлари лозим бўлган амир Язид ибн Муовия бўла туриб байъат қилишдан бош тортувчиларга, турли фирқаларга бўлиниш арафасида турган мусулмонларга қарата, Пайғамбар алайҳиссаломнинг огоҳлантиришларини яна эслатиб қўйиш учун айтганлар десак тўғрироқ бўлади. Аслида йўқ халифани тиклаш тўғрисида эмас.
Қолаверса, Имом Аҳмад ибн Ҳанбал “Муснад”идаги 21919-ҳадис. Сафина розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан эшитдим: “Халифалик ўттиз йилдир. Кейин подшоҳликлар бўлади”, дедилар. Сафина: “Ҳисобла! Абу Бакр халифалиги икки йил,Умарнинг халифалиги ўн йил, Усмоннинг халифалиги ўн икки йил, Алийнинг халифалиги олти йил”, деди.
Имом Аҳмад ибн Ҳанбал “Муснад”идаги 21923-ҳадис. Сафина Абу Абдураҳмон деди: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан эшитдим: Халифалик 30 йилдир. Кейин подшоҳликлар”, дедилар. Бас эслатди. Худди шу маънодаги ҳадис имом Термизийнинг ва Абу Довуднинг Сунанларида ҳам ривоят қилиниб ҳасан саҳиҳ деб сифатланган.
Мазкур ҳадиси шарифлардан кўриниб турибдики, халифалик ўттиз йил бўлиб ўтди. Сўнгра Муовия розияллоҳу анҳудан подшоҳликлар бошланди, чунки давлат отадан болага қолиб, ўғли Язид ибн Муовия подшоҳ бўлди. Кейин унинг уруғлари умавийлар, улардан кейин аббосийлар подшоҳлигига ўтди.
Аллоҳнинг иродаси ила Пайғамбар алайҳиссалом ўзлари мўъжизадек башорат қилиб айтиб қўйганларидек бўлди. Ҳизбут-таҳрир шотирлари эса қанча йиллар ўтиб яна халифаликни тиклаймиз, уч кун халифасиз яшаган диндан чиқади, деб даъво қилиб юришибди.
Ҳазрати Али розияллоҳу анҳудан кейин яшаган мусулмонлар ҳаммасини иймони нима бўлади, уларнинг даъволари билан қанча алломалар қанча олимлар ўтди, авлиёлар валийлар ўтди, наҳотки шунча зотлар ҳам бу йўлдан адашганларча ақли донишлари бўлмаган бўлса?! Йўқ асло ундай эмас, бу ҳизбчиларнинг ўзлари адашмоқдалар, десак тўғрироқ бўлади.
Ўткирбек Собиров
Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи,
Тошкент ислом институти ўқитувчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 