25 Сентябр, 2026, 14 Рабиъус сони, 1448
25 Сентябр, 2026, 14 Рабиъус сони, 1448
Ал-Ясаъ алайҳиссалом – Аллоҳ таоло Қуръони каримда бир неча марта зикр қилиб мақтаган пайғамбарлардан биридир. Жумладан, Қуръони каримда бундай дейилган:
“Яна Исмоил, ал-Ясаъ ва Зул-Кифлни эсланг! Барчалари яхши кишилардандир” (Сод сураси, 48-оят).
“Исмоил, ал-Ясаъ, Юнус ва Лутни ҳам (ҳидоятга йўлладик). Ҳаммаларини оламлар узра афзал қилдик” (Анъом сураси, 86-оят).
Тарихчилар Табарий ва Ибн Асокирнинг маълумотларига кўра, Ал-Ясаъ алайҳиссалом – Бани Исроил пайғамбарларидан бўлиб, тўлиқ исми Аспот ибн Ади ибн Шутлам ибн Афраим ибн Юсуф алайҳиссаломдир.
Ал-Ясаъ алайҳиссалом Илёс алайҳиссалом вафотидан сўнг унинг даъватини давом эттирди. Унинг замонида золим кимсалар пайғамбарларни ўлдиришган, мўминларга азият етказишган.
Ал-Ясаъ алайҳиссалом уларни Аллоҳнинг азоби билан огоҳлантирган, аммо итоат қилишмаган. Кейин Аллоҳ уларга қаттиқ азоб юборган.
Баъзи тарихчиларнинг таъкидлашича, Ал-Ясаъ алайҳиссалом Шом (Сурия)даги Банияс шаҳрида яшаган.
Ривоят қилинишича, Ал-Ясаъ алайҳиссалом қарилик чоғида: “Ўзимга бир кишини ўринбосар қилиб тайинлаб, уни шу орқали синайман”, дея қарор қилди. Ўринбосарликка даъвогардан қуйидагилар талаб этилди:
1. кундузи рўза тутиш.
2. тунда ибодат қилиш.
3. ғазабланмаслик.
Оддий, камтар бир одам: “Мен шу шартларга риоя қила оламан”, деди. Биринчи куни қабул қилинмади. Иккинчи куни ҳам ўша киши бу вазифага шайлигини айтгач, Ал-Ясаъ алайҳиссалом уни ўзига ўринбосар этиб тайинлади. Бу зотнинг кейинчалик Зул-Кифл алайҳиссалом бўлгани айтилади.
Иблис шайтонларга деди: “Фалончи билан шуғулланинг!” Улар бу ишда ожиз қолишди. Шунда Иблис: “Мени ва уни қўйинг!” деди ва Зул-Кифлга кекса, камбағал қария суратида келди. У Зул-Кифл пешин вақти (қайлула) уйқуси учун ётган пайтда келди. Зул-Кифл кундуз ва кечаси ухламас эди, фақат шу қайлула уйқусида бўларди. Иблис эшикни тақиллатди. Зул-Кифл: “Бу ким?” деди. У: “Зулмга учраган кекса қарияман”, деди. Зул-Кифл ўрнидан туриб, эшикни очди. Шундан сўнг қария ўз қавми билан жанжали, унга қилинган зулм ва адолатсизликлар ҳақида узоқ гапира бошлади. У гапини шунчалик чўздики, Зул-Кифлнинг қайлула вақти ўтиб, одамлар билан мажлис вақти ҳам етиб келди. Зул-Кифл қарияга: “Мажлисга борсам, сенинг ҳаққингни оламан”, деди. Қария чиқиб кетди, Зул-Кифл эса уйқусиз мажлисга борди. Аммо қария мажлисга келмади.
Мажлис тарқади, қария ҳали ҳам келмади. Эртаси кун яна мажлис бўлди, лекин унда ҳам қария келмади. Зул-Кифл қайлула учун уйга қайтгач, қария яна эшикни тақиллатди. Зул-Кифл: “Бу ким?” деди. “Зулмга учраган кекса қария”, деди у. Зул-Кифл эшикни очиб: “Мен сенга мажлисга кел, демадимми?” деди. Қария: “Улар жуда маккор қавм, сен мажлисда бўлсанг, ҳаққимни берамиз, дейдилар, сен кетсанг, инкор қилишади”, деди. Зул-Кифл: “Ҳозир бор, мажлисга кел”, деди. Яна қайлула вақти ўтди, Зул-Кифл мажлисга борди, қарияни кутди, лекин у келмади.
Уйқусизлик унга оғир кела бошлади. У уйга қайтиб, уйқу учун ётгач, аҳлига: “Бу эшикка ҳеч кимни яқинлаштирманг, уйқум оғирлашди”, деди. Қария яна келди, лекин уни ичкарига киритмадилар. Қария: “Кеча келгандим, Зул-Кифлга муаммомни айтгандим”, деди. Улар: “Йўқ, бизга ҳеч кимни яқинлаштирмаслик буюрилди”, дейишди. Шунда қария девордан ошиб, уйга кириб, ичкаридан эшикни тақиллатди. Зул-Кифл уйғониб, аҳлига: “Сизларга ҳеч кимни киритмасликни айтмадимми?” деди.
Улар: “Ҳеч кимни киритмадик, қаердан кирди, кўринг”, дейишди. Зул-Кифл эшикка борди, лекин эшик қулфланган эди. Уйда қарияни кўриб, уни таниди ва: “Аллоҳнинг душманимисан?” деди. Қария: “Ҳа, сен мени ҳар ишда чарчатдинг, сени ғазаблантириш учун буларнинг ҳаммасини қилдим”, деди. Аллоҳ Зул-Кифлни “Зул-Кифл” деб атади, чунки у ўз зиммасига олган вазифани тўлиқ бажарди.
Манбалар асосида
Илёсхон АҲМЕДОВ
тайёрлади.
Даъво: Мусулмонлар халифасиз уч кундан ортиқ яшаши ҳаром. Барча мусулмонларга халифа сайлаш фарз.
Раддия: Аввало шуни яхши билиш лозимки, Исломда халифалик даври аллақачон ўтиб кетган. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳаётлик чоғларидаёқ халифалик даврини аниқ рақамлар билан қанча давр давом этишини олдиндан айтганлар: “Халифалик ўттиз йилдир! Ундан кейин подшолик бўлади”.
Имом Термизий, Имом Абу Довуд, Имом Аҳмад ибн Ҳанбал ўз тўпламларида келтириб ўтишган. Ҳадис Пайғамбаримизнинг рисолат мўъжизаларидан бири бўлиб, унда айтилган хабар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан кейин ўттиз йил давомида ўз тасдиғини топди.
Маълумки, Ислом уммати учун тўрт рошид халифа бор. Улар: Абу Бакр, Умар, Усмон ва Али розияллоҳу анҳум. Шу тўрт халифанинг мусулмонлар устида раҳбарлик даври ўттиз йилга тўғри келган. Буларнинг даври ўтгач Ислом уммати орасида халифалик даври тугаб Пайғамбаримиз башорат қилган подшолик даври бошланди ва то қиёматгача шундай кетади.
Нофеъ ривоят қиладилар, Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу Язид ибн Муовия даврида иссиқ кунларда Абдуллоҳ ибн Мутийънинг олдига келди. У (Абдуллоҳ ибн Мутийъ): “Абу Абдураҳмонга ёстиқ келтиринглар”, деди.
Ибн Умар: “Мен ўтириш учун келмадим. Пайғамбаримиз алайҳиссаломдан эшитган ҳадисни сенга айтиб берай деб келдим”.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан эшитдим: “Ким итоатдан қўлини тортса, Қиёмат кунида Аллоҳга ҳужжати бўлмаган ҳолда йўлиқади. Ким бўйнида байъати бўлмаган ҳолда вафот этса жоҳилият ўлимида ўлган бўлади”, дедилар (Имом Муслим ривояти).
Абдуллоҳ ибн Умар ибн Мутийънинг ҳузурига иссиқ кечаларда келдилар. Ибн Мутийъ: “Абу Абдураҳмонга ёнбошига ёстиқ қўйинглар”, деди. У зот: “Мен сени олдингга ўтириш учун келмадим, балки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан эшитган икки калимани сенга хабарини бериш учун келдим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дан эшитдим: Кимки тоатдан қўлини тортса, қиёмат кунида унга ҳеч бир ҳужжат бўлмайди, кимки жамоатдан ажралган ҳолда вафот топса жоҳилият ўлимини топибди”, дер эдилар (Имом Аҳмад ривояти).
Эътибор берилса, ҳар икки ҳадис Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу ривоят қилинган биринчисини Имом Муслим “Саҳиҳи Муслим” китобида иккинчисини Имом Аҳмад Ҳанбал “Муснад” китобида ривоят қилиб келтиришган. Ушбу ики ривоятдаги ҳадиси шарифлар бир-бирини тўлдириб келмоқда.
Демак, ким Аллоҳнинг ҳукмларига итоат қилишдан ўзини тортса, қиёмат кунида ҳеч бир ҳужжатсиз ҳолда Аллоҳга рўбарў бўлар экан. Ким жамоатдан ажраб фирқаларга қўшилиб, бўлиниб кетса жоҳилият ўлимини топар экан.
Ҳизбут-таҳрир даъватчилари “Саҳиҳи Муслим”да келган ривоятнинг иккинчи “Ким бўйнида байъати бўлмаган ҳолда ўлса, жоҳилият ўлимини топган бўлади” жумласини матндан юлиб олиб, ўзларининг халифасиз яшаш мумкин эмас, деган даъволарига ҳужжат қилмоқчи бўладилар.
Ваҳоланки, Пайғамбаримиз алайҳиссалом келажакда мусулмонлар ўзлари бўйсунишлари лозим бўлган халифа деб аталадими, у амир деб аталадими бўйсунмай тафриқага кетиб қолишларини олдиндан кўргандай бу ҳадисни айтганлар.
Ушбу ҳадиси шариф ўша тарихий даврга мос келгани эътиборидан Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу муминлар байъат қилишлари лозим бўлган амир Язид ибн Муовия бўла туриб байъат қилишдан бош тортувчиларга, турли фирқаларга бўлиниш арафасида турган мусулмонларга қарата, Пайғамбар алайҳиссаломнинг огоҳлантиришларини яна эслатиб қўйиш учун айтганлар десак тўғрироқ бўлади. Аслида йўқ халифани тиклаш тўғрисида эмас.
Қолаверса, Имом Аҳмад ибн Ҳанбал “Муснад”идаги 21919-ҳадис. Сафина розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан эшитдим: “Халифалик ўттиз йилдир. Кейин подшоҳликлар бўлади”, дедилар. Сафина: “Ҳисобла! Абу Бакр халифалиги икки йил,Умарнинг халифалиги ўн йил, Усмоннинг халифалиги ўн икки йил, Алийнинг халифалиги олти йил”, деди.
Имом Аҳмад ибн Ҳанбал “Муснад”идаги 21923-ҳадис. Сафина Абу Абдураҳмон деди: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан эшитдим: Халифалик 30 йилдир. Кейин подшоҳликлар”, дедилар. Бас эслатди. Худди шу маънодаги ҳадис имом Термизийнинг ва Абу Довуднинг Сунанларида ҳам ривоят қилиниб ҳасан саҳиҳ деб сифатланган.
Мазкур ҳадиси шарифлардан кўриниб турибдики, халифалик ўттиз йил бўлиб ўтди. Сўнгра Муовия розияллоҳу анҳудан подшоҳликлар бошланди, чунки давлат отадан болага қолиб, ўғли Язид ибн Муовия подшоҳ бўлди. Кейин унинг уруғлари умавийлар, улардан кейин аббосийлар подшоҳлигига ўтди.
Аллоҳнинг иродаси ила Пайғамбар алайҳиссалом ўзлари мўъжизадек башорат қилиб айтиб қўйганларидек бўлди. Ҳизбут-таҳрир шотирлари эса қанча йиллар ўтиб яна халифаликни тиклаймиз, уч кун халифасиз яшаган диндан чиқади, деб даъво қилиб юришибди.
Ҳазрати Али розияллоҳу анҳудан кейин яшаган мусулмонлар ҳаммасини иймони нима бўлади, уларнинг даъволари билан қанча алломалар қанча олимлар ўтди, авлиёлар валийлар ўтди, наҳотки шунча зотлар ҳам бу йўлдан адашганларча ақли донишлари бўлмаган бўлса?! Йўқ асло ундай эмас, бу ҳизбчиларнинг ўзлари адашмоқдалар, десак тўғрироқ бўлади.
Ўткирбек Собиров
Ўзбекистон мусулмонлари идораси бўлим бошлиғи,
Тошкент ислом институти ўқитувчиси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 