Отам – давлатим!
Оталарни бекорга “давлатим” демаймиз. Улар бор экан, ҳаётда ўз ўрнимизни топамиз. Оталар биз яхши ўқишимиз учун қўлларидан нима келса, қилади. Ўз оёқ кийимлари йиртилиб қолса ямаб кияр, лекин бизга янгисини олиб беради. Ишлари юришмай сал пул топишлари камайиб қолса, сиқилади, лекин буни бизга билдирмайди.
Болалигимизда-чи! Биз ёш бола бўлиб, “уни олиб беринг, буни олиб беринг”, десак, кўнглимизга қарашади. Тирноқларимиз, сочларимизни олиб қўядилар.
Ҳалқимизда “Ота рози – Худо рози”, деган мақол бор. Ҳаёт бўлган оталаримизни қадрлайлик, ўтиб кетган бўлсалар, Аллоҳ раҳмат қилсин. Бир гап – улар ҳатто ўтган бўлсалар ҳам бизнинг давлатларимиз экан.
Эй умрим жавҳари, давлатим отам,
Диллари қуёшдир, меҳрибон отам,
Сизга издошдирман то умрим қадар,
Бошимда доимий соябон отам.
Бу дунё синовли ёлғончи гўё,
Ўтгайдур умрлар мисоли дарё,
Дўст деган улфатим бўлса-да аммо,
Бўлолмас сиз каби қадрдон, отам.
Акбаршоҳ РАСУЛОВ
Болага овқат пайтида телефон беришнинг 5 зарари
Овқатланиш пайтида, айниқса, болаларга мултфилм қўйиб бериб овқат едириш овқат ҳазм қилиш тизими бузилишига, семиришга ва бола ривожланишининг секинлашишига олиб келади.
Ушбу одатнинг асосий зарарлари:
1. Тўйиш ва оч қолиш сигналларининг бузилиши: Мия бутунлай мултфилмга қаратилгани сабабли, ошқозондан келаётган “тўйдим” сигналини қабул қилмайди. Бу келажакда семириш ёки аксинча, сурункали вазн етишмовчилигига сабаб бўлади.
2. Овқатнинг таъмини ҳис қилмаслик: Бола нима еяётганини, унинг таъми ширин ёки шўрлигини, иссиқ ёки совуқлигини англамайди. Бунинг оқибатида унда соғлом овқатланиш маданияти шаклланмайди.
3. Чайнаш ва ютиш рефлексининг сустлашиши: Экранга тикилиб қолган бола овқатни яхши чайнамай ютади ёки оғзида узоқ вақт ушлаб туради. Бу эса тишларнинг чиришига ва ошқозон-ичак касалликларига (дам бўлиш, қабзият) йўл очади.
4. Неврологик ва диққат муаммолари: Тез алмашадиган кадрлар бола асаб тизимини толиқтиради. Натижада бола реал ҳаётда диққатини бир жойга жамлай олмайдиган, тез аччиқланадиган бўлиб қолади.
5. Иштаҳасизлик ва инжиқликнинг ортиши: Ота-оналар “телефон қўйсам кўп ейди” деб ўйлашади, лекин аслида бола фақат экран узатилаётгандагина овқатланадиган мажбурий одатни (рефлексни) орттириб олади. Телефон олиб қўйилса, умуман овқат емай инжиқлик қилади.
Ота-оналарга тавсия
1. Овқатланиш вақтида телефон, планшет ва телевизорни ўчиринг.
2. Оила аъзолари билан бир дастурхон атрофида овқатланишга ҳаракат қилинг.
3. Болангиз билан суҳбатлашинг ва уни мустақил овқатланишга рағбатлантиринг.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам таомланиш пайтида бутунлай сукут сақламаганлар, балки саҳобалари билан гўзал ва фойдали суҳбатлар қуриб, биргаликда овқатланганлар. Шу боис, Ислом маданиятида овқат устида яхши гаплардан гапириш суннат амаллардан ҳисобланади.
Даврон НУРМУҲАММАД
Маълумотлар линки:
1. https://mylittlescholars.com.au/disadvantages-of-watching-tv-while-eating
2. https://www.jewelautismcentre.com/blog-detail/does-watching-mobile-while-eating-affect-a-childs-brain-development
3. https://yourkidstable.com/turn-off-tv
4. https://yebonutrition.com/2025/12/29/are-screens-at-mealtime-always-bad-for-kids
5. https://famedico.com/is-it-good-to-use-mobile-phones-or-tv-while-eating
6. https://www.parentcircle.com/should-children-be-allowed-screen-time-watching-tv-while-eating/article
7. www.mayoclinichealthsystem.org/hometown-health/speaking-of-health/children-and-screen-time