Инсон ҳаёти доимий ҳаракат, қарор ва танловлардан иборат. Бу йўлда инсон ўзини оқлаб яшаши ҳам, ўзини тарбиялаб, камолга интилиши ҳам мумкин. Шунинг учун ҳам ақл эгалари ҳар куни ўзини тафтиш қилиб туришни ҳаёт қоидасига айлантирган. Ўзингизни тафтиш қилиш — бу ўзгани айблаш эмас, балки ўз қалбингизга рост қарашдир. Нима иш қилдим? Қандай сўз айтдим? Бировнинг ҳаққига хиёнат қилмадимми? Бировнинг кўнглини оғритмадимми? Мана шу саволлар инсонни тўғри йўлда ушлаб туради.
Ислом таълимотида ҳам нафсни ҳисобга тортиш улуғ амал сифатида таъкидланган. Ҳазрати Умар розияллоҳу анҳу: «Ҳисобга тортилмасдан олдин ўзингизни ҳисобга тортинг», деганлар. Бу гап тасодифий эмас. Чунки ўзини тафтиш қилган инсон хатосини вақтида англайди, пушаймон бўлади ва тузатишга ҳаракат қилади.
Агар инсон ўзини текширмаса, камчиликни фақат бошқалардан қидиради. Бундай ҳолат эса кибр, ғурур ва адоватга олиб боради. Ҳолбуки, жамиятдаги кўп муаммоларнинг илдизи ҳам айнан ўз-ўзини назорат қилмасликдан келиб чиқади.
Ўзингизни тафтиш қилишнинг энг қулай пайти — кун охири. Кечқурун бир оз тўхтаб, ухлашга шошилмасдан, ўтган кунни тафтишдан ўтказинг. Яхши амаллар учун шукр қилинг, хато ва камчиликлар учун истиғфор айтинг. Шу оддий одат инсонни маънан поклайди, қалбни юмшатади.
Шунингдек, ўзингизни тафтиш қилиш атрофдагиларга ҳам ижобий таъсир кўрсатади. Чунки ўзини назорат қилган одам сўзига эҳтиёт бўлади, адолатли иш тутади, масъулиятни ҳис қилади. Бундай инсон оилада ҳам, жамоада ҳам ишончли бўлади.
Хулоса қилиб айтганда, ўзингизни тафтиш қилиб туриш — ўзингиздан камчилик излаш эмас, балки камолга, хатоларни камайтиришга интилишдир. Бу одат инсонни хато йўлдан қайтаради, виждонни уйғоқ қилади ва охират учун ҳам, дунё учун ҳам манфаатли бўлади.
Акбаршоҳ Расулов
Инсон хилқатан бир неча нарсаларга мубталодир. Ақли қусурли одам бу ҳолни унутиб, кибрланади. Инсон мубтало бўлган нарсалардан бири унинг ҳар куни бир неча бор ҳожатга чиқишга мажбурлигидир.
Динимизда инсон ҳаётининг барча ҳолатларининг, жумладан, таҳорат ушатишнинг ҳам одоб ва ҳукмлари баён этилган. Қандай жойларда таҳорат ушатиб бўлмайди?
Қабристон, йўлларда, дарахтлар ости, ҳовуз, қудуқ, булоқ, ариқ ва дарё қирғоқлари, таҳорат олинадиган жойда; ер ва девор ёриқ-ковакларига, жониворлар инлари, шунингдек, шамолга қараб ҳожат чиқариб бўлмайди.
Халожойга кириш ва покланиш тартиби
Халожойга ҳожат танглиги кучаймасидан аввалроқ бориш лозим. Халога оят, ҳадис, Аллоҳ таолонинг ва пайғамбарларнинг номлари ёзилган нарсаларни олиб кириш мумкин эмас. Уларни ташқарида қолдириш керак. Халога бошяланг кириш макруҳ.
Хало эшигига етгач, “Бисмиллаҳ, Аллоҳим, мени ифлослардан ва озор берувчилардан асра”, дейилади. Ҳожатхонага чап оёқ билан кириб, ўнг оёқ билан чиқилади. Ҳожат жойига етмай, пастки кийим ечилмайди. Халода чап елкани қибла тарафга қилиб, аврат ва ифлос жойларга назар қилмай, оёқлар орасини кенг тутиб ўтирилади.
Ҳожатни тик туриб, узрсиз яланғочланиб (ёпиқ жойда бўлса ҳам), қиблага юзланиб ёки қиблага орқа қилиб чиқариш, ёш болаларни ҳам мазкур ҳолатларда тўсиш таҳримий макруҳдир. Халода ёзиб-чизиш, атрофга аланглаш ва баданни ўйнаш мумкин эмас. Халода фиқҳ ва ўзга илмлар ҳақида фикр юритилмайди, саломга ва азонга жавоб қайтарилмайди. Бурун қоқилмайди. Йўталмасликка, тезроқ бўшанишга ҳаракат қилиш зарур.
Ҳожат ушатилгач, эркаклар турмасларидан, сийдик йўлини орқадан учига қараб сиқишлари керак. Орқа йўл чап қўл билан тоза кесак, тош, қиймати йўқ эски латта ёки эски пахта ёки махсус ҳожат қоғози билан артиб тозаланади.
Истибро нима ва у қандай қилинади?
Истибро – сийдик йўлида бир томчи ҳам қолдирмай тозаланиш бўлиб, эркаклар учун вожиб. Бунинг учун кийимни кўтариб ҳожат ўрнидан тургач, пешоб йўлига кесак тутиб юриш ё силкиниш ё йўталиш керак. Сийдик йўлида ҳеч нарса қолмаганига тўла ишонч ҳосил бўлгач, сув билан тозаланишга ўтилади.
(Давоми кейинги сонда)
Муҳаммад ШАРИФ ЖУМАН
“Ислом нури” газетасининг 2026 йил 11-сонидан
http://hidoyatuz.taplink.ws