Инсон ҳаёти доимий ҳаракат, қарор ва танловлардан иборат. Бу йўлда инсон ўзини оқлаб яшаши ҳам, ўзини тарбиялаб, камолга интилиши ҳам мумкин. Шунинг учун ҳам ақл эгалари ҳар куни ўзини тафтиш қилиб туришни ҳаёт қоидасига айлантирган. Ўзингизни тафтиш қилиш — бу ўзгани айблаш эмас, балки ўз қалбингизга рост қарашдир. Нима иш қилдим? Қандай сўз айтдим? Бировнинг ҳаққига хиёнат қилмадимми? Бировнинг кўнглини оғритмадимми? Мана шу саволлар инсонни тўғри йўлда ушлаб туради.

Ислом таълимотида ҳам нафсни ҳисобга тортиш улуғ амал сифатида таъкидланган. Ҳазрати Умар розияллоҳу анҳу: «Ҳисобга тортилмасдан олдин ўзингизни ҳисобга тортинг», деганлар. Бу гап тасодифий эмас. Чунки ўзини тафтиш қилган инсон хатосини вақтида англайди, пушаймон бўлади ва тузатишга ҳаракат қилади.

Агар инсон ўзини текширмаса, камчиликни фақат бошқалардан қидиради. Бундай ҳолат эса кибр, ғурур ва адоватга олиб боради. Ҳолбуки, жамиятдаги кўп муаммоларнинг илдизи ҳам айнан ўз-ўзини назорат қилмасликдан келиб чиқади.

Ўзингизни тафтиш қилишнинг энг қулай пайти — кун охири. Кечқурун бир оз тўхтаб, ухлашга шошилмасдан, ўтган кунни тафтишдан ўтказинг. Яхши амаллар учун шукр қилинг, хато ва камчиликлар учун истиғфор айтинг. Шу оддий одат инсонни маънан поклайди, қалбни юмшатади.

Шунингдек, ўзингизни тафтиш қилиш атрофдагиларга ҳам ижобий таъсир кўрсатади. Чунки ўзини назорат қилган одам сўзига эҳтиёт бўлади, адолатли иш тутади, масъулиятни ҳис қилади. Бундай инсон оилада ҳам, жамоада ҳам ишончли бўлади.

Хулоса қилиб айтганда, ўзингизни тафтиш қилиб туриш — ўзингиздан камчилик излаш эмас, балки камолга, хатоларни камайтиришга интилишдир. Бу одат инсонни хато йўлдан қайтаради, виждонни уйғоқ қилади ва охират учун ҳам, дунё учун ҳам манфаатли бўлади.

Акбаршоҳ Расулов