20 Август, 2026, 7 Рабиъул аввал, 1448
20 Август, 2026, 7 Рабиъул аввал, 1448
Рўзадорлар учун уларни руҳлантирувчи хос куйлар ва уларга эҳтиром кўрсатувчи қўшиқлар бор. Улар инсонларнинг Аллоҳ таолони такбир, таҳлил ва истиғфорлар ила энг кўп зикр қиладиганлари бўлишади. Агар кун узайиб кетса зикрлар ила уни қисқартиришади, уларга очлик алам берса зикрлар унинг ҳароратини кесади. Улар зикрлар билан лаззат ва тасбеҳлари билан саодат ичида бўладилар. Улар Аллоҳ таоло: “Бас, Мени эслангиз, сизни эслайман” (Бақара сураси, 152-оят) дегани каби Уни эслайдилар ва Аллоҳ уларни эслайди.
Аллоҳ таолонинг: “Қасамки, агар шукр қилсангиз, албатта, сизга зиёда қилурман” (Иброҳим сураси, 7-оят), оятига амал қилиб, Унга шукр қиладилар ва Аллоҳ уларга зиёда қилиб беради.
Рўзадорлар Аллоҳ таолони ўтирган, турганларида ҳам, ётганларида ҳам зикр қиладилар. Ҳақиқий рўзадорларнинг қалблари зикр ила ором топади, руҳлари Аллоҳнинг муҳаббати ила бахтиёр бўлади ва нафслари Аллоҳга бўлган шавқ ила роҳатланади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Роббисини зикр қиладиган ва Уни зикр қилмайдиганнинг мисоли, гўёки тирик ва ўликнинг мисоли кабидир”, деганлар.
Не ажабки, ҳаётда еб-ичишни, яшашни биладиган, аммо зикрни билмайдиган қанча-қанча “тирик” ўликлар бор. Улар тирик, аммо ҳақиқий тирикликни англамайдилар.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Муфарридлар ўзиб кетди…” . Саҳобалар розияллоҳу анҳум: “Муфарридлар ким ё, Расулуллоҳ?” деб сўрашди. У зот алайҳиссалом: “Аллоҳ таолони кўп зикр қилувчи эркаклар ва аёллар”, дедилар.
Зикр қилувчи рўзадор инсонларнинг яхшиликларга энг яқини, жаннатга энг тези ва дўзахдан энг узоғидир. Унинг ҳисоб дафтарлари яхшиликлар билан тўлган бўлади.
Бир киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан уни маҳкам тутиб бажарадиган амал ҳақида сўради. У зот алайҳиссалом: “Тилинг Аллоҳнинг зикридан доимо нам (янги) бўлиб турсин”, дедилар.
Бу қанчалар гўзал таъриф! Рўзадор Аллоҳни доимо эслаб туриб қандай оч қолиши ва Унга тасбеҳ айта туриб қандай чанқаши мумкин?!
Аллоҳ таолони кўп зикр қилувчилар ҳар нафас чиқиши, лаблар бир-бирига тегиши ва лаҳзалар алмашиши миқдорича зикр қиладиган кишилардир. Уларнинг қилган зикрлари ила ҳисоб дафтарларига улкан ажр ва мукофотлар битилади. Баъзи хатокорлар зикрдан юз ўгирган вақтларида уларни ташвишлар ҳалок қилади, ғамлар ўраб олади ва маҳзунликлар кетма-кет келаверади. Уларда дори бор эди, лекин улар уни қабул қилишмади, уларда муолажа воситаси бор эди, аммо улар буни билишмади. Аллоҳ таоло айтади: “Аё, Аллоҳнинг зикри ила қалблар ором топмасми?”.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи деса унга жаннатда бир хурмо экилади”, деганлар. Қанча-қанча экилиши мумкин бўлган хурмолар ғафлат босган уйқу ва бефойда ўйин-кулгулар билан ўтиб кетди?...
Хато томон бошловчига раҳм қиласан-у, ўзинга шафқат йўқ,
Исрофга мени ундайсан-у билмайсан, у умринг қилганин йўқ.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Албатта, Субҳаналлоҳи, валҳамдулиллаҳи ва лаа илаҳа иллаллоҳу валлоҳу акбар, деб айтишим мен учун устига қуёш чиққан нарсалар (бутун дунё)дан яхшироқдир”.
Дунё нима? Унинг олтину кумушлари нима? Қайси нарса уни беҳуда ўтказиш бўлади? Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шу тариқа дунёни ўлчар ва юқоридаги бир калимага қуёш чиққан бир кун тенглаша олмайди деб баҳолар эдилар. Ким бутун вақтини ушбу қимматбаҳо калималар ила тўлдирса Қиёмат куни нур, шодиёна ва хурсандчилик қилиб топади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Малик(Робб)ингиз ҳузурида амалларингизнинг энг яхшиси ва энг каттаси, олтин ва кумушни инфоқ қилишдан яхшироқ ҳамда сизлар душманингизга йўлиқиб сиз уларнинг бўйнига (қилич) уришингиз, улар сизнинг бўйнингизга уришидан хайрлироқ бўлган (нарса) нинг хабарини берайми?” дедилар. Саҳобалар розияллоҳу анҳум: “Ҳа, ё Расулуллоҳ!” дейишди. У зот алайҳиссалом: “Аллоҳ таолонинг зикри”, дедилар.
Солиҳ инсонлар бомдод намозини ўқиб бўлганларидан сўнг кун чиққунига қадар зикр қилишарди. Уларнинг баъзилари Қуръон ўқиб, қалбларини нурга, ҳисоб дафтарларини эса ажрга тўлдирар эдилар. Бутунлай хатога йўл қўйган киши – Рамазонни Роббисини зикр қилмасдан, вақтини Мавлосига тасбеҳ айтишга сарфламасдан ўтказган кишидир. Умрининг дақиқаю сонияларининг қадрига етадиган ва уларни ғанимат биладиган инсонлар борми?
Доктор Оиз ал-Қарнийнинг
"Рўзадорлар учун дарслар" китобидан
Бугуннинг гапи
“Уч хонали хонадонимни таъмирлатиш учун икки ой муддатга келишиб уста туширгандим, олти ойда зўрға чала-чулпа қилиб ишини тугатди...”
“Усталар нега бунақа-а? Уйини таъмирлатиб, усталардан розиман, деган одамни учратмадим...”
“Кўпчилиги одамга фириб беради: ишни вақтида бажармайди, таъмир ишлари тугагач, бошида келишилган нархдан икки баробар кўп маблағ сўрайди...”
Юқоридаги гаплар – уйини, хонадонини таъмирлатиб, усталардан куйган кишиларнинг дод-фарёдлари.
Бугунги кунда жамиятда айрим усталарнинг ўз ишини виждонан бажармаслиги, сифатсиз материаллар ишлатиши, вақтни чўзиши ёки турли найранглар билан буюртмачини алдаши, афсуски, кўпчиликни ташвишга солиш баробарида шу касб эгаларига нисбатан ишончнинг сусайишига ёки бутунлай йўқолишига олиб келяпти.
Яхши ниятда уйини, хонадонини таъмирлатмоқчи бўлган киши уста ишлатган танишларидан сўраб-суриштириши тайин. Яқинда мен ҳам хонадонимни таъмирлатмоқчи бўлиб уста изладим. Таниш-билишлардан, дўстларимдан сўрасам, ярмидан кўпи усталардан нолиди. Бу ҳолат нафақат молиявий зарар, айни пайтда инсонлар ўртасидаги ишончнинг йўқолишига ҳам сабаб бўлмяптими?!
Ислом таълимотида ҳалол меҳнат, омонатдорлик ва ростгўйлик юксак фазилат экани таъкидланади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Дарҳақиқат, Аллоҳ омонатни ўз эгаларига топширишингиз ва одамлар ўртасида ҳукм қилганингизда адолат билан ҳукм қилишингизга буюрар. Албатта, Аллоҳ сизларга яхшигина насиҳат қилур. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчи Зотдир” (Нисо сураси, 58-оят).
Усталик – яхши касб. Уста омонатдор бўлса, одамларнинг ҳожатини раво қилади, кўпга фойдаси тегади. Буюртмачи ўз молини, маблағини устага ишониб топширади. Уста шу ишончни оқлаши, ишни пухта ва виждонан бажариши шарт.
Уй – инсоннинг бошпанаси. Унинг ҳар бир ғишти эзгу ният билан қўйилади, ҳар бир девори умид билан кўтарилади. Аммо, афсуски, баъзан айрим усталар иморат қуриш ёки таъмирлашда найранг қиладилар. Уста ташқи томондан деворни силлиқ сувайди, аммо ичидаги ёриқларни беркитади. Бўёқнинг ялтироғи кўзни қувнатади, лекин ортидаги нуқсон вақт ўтиши билан кўзга ташланади.
Янги таъмирланган хонадондан ҳали бўёқ ҳиди кетмай туриб шифтда ёриқлар пайдо бўлади, эшиклар қийшайиб қолади, пол эса ғичирлаб иморат эгасининг асабини бузади. Буюртмачи устага берган маблағига ичи ачийди.
Баъзи усталар сифатли қурилиш материали олиш учун берилган пулга арзон маҳсулот сотиб олади. Қолган маблағни эса “меҳнат ҳақим” деб ўмаради. Цементга қумни ортиқча қўшади, темир ёки арматурани ингичкароғига алмаштиради, мис симлар ўрнига альюминини тортади.
Яна шундай усталар ҳам борки, бир ҳафтада тугатишга келишилган ишни бир ойгача чўзади. Баҳона ҳам тайёр: “Материал келмади”, “Ёрдамчим бетоб бўлиб қолди”, “Эртага тугатиб берамиз” ва ҳоказо.
Энг ёмони, устанинг қўлидан чиққан уй бир йил ўтар-ўтмас яна таъмирга муҳтож бўлиб қолади. Бу ҳунар эмас, ҳийладир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бизни алдаса, биздан эмас”, деганлар (Имом Муслим ривояти). Бу ҳадис ҳар қандай соҳадаги фирибгарликни қамраб олади. Агар уста арзон ёки сифатсиз материални қимматбаҳо деб кўрсатса, ишни атайлаб чала бажарса ёки кейин яна таъмирга муҳтож бўладиган қилиб ишласа, бу алдамчиликдан, фирибгарликдан бошқа нарса эмас. Афсуски, бугун кўпчилик усталар ҳийла ва найрангни касб қилиб олганлар. Бунинг оқибатида на ўзлари барака топадилар, на буюртмачи уларга берган маблағига рози бўлади.
Ҳақиқий уста, ўз ишини виждонан қиладиган киши бошқача бўлади. У ҳар бир ишини бекаму кўст бажаради. Чунки у одамлардан яширган нуқсонни, албатта, Аллоҳ таоло кўриб, билиб туришини яхши англайди. Ундай усталар ўзларига Аллоҳ таолонинг: “Албатта, Аллоҳ чиройли (иш) қилувчиларни яхши кўради” (Бақара сураси, 195) оятини ҳамда Набий алайҳиссаломнинг: “Аллоҳ таоло ўз ишини чиройли, пухта қиладиган кишини яхши кўради” (Имом Табароний ривояти), деган муборак ҳадисларини ўзларига шиор қилиб олган бўладилар. Лекин, афсуски, ҳозир бундай усталарни топиш амримаҳол. Борлари ҳам “қўлма-қўл”.
Омонатдор усталар қурган уйлар, йиллар ўтса ҳам, яхшилик билан эсланади. Уларнинг ҳақларига хайрли дуолар қилинади. Биргина мисол, бизнинг Сангижумон қишлоғимиздаги кўп уйларни пачирлик уста Турдимурод бобо (Аллоҳ маконини жаннат қилсин!) қурган. Ўша пайтларда (1960–1990 йиллар) вассажуфт қилинган шифтларга устанинг иморатни қуриб битирган санасини битиш анъана бўлган. Ҳар сафар қишлоққа бориб уйга кирсам, уста бобонинг “имзоси”га кўзиб тушади ва Қуръони карим оятларидан тиловат қилиб, у кишининг руҳларига бағишлайман.
Бугун баъзи усталарнинг ишни келишилган муддатда тугатмаслиги; сифатсиз қурилиш материалларидан фойдаланиши; нархни асоссиз ошириши; камчиликларни яшириши; бир неча ой ўтиб яна таъмир қилишга мажбур бўладиган даражада иш тутиши катта гуноҳдир. Бундай хатти-ҳаракатлар оқибатида буюртмачи моддий зарар кўради, асабийлашади, вақт йўқотади ва энг ачинарлиси, одамлар ўртасидаги ишонч сусаяди.
Ҳалол ризқнинг баракаси унинг кўплигида эмас, балки поклигидадир. Алдамчилик билан, ҳийла-найранг ишлатиб топилган маблағ фойда бўлиб кўринса-да, унда барака бўлмайди. Шунинг учун ҳар бир уста ўз қўли билан топаётган ризқининг ҳалоллиги ҳақида ўйлаши, ҳар бир мих, ҳар бир ғишт, ҳар бир сим ёки ҳар бир таъмир учун қиёмат куни ҳисоб берилишини унутмаслиги керак.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ:
Ўттиз фоиз ҳақиқий усталар бор. Улар ўз касби билан фахрланади. Гуруҳлари бор, шогирдлари, устозлари бор. Ҳаммасини қойиллатиб, асбоб-анжомларини чиройли қилиб қўйишган. Шартнопмани тузади, вақтида ишга келади, белгиланган муддатда қурилишни ёки таъмир ишларини тугатади, иш ҳақини олиб кетади. Буюртмачи ҳам рози, уста ҳам рози. Бундай кишиларнинг ишида унум, барака бўлади. Топган пуллари баракали бўлади.
Ҳақиқий уста фақат қурилиш ёки таъмирлашни эмас, балки одамларнинг ишончини ҳам қозонади. Виждон билан қилинган ҳар бир иш ибодатга айланади. Алдамчилик ва найранг билан бажарилган иш эса вақтинчалик фойда келтирса ҳам, дунёда обрўни тўкади, ризқ қийилишига сабаб бўлади, охиратда эса жавобгарликни келтиради.
Толибжон НИЗОМ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 