11 Август, 2026, 28 Сафар, 1448
11 Август, 2026, 28 Сафар, 1448
Файласуфлар: “Доимий бир хил қонуниятларга бўйинсуниш Яратувчининг қудратини чеклаб қўяди. Чунки ягона илоҳ бўлган Зот ўзи ўрнатган қонунларга ўзгартириш киритишга ҳаққи бор ва айнан шу нарса қудратнинг давомийлиги ва эркинлигини кўрсатиб беради. Доимийлик баъзан мукаммалик ва бетакрорликка ишора қилиши мумкин. Лекин бу қудрат эркинлигини чеклаб қўяди”, дейдилар.
(Бу билан фалсафачилар коинотдаги қонуниятларнинг ўзгармаслигини инкор қилишмоқда ва уни ожизлик белгиси сифатида баҳолашмоқда. Таржимон).
Аллоҳ таоло Ўз қудартининг эркинлигини шу борлиқ мисолида ҳам кўрсатган. Лекин айнан коинот мисолида унинг ўзгармаслигини битиб қўйган. Чунки коинотдаги қонунларнинг ўзгариши мумкинлигини битиб қўйганида қуёш бир кун чиқиб, бир кун чиқмаслиги, ер бир муддат айланиб, бир муддат тўхтаб туриши табиий бир ҳолга айланиб қоларди. Агар юлдузлар ҳаракатида тартибсизлик бўлганида коинот бузилиб кетарди.
Демак, коинотдаги асосий қонуниятлар ўзгармас бўлиб қолади ва доимийдир. Акс ҳолда тартиб йўқолади. Тартиб йўқолганда эса борлиқ ҳам йўқ бўлиб кетади. Шундай экан, “коинотдаги қонунлар ўзгармаслиги қудрат эркинлигини чеклаб қўяди” деган гап нотўғридир. Аксинча, доимийлик ва ўзгармаслик илоҳий қудрат эркинлигини ифодалайди. Доимийлик эса борлиқнинг мавжуд бўлиши учун керак.
Аллоҳ таоло тартибсиз борлиқ яратишни мақсад қилиши мумкин эмас. Аксинча, буюк қудратига муносиб бир борлиқни яратган. Айни эркин қудратининг таъсирида бу борлиқдаги қонуниятлар ўзгаришсиз қолади. Борлиқдаги ҳаётни бузмаган ҳолда айрим ноодатий ҳодисларни ҳам Ўз қудрати ила кўрсатиб туради. Бу нарсани эса қудрати эркинлигини кўрсатиш учун қилади.
Аллоҳнинг қудрати эркинлигига далил бўладиган нарсаларга мисол келтирсак. Ана шундай ёрқин мисоллардан бири бу пайғамбарларга берилган мўжизалардир. Лекин бу ҳақда узоқ гаплашмоқчи эмасмиз. Чунки биз фақат ақлий далиллар келтиришни мақсад қилганмиз. Маълумки, борлиқдаги барча нарсалар Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига далил бўла олади. Шунингдек, Аллоҳнинг қудрати чексизлигига далолат қилади.
Инсоннинг пайдо бўлишига назар солайлик. Инсон ҳам бошқа нарсалар каби жуфт бўлгандагина пайдо бўлади. Бу сабабият қонуни дейилади. Лекин баъзида соғлом эркак ва аёл турмуш қурсалар ҳам фарзанд бўлмайди. Чунки барча нарса Аллоҳнинг хоҳиши билангина амалга ошади. Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилган:
﴿لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ يَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ إِنَاثًا وَيَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ الذُّكُورَ أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَاثًا وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقِيمًا إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ﴾
“Осмонлар-у ернинг мулки Аллоҳникидир. У Зот хоҳлаган нарсасини яратур. У Зот хоҳлаган кишисига қизлар ҳадя этур ва хоҳлаган кишисига ўғиллар ҳадя этур. Ёки уларни жуфтлаб – ўғил-қиз берур ва хоҳлаган кишисини туғмас қилур. Албатта, У Зот ўта билувчи ва ўта қодирдир” (Шуро сураси, 49-50-оятлар).
Эркак ва аёл жуфтлашганда фарзанд пайдо бўлади. Бироқ, сабабият оламида Аллоҳнинг қудратигина амалга ошишини ҳисобга олсак, йиллар бирга яшаса ҳам эр-хотиндан фарзанд дунёга келмас экан. Сабабият қонунлари бор бўлса-да, Аллоҳнинг қудрати эркиндир ва сабабият унга қарши чиқиши мумкин эмас. Аллоҳ таоло доимо бу қонуниятни бузавермайди. Аксинча, баъзида шу сабабият қонунларини бузиб туради ва қудрати эркин эканлигини кўрсатади. Чунки бундай қилмаса биз сабабларни ҳамма нарсадан устун билиб қолишимиз мумкин.
Шайх Муҳаммад Мутавалли Шаъровий раҳимаҳуллоҳнинг
"Аллоҳнинг борлигига ақлий далиллар" китобидан
Бугуннинг гапи
“Уч хонали хонадонимни таъмирлатиш учун икки ой муддатга келишиб уста туширгандим, олти ойда зўрға чала-чулпа қилиб ишини тугатди...”
“Усталар нега бунақа-а? Уйини таъмирлатиб, усталардан розиман, деган одамни учратмадим...”
“Кўпчилиги одамга фириб беради: ишни вақтида бажармайди, таъмир ишлари тугагач, бошида келишилган нархдан икки баробар кўп маблағ сўрайди...”
Юқоридаги гаплар – уйини, хонадонини таъмирлатиб, усталардан куйган кишиларнинг дод-фарёдлари.
Бугунги кунда жамиятда айрим усталарнинг ўз ишини виждонан бажармаслиги, сифатсиз материаллар ишлатиши, вақтни чўзиши ёки турли найранглар билан буюртмачини алдаши, афсуски, кўпчиликни ташвишга солиш баробарида шу касб эгаларига нисбатан ишончнинг сусайишига ёки бутунлай йўқолишига олиб келяпти.
Яхши ниятда уйини, хонадонини таъмирлатмоқчи бўлган киши уста ишлатган танишларидан сўраб-суриштириши тайин. Яқинда мен ҳам хонадонимни таъмирлатмоқчи бўлиб уста изладим. Таниш-билишлардан, дўстларимдан сўрасам, ярмидан кўпи усталардан нолиди. Бу ҳолат нафақат молиявий зарар, айни пайтда инсонлар ўртасидаги ишончнинг йўқолишига ҳам сабаб бўлмяптими?!
Ислом таълимотида ҳалол меҳнат, омонатдорлик ва ростгўйлик юксак фазилат экани таъкидланади. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: “Дарҳақиқат, Аллоҳ омонатни ўз эгаларига топширишингиз ва одамлар ўртасида ҳукм қилганингизда адолат билан ҳукм қилишингизга буюрар. Албатта, Аллоҳ сизларга яхшигина насиҳат қилур. Албатта, Аллоҳ эшитувчи ва кўрувчи Зотдир” (Нисо сураси, 58-оят).
Усталик – яхши касб. Уста омонатдор бўлса, одамларнинг ҳожатини раво қилади, кўпга фойдаси тегади. Буюртмачи ўз молини, маблағини устага ишониб топширади. Уста шу ишончни оқлаши, ишни пухта ва виждонан бажариши шарт.
Уй – инсоннинг бошпанаси. Унинг ҳар бир ғишти эзгу ният билан қўйилади, ҳар бир девори умид билан кўтарилади. Аммо, афсуски, баъзан айрим усталар иморат қуриш ёки таъмирлашда найранг қиладилар. Уста ташқи томондан деворни силлиқ сувайди, аммо ичидаги ёриқларни беркитади. Бўёқнинг ялтироғи кўзни қувнатади, лекин ортидаги нуқсон вақт ўтиши билан кўзга ташланади.
Янги таъмирланган хонадондан ҳали бўёқ ҳиди кетмай туриб шифтда ёриқлар пайдо бўлади, эшиклар қийшайиб қолади, пол эса ғичирлаб иморат эгасининг асабини бузади. Буюртмачи устага берган маблағига ичи ачийди.
Баъзи усталар сифатли қурилиш материали олиш учун берилган пулга арзон маҳсулот сотиб олади. Қолган маблағни эса “меҳнат ҳақим” деб ўмаради. Цементга қумни ортиқча қўшади, темир ёки арматурани ингичкароғига алмаштиради, мис симлар ўрнига альюминини тортади.
Яна шундай усталар ҳам борки, бир ҳафтада тугатишга келишилган ишни бир ойгача чўзади. Баҳона ҳам тайёр: “Материал келмади”, “Ёрдамчим бетоб бўлиб қолди”, “Эртага тугатиб берамиз” ва ҳоказо.
Энг ёмони, устанинг қўлидан чиққан уй бир йил ўтар-ўтмас яна таъмирга муҳтож бўлиб қолади. Бу ҳунар эмас, ҳийладир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бизни алдаса, биздан эмас”, деганлар (Имом Муслим ривояти). Бу ҳадис ҳар қандай соҳадаги фирибгарликни қамраб олади. Агар уста арзон ёки сифатсиз материални қимматбаҳо деб кўрсатса, ишни атайлаб чала бажарса ёки кейин яна таъмирга муҳтож бўладиган қилиб ишласа, бу алдамчиликдан, фирибгарликдан бошқа нарса эмас. Афсуски, бугун кўпчилик усталар ҳийла ва найрангни касб қилиб олганлар. Бунинг оқибатида на ўзлари барака топадилар, на буюртмачи уларга берган маблағига рози бўлади.
Ҳақиқий уста, ўз ишини виждонан қиладиган киши бошқача бўлади. У ҳар бир ишини бекаму кўст бажаради. Чунки у одамлардан яширган нуқсонни, албатта, Аллоҳ таоло кўриб, билиб туришини яхши англайди. Ундай усталар ўзларига Аллоҳ таолонинг: “Албатта, Аллоҳ чиройли (иш) қилувчиларни яхши кўради” (Бақара сураси, 195) оятини ҳамда Набий алайҳиссаломнинг: “Аллоҳ таоло ўз ишини чиройли, пухта қиладиган кишини яхши кўради” (Имом Табароний ривояти), деган муборак ҳадисларини ўзларига шиор қилиб олган бўладилар. Лекин, афсуски, ҳозир бундай усталарни топиш амримаҳол. Борлари ҳам “қўлма-қўл”.
Омонатдор усталар қурган уйлар, йиллар ўтса ҳам, яхшилик билан эсланади. Уларнинг ҳақларига хайрли дуолар қилинади. Биргина мисол, бизнинг Сангижумон қишлоғимиздаги кўп уйларни пачирлик уста Турдимурод бобо (Аллоҳ маконини жаннат қилсин!) қурган. Ўша пайтларда (1960–1990 йиллар) вассажуфт қилинган шифтларга устанинг иморатни қуриб битирган санасини битиш анъана бўлган. Ҳар сафар қишлоққа бориб уйга кирсам, уста бобонинг “имзоси”га кўзиб тушади ва Қуръони карим оятларидан тиловат қилиб, у кишининг руҳларига бағишлайман.
Бугун баъзи усталарнинг ишни келишилган муддатда тугатмаслиги; сифатсиз қурилиш материалларидан фойдаланиши; нархни асоссиз ошириши; камчиликларни яшириши; бир неча ой ўтиб яна таъмир қилишга мажбур бўладиган даражада иш тутиши катта гуноҳдир. Бундай хатти-ҳаракатлар оқибатида буюртмачи моддий зарар кўради, асабийлашади, вақт йўқотади ва энг ачинарлиси, одамлар ўртасидаги ишонч сусаяди.
Ҳалол ризқнинг баракаси унинг кўплигида эмас, балки поклигидадир. Алдамчилик билан, ҳийла-найранг ишлатиб топилган маблағ фойда бўлиб кўринса-да, унда барака бўлмайди. Шунинг учун ҳар бир уста ўз қўли билан топаётган ризқининг ҳалоллиги ҳақида ўйлаши, ҳар бир мих, ҳар бир ғишт, ҳар бир сим ёки ҳар бир таъмир учун қиёмат куни ҳисоб берилишини унутмаслиги керак.
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф раҳимаҳуллоҳ:
Ўттиз фоиз ҳақиқий усталар бор. Улар ўз касби билан фахрланади. Гуруҳлари бор, шогирдлари, устозлари бор. Ҳаммасини қойиллатиб, асбоб-анжомларини чиройли қилиб қўйишган. Шартнопмани тузади, вақтида ишга келади, белгиланган муддатда қурилишни ёки таъмир ишларини тугатади, иш ҳақини олиб кетади. Буюртмачи ҳам рози, уста ҳам рози. Бундай кишиларнинг ишида унум, барака бўлади. Топган пуллари баракали бўлади.
Ҳақиқий уста фақат қурилиш ёки таъмирлашни эмас, балки одамларнинг ишончини ҳам қозонади. Виждон билан қилинган ҳар бир иш ибодатга айланади. Алдамчилик ва найранг билан бажарилган иш эса вақтинчалик фойда келтирса ҳам, дунёда обрўни тўкади, ризқ қийилишига сабаб бўлади, охиратда эса жавобгарликни келтиради.
Толибжон НИЗОМ
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 